1K - H1.1 Wat vertelt een voorwerp uit het verleden?

1K - Wat vertelt een voorwerp over het verleden?

1 / 39
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolvmbo gLeerjaar 1

This lesson contains 39 slides, with interactive quizzes and text slides.

time-iconLesson duration is: 50 min
Report this lesson

Items in this lesson

1K - Wat vertelt een voorwerp over het verleden?

De les draait om historische bronnen als voorwerpen. Houd het openingsverhaal dichtbij: een oud voorwerp lijkt stil, maar kan veel vertellen over mensen van vroeger.

Dit ga je leren

  • Ik kan uitleggen dat wetenschappers historische bronnen onderzoeken,

  • Ik kan informatie uit een voorwerp uit het verleden halen,

  • Ik heb geoefend met vragen bedenken die je aan een bron kunt stellen

  • Ik kan uitleggen dat één voorwerp wel iets over het verleden vertelt maar niet alles.

This item has no instructions

Programma

Introductie onderwerp 5 min.

Korte uitleg over voorwerpen 5 min.

Vragen check 5 min.

Opdracht in groepjes 15 min.

Nakijken 10 min.

Afsluiting 5 min.


tijd voor vragen 5 min.



This item has no instructions

Als het verleden al voorbij is,

hoe kunnen we dan zeker weten dat het zo gebeurd is?

This item has no instructions

This item has no instructions

Een voorwerp als bron

  • Een oud voorwerp komt uit het verleden

  • Je kunt er informatie uit halen over mensen van toen.



Dit is een oude romeinse grafsteen. Wat zou je hier van kunnen leren over het verleden?

This item has no instructions

Wat zijn voorbeelden van oude spullen die bij geschiedenis passen?

Gebruik de antwoorden als start: bron, vroeger, museum, geschiedenis, oud, gebruik, materiaal. Haak daarna aan bij het idee dat een voorwerp informatie kan geven over vroeger.

Historische bronnen

  • Een historicus onderzoekt bronnen

  • Bronnen helpen om iets te weten over vroeger.

  • Een bron kan een tekst, beeld of voorwerp zijn

  • In deze les kijken we vooral naar voorwerpen.

Benadruk dat een bron geen verzonnen verhaal is, maar iets uit of over het verleden dat informatie geeft.

Stap 1: Eerst goed kijken

Bij elk onderzoek begin je met kijken en beschrijven:

  • Welke vorm heeft het voorwerp?

  • Welke kleur zie je?

  • Is het groot of klein?

  • Van welk materiaal is het gemaakt?

  • Zie je versiering, tekst of schade?

Laat zien dat beschrijven iets anders is dan meteen raden. Eerst waarnemen, daarna verklaren.

Stap 2: Vragen aan een bron

  • Waarvoor werd dit gebruikt?

  • Uit welke tijd komt het?

  • Waar is het gevonden of gebruikt?

  • Wie maakte of gebruikte het?

  • Wat zegt het over het leven van toen?

Gebruik steeds dezelfde onderzoeksvragen in de rest van de les. Zo leren leerlingen dat historisch onderzoek gericht is op vragen stellen.

Stap 3: Een eerste verklaring

Na het kijken kun je een eerste verklaring geven.

Je zegt dan wat je denkt dat het voorwerp is of deed.

Dat is nog geen zekerheid.

Een historicus controleert zo'n idee met extra informatie.

Maak het verschil duidelijk tussen 'ik zie' en 'ik denk'. Dat helpt tegen te snelle conclusies.

Wat doet een historicus met bronnen?

A

Versieren

B

Onderzoeken

C

Verkopen

D

Weggooien

Controleert of leerlingen het basisidee van historische bronnen begrijpen.

Onderzoek van een voorwerp

Een historicus onderzoekt een bron uit het verleden. Eerst ga je goed kijken en beschrijven. Daarna geef je een eerste verklaring. Met extra informatie controleer je dat idee.

bron
kijken
verklaring
museum
raden
tekening
antwoord

De lege plekken volgen de volgorde van de uitleg op de vorige slides: bron, kijken, verklaring.

Welke vraag kun je aan een voorwerp stellen?

Bespreek dat goede vragen gaan over gebruik, tijd, plaats, materiaal, maker of gebruiker. Laat meerdere goede voorbeelden toe.

Opdracht: Voorwerpen uit het verleden

Tijd: 25 minuten

Samenwerken

Je werkt samen in een groepje van 3 of 4 leerlingen.

Iedereen doet mee en denkt mee!

Wat heb je nodig?

Jullie krijgen van je docent:

  • een afbeelding van een historisch voorwerp;

  • een werkblad met vragen die jullie samen invullen.


KLAAR MET STAP 1 EN 2? VRAAG AAN JE DOCENT OM HET VOLGENDE KAARTJE

This item has no instructions

Romeins olielampje

  • Tijd: ongeveer 70–105 na Chr.

  • Plaats: Nijmegen

  • Materiaal: aardewerk

  • Gebruik: een lampje met olie en vuur

  • Het laat zien dat mensen licht nodig hadden in huis

Koppel dit aan het dagelijks leven in de Romeinse tijd. Houd het eenvoudig: verlichting in huis zonder elektriciteit.

Middeleeuws pelgrimsteken

  • Tijd: ongeveer 1200–1500

  • Plaats: Amersfoort

  • Een pelgrimsteken hoorde bij een reis naar een heilige plek

  • Het voorwerp zegt iets over geloof en reizen

Leg kort uit dat pelgrims op reis gingen om religieuze redenen. Houd de uitleg concreet en klein.

Geloof en reizen

  • Dit voorwerp laat zien dat geloof belangrijk kon zijn

  • Mensen reisden soms over langere afstand

  • Het vertelt iets over het leven van één groep mensen

Benadruk dat niet iedereen pelgrim was. Zo bereid je de latere conclusie voor: één voorwerp vertelt niet alles.

Waarover vertelt een pelgrimsteken vooral iets?

A

Geloof en reizen

B

Oorlog en schaarste

C

Rijkdom en wonen

D

Licht in huis

De afleiders komen uit de andere voorbeelden in de les: bonnen, klok en olielampje.

Welk voorwerp laat vooral dagelijks leven zien?

1

Olielampje

2

Pelgrimsteken

3

Staartklok

4

Bonnen

This item has no instructions

Kleipijp

  • Tijd: ongeveer 1670–1690

  • Plaats: Nederland

  • Materiaal: klei

  • Gebruik: roken

  • Het kan iets vertellen over dagelijks leven en handel

Noem handel alleen als voorzichtig voorbeeld: een gebruiksvoorwerp kan wijzen op spullen die gemaakt, verkocht en gekocht werden.

Wat zie je aan materiaal?

  • Klei is gevormd en gebakken

  • Het voorwerp is gemaakt door mensen

  • Materiaal kan iets zeggen over gebruik en productie

Laat leerlingen zien dat materiaal ook een bron van informatie is: niet alleen de vorm, maar ook waaruit iets bestaat.

Wat kan materiaal van een voorwerp laten zien?

A

Gebruik

B

Weer

C

Taal

D

Muziek

Sluit aan bij de kleipijp-slide: materiaal kan iets zeggen over gebruik en productie.

De kleipijp

De kleipijp komt uit Nederland en is gemaakt van klei. Het voorwerp werd gebruikt voor roken en kan iets vertellen over handel.

Nederland
klei
roken
Nijmegen
hout
koken
olie

Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk uit de behandelde voorbeeldslides.

Romeinse munt

  • Tijd: 27 v.chr - 14 n.chr

  • Plaats: Romeinse rijk

  • Gebruik: om mee te betalen

  • Het voorwerp kan iets zeggen over macht, handel en geld



Gebruik dit voorbeeld om verschil tussen mensen aan te raken: sommige voorwerpen passen bij meer bezit, andere niet.

Meer dan alleen een munt

  • Een munt is een gebruiksvoorwerp

  • Maar ook de afbeelding op de munt laat iets zien.

  • Zo kan de munt laten zien wie er de baas was of hoe rijk een land was.

Maak duidelijk dat historici niet alleen kijken naar functie, maar ook naar uitstraling en afwerking van een voorwerp.

Distributiebonnen

  • Tijd: vanaf 1943

  • Plaats: Nederland

  • Gebruik: bonnen voor eten of andere spullen

  • Ze vertellen iets over oorlog en schaarste

Koppel dit direct aan de Tweede Wereldoorlog en het tekort aan gewone spullen.

Wat laten bonnen zien?

  • Er was niet genoeg voor iedereen

  • De overheid verdeelde schaarse spullen

  • Het dagelijks leven in oorlog was moeilijker

Houd het eenvoudig en concreet: minder spullen beschikbaar, daarom bonnen nodig.

Extra informatie helpt

Een historicus kijkt niet alleen naar het voorwerp zelf.

Ook informatie over tijd, plaats, gebruik en vondst helpt om het beter te begrijpen.

Zo wordt een eerste verklaring sterker of juist aangepast.

Noem dat de naamkaart in een museum, een vindplaats of datering extra informatie geeft die je niet altijd aan de buitenkant kunt zien.

Wat een voorwerp wel laat zien

  • Iets over het gebruik

  • Iets over de tijd en plaats

  • Iets over de maker of gebruiker

This item has no instructions

Wat een voorwerp niet kan laten zien:

  • Niet alles over alle mensen van toen.

  • Niet het hele verhaal van een tijd.

  • Niet altijd zeker hoe het precies is gebruikt.

  • Daarom zijn meer bronnen nodig.

Dit is de kern van de les. Eén bron is waardevol, maar beperkt. Historici vergelijken daarom meerdere bronnen.

Geschiedenis leren begrijpen

  • Eén voorwerp kan veel vertellen over vroeger.

  • Maar je begrijpt het verleden niet helemaal met maar één bron.

  • Historici gebruiken daarom meerdere bronnen samen.

Laat hier de centrale vraag landen: een voorwerp opent een venster op het verleden, maar geeft nooit het complete beeld.

Waarom gebruiken historici meer bronnen samen?

A

Eén bron is genoeg

B

Voorwerpen zijn mooier

C

Niet alles is zeker

D

Dat gaat sneller

Kerninzicht van de les: één voorwerp vertelt wel iets, maar niet alles.

Waarom vertelt één voorwerp niet alles?

Verwacht antwoorden als: één voorwerp laat niet alles zien, niet iedereen leefde hetzelfde, gebruik is niet altijd zeker, meer bronnen geven een beter beeld.

Wat heb je vandaag geleerd?

Laat leerlingen kort terugkijken op hun eigen leren. Geen goed of fout.

Wat hielp jou het meest in deze les?

Gebruik de antwoorden om te horen welke aanpak werkte: kijken, beschrijven, vragen stellen, voorbeelden vergelijken.

Wat wil jij onthouden van deze les?

Metacognitieve afsluiting. Antwoorden kunnen gaan over het verschil tussen zien en denken, of over dat één bron niet alles vertelt.

Begrippen

bron - iets dat informatie geeft over vroeger

historicus - iemand die het verleden onderzoekt

historische bron - bron uit of over het verleden

voorwerp - ding dat door mensen is gebruikt of gemaakt

materiaal - stof waarvan iets is gemaakt

verklaring - uitleg over wat iets is of betekent

dagelijks leven - hoe mensen woonden, werkten en leefden

This item has no instructions

Begrippen

geloof - wat mensen denken over godsdienst

handel - kopen en verkopen van spullen

rijkdom - veel geld of bezit hebben

armoede - weinig geld of bezit hebben

schaarste - er is te weinig van iets

distributiebon - bon om schaarse spullen te krijgen

This item has no instructions