laLitt.francaise.V5

• New lesson editor
• Frans
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

VT 5

La littérature française jusqu'au 18e siècle

Text

Wat is literatuur voor jou?

Nederlandse schrijvers?

Franse schrijvers?

Les meilleurs livres en France:

 

 

 

 

Et aux Pays-Bas?

 

 

 

 

Les plus lus dans le monde:

 

 

 

 

1 le Bible

2 le Coran

3 Les Citations du Président Mao Tse-Toung

4 Don Quijote Cervantes

5 Harry Potter Rowling

6 Le conte de deux cités Dickens

7 Le seigneur des Anneaux Tolkien

8 Le Petit Prince Antoine de Saint-Exupéry

9 Le rêve dans le pavillon rouge Cao Xueqin

10 Alice aux pays des merveilles Lewis Caroll

 

 

 

 

Wat zijn de meest gelezen boeken in de wereld?

Les plus vendus en 2025 en France:

 

 

 

 

Les plus lus/vendus en 2025 aux Pays-Bas:

 

 

 

 

Le VT TW3:

• la littérature jusqu’au 18e siècle

• analyser un poème

• répondre aux questions comme les exercices

Programme:

• la littérature, le début

  • la littérature au Moyen-Âge

  • la Renaissance

  • le siècle des Lumières

  • les sociétés et les dates importantes de chaque période

De eerste tekenen van geschreven bronnen zijn de grottekeningen. Bijvoorbeeld in Frankrijk, in Lascaux. Deze zijn van ongeveer 15000 tot 10000 voor Christus.

 

De eerste geschreven teksten die gevonden zijn bevinden
zich in Babylon (Mesopotamië, het huidige Irak), het
spijkerschrift. Dit dateert uit ongeveer 3000 voor Christus.
Een voorbeeld hiervan is te vinden in het Louvre .

 

 

 

Un peu d’histoire de la littérature:

Homerus :

Dichter en zanger. Hij leefde rond 800 voor Christus.

Odyssee en Ilias : zijn bekendste werken. Beide is een heldendicht (een epos) waarin de avonturen van
goden en helden werden verheerlijkt.

De Griekse literatuur wordt gezien als de wieg van de westerse literatuur. (fictie) 

Homerus heeft veel andere dichters in de Oudheid geïnspireerd zoals:

Vergilius(±70 vC)

Lucretius (± 100 vC)

Plinius (23nC)

Eerste boeken van schors (liber)van een boom.

Rond de eerste eeuw voor Christus schriftje van perkament.
(= dun papierachtig materiaal, gemaakt van huid van kalveren, koeien, geiten, schapen, konijnen of ezels)

 

Wanneer beginnen en eindigen de ME?

 

3 periodes:

1 de vroege ME

2 de hoge middeleeuwen (vanaf de 10e eeuw)

3 de late middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw)

DE MIDDELEEUWEN (500 -1500)

Middeleeuwen in het algemeen:

• Duurt ongeveer 1000 jaar

• Het leven is zwaar: oorlog, ziektes (pest), zware leefomstandigheden

• Het feodale stelstel begint bij Charlemagne (eindigt bij le roi absolu)

• De macht ligt bij de adel en de kerk
  

Literatuur in de Middeleeuwen:

• Chanson de gestes La Chanson de Roland (vers 1070)

• La poésie courtois Tristan et Yseult

• La satire sociale (fabels) Le roman de Renart (12e/13e eeuw)

• La poésie allégorique Le roman de la Rose (vers 1230)

• Poésie lyrique 13e eeuw
  (met de lier)

De verdeling van Europa tussen de 3 kleinzonen van Charlemagne in 842

 

• chaos na de val van de Romeinen
• nieuwe stammen dringen Europa binnen
• christianisering en volksverhuizingen
• rond 800 weer stabiel onder Karel de Grote (747-814)
• Latijn wordt de officiële schrijftaal
• le Serments de Strasbourg ,eerste tekst die dateert uit de
Middeleeuwen (842) in het Romaans.

DE VROEGE ME (476 -950)

 

• weinig mensen die kunnen schrijven (en lezen)

• religieuze teksten en de teksten uit de Oudheid

• Troubadours (en trouvères in het noorden)

 

La Cantilène de Sainte-Eulalie, één van de weinige teksten uit de ME. Hierin wordt het leven beschreven van een heilige. (eerste helft 9e eeuw in langue d’oïl)

• Na 1000 teksten over de moedige adel zoals La Chanson de Roland (±1100). Een epos in dichtvorm geschreven in oud-Frans over de moedige daden van Charlemagne gezongen door de trouvères.

Dit heet een chanson de geste

 

La chanson de Roland

Carles li reis, nostre emper[er]e magnes 
Set anz tuz pleins ad estet en Espaigne:  
Tresqu'en la mer cunquist la tere altaigne.  
N'i ad castel ki devant lui remaigne;

Mur ne citet n'i est remes a fraindre,  
Fors Sarraguce, ki est en une muntaigne.  
Li reis Marsilie la tient, ki Deu nen aimet;  
Mahumet sert e Apollin recleimet: 
Nes poet guarder que mals ne l'i ateignet. 

Chanson de Roland ( XIe siècle)

Le roi Charlemagne, notre grand empereur 
a passé sept ans entières en Espagne.  
Il a conquis les hautes terres jusqu’à la mer.  
Pas un château ne lui a résisté

Pas une mureille, pas une cité ne reste à prendre d’assaut,  
pas une, sauf Saragosse, qui se dresse sur une montagne  
C’est le roi Marsile qui la tient, un ennemi de Dieu,
car il sert Mahomet et Apollin.
Mais il ne pourra empêcher le maheur de l’atteindre

Chanson de Roland ( XIe siècle)

Ontwikkeling Europa vanaf de 12e eeuw:

• 12e en 13e eeuw groei op alle domeinen
  => 1163 start bouw van de Notre Dame
  => de 1e universiteit (1257 Sorbonne)

• de monarchie (en de feodalité) zit stevig in het zadel

• 14e en 15e eeuw pest en oorlog (de 100-jarige oorlog)

• langue d’oc, langue d’oil et le latin

Literaire ontwikkeling Europa vanaf de 12e eeuw:

• nieuwe vormen literatuur zoals la poésie courtoise, waarin het veroveren van een vrouw centraal staat.

• fabels ontstaan aan het eind van de 12e eeuw deze gaan over dieren.
  Zoals le Roman de Renart waarin de kerk en de machthebbers
  worden aangevallen. In het Frans heten deze les fabliaux. Het zijn korte humoristische verhalen waar bijv de geestelijken op hun nummer worden gezet.

La littérature courtoise (12e eeuw)

• onstaan in het zuiden

• de onbereikbare vrouw wordt bezongen

• gezongen in de langue d’oc door troubadours en in de langue d’Oïl door de trouvères.

• Chrétien de Troyes één van de bekendste schrijvers:
  Lancelot & le conte du Graal

=> Voici le premier texte: Tristan et Yseult

La poésie

Roman de la Rose = poésie allégorique et didactique (13e eeuw)

• bestaande uit 22ooo versen in rijm (octosyllabe)

• een allegorie (het geheel staat symbol voor iets anders)

• gebaseerd op de liefde van een minnaar voor zijn Vrouwe

• het is een parodie en moralistisch

Poésie lyrique (met de lier) 13e siècle

• wordt gezongen door troubadours

• gemaakt van gedichten in vaste vormen (zoals een ballade)

• gebaseerd op persoonlijke gevoelens en alledaagse thema’s

Réponds aux questions de texte 1

LA RENAISSANCE (1500-1600)

LA RENAISSANCE (1500-1600)

wedergeboorte

Italië

na de ME

humanisme

boekdrukkunst

oudheid

Constantinopel

Ontstaan van de Renaissance:

LA RENAISSANCE (1500-1600)

• Val van Constantinopel in 1453

• Uitvinding boekdrukkunst 1450

• Begint in Italië vervolgens naar Frankrijk

• nieuwe continenten worden ontdekt

• de wetenschap ontwikkelt zich

• boekdrukkunst

• de antieke ideeën worden herontdekt

• transformatie van een feodale wereld naar een moderne wereld

• de Reformatie (guerres de religion)

• l’humanisme

DES CHANGEMENTS:

Historisch kader

• François 1e (1405-1547) stimuleert de kunsten, haalt de Renaissance naar het Franse hof

• Les guerres de religions, tussen de katholieken en de protestanten

• Henri IV wordt koning in 1589

• Edit de Nantes in 1598

La société

• het ontstaan van een nieuwe laag in de maatschappij: la bourgeoisie

• de bevolking profiteert niet van de nieuwe rijkdommen

• veel oorlog (het leven is niet makkelijk)

• katholieken versus de protestanten

• techniek ontwikkelt zich snel op verschillende gebieden

De Reformatie:

• andere kijk op de Bijbel

• Calvijn, Luther

• het protestantisme ontstaat

• Les guerres de religion (1562 – 1598)

• Édit de Nantes in 1598 (Henri IV)

La langue française

• 1539 Ordonnance de Villiers-Cotterêts

Het Frans wordt hiermee de officiële taal in het rechtssysteem, de kerk en de regering. Schrijvers gaan ook in het Frans schrijven.

- er wordt meer gelezen (boekdrukkunst)
- er komen regels voor de grammatica en de spelling
- de 1e woordenboeken worden gemaakt

La littérature dans la Renaissance

• Les récits

• Les essais

• La poésie

Les récits: L’humanisme:

• nieuwe kijk op de mens

• théocentrisch  anthropocentrisch

• van Memento mori naar ?

Bekende humanisten :

Erasmus, Rabelais (Pantagruel)
en Thomas More

Montaigne (1533 – 1592) : het essai

Een nieuwe vorm van schrijven: reflecteren over persoonlijke ervaringen.

Montaigne beschrijft en analyseert zijn gedachten, zijn gevoelens , wat hem irriteert en wat hem blij maakt en hiermee ook de maatschappij met de alledaagse dingen als?

Vriendschap, kinderen en de opvoeding, besturen.

La poésie

La Pléiade (rond 1547)

Een groep dichters die vinden dat de Franse taal niet goed wordt gebruikt door de dichters op dat moment. Zij willen zo mooi mogelijk schrijven en inspireren zich op de Grieken en de Romeinen.

Principes:
- imiteren van de Grieken en de Romeinen

- het gebruik van het sonnet

- hun gedichten gaan over het aardse leven
en de liefde tussen man en vrouw

Schrijvers:
Ronsard (1524 – 1585)
Joachim du Bellay (1522 – 1560)

Dorat, Peletier, Belleau, de Baïf

In 1549 schrijft du Bellay een manifest :

La Défense et Illustration de la langue française.

Hierin vraagt hij of men in het Frans wil schrijven en om de taal te verrijken vraagt hij of de dichters woorden uit het

Latijn willen gebruiken.

On répond aux questions de Ronsard (text 3)

Les poèmes:

Les formes

le sonnet => 2 quatrains / 2 tercets

libre (traditionnel, moderne)

Le nom de la strophe

• tercet => 3 vers

• quatrain => 4 vers

• quintil => 5 vers

• sizain => 6 vers

• Le nombre de la syllabe

• pentasyllabe => 5 syllabes

• hexasyllabes => 6 syllabes

• heptasyllabes=> 7 syllabes

• octosyllabes => 8 syllabes

• alexandrin => 12 syllabes

• Les rimes

• rimes plates => AABB

• rimes croisée => ABAB

• rimes embrassées=> ABBA

• rimes tripartites => AABCCB

• rime libre

Les figures de style

• comparaison ex souriant comme un enfant malade

• personification ex où chante une rivière

• métaphore ex ma jeunesse ne fut qu’un ténébreux orage

• opposition ex cette petite grande âme

• allitération ex aux lisières lointaines

• assonnance ex meurs en blancheurs

Quand vous serez bien vieille

Quand vous serez bien vieille, au soir, à la chandelle,
Assise auprès du feu, dévidant et filant,
Direz, chantant mes vers, en vous émerveillant :
Ronsard me célébrait du temps que j’étais belle.

Lors, vous n’aurez servante oyant telle nouvelle,
Déjà sous le labeur à demi sommeillant,
Qui au bruit de mon nom ne s’aille réveillant,
Bénissant votre nom de louange immortelle.

Je serai sous la terre et fantôme sans os :
Par les ombres myrteux je prendrai mon repos :
Vous serez au foyer une vieille accroupie,

Regrettant mon amour et votre fier dédain.
Vivez, si m’en croyez, n’attendez à demain :
Cueillez dès aujourd’hui les roses de la vie.

Forme =

sonnet

Strophe =

2x4 / 3x3

Syllabes =

12 =>

alexandrin

Rimes =

abba + aabccb

embrassée + tripartites

Figures de style

Alliteration:

Double ll

Métaphore:

Les roses de la vie

LE 17E SIÈCLE: le Grand Siècle

De koningen:

Henri IV 1553-1610 : protestantse koning, wordt in 1610 vermoord
door François Ravaillac

Louis XIII 1601-1643 : te jong om te regeren (hij regeert van 1617 tot
1643)
Marie de Médicis – le cardinal de Richelieu : zij regeren het koninkrijk tot
aan 1617

Louis XIV 1638-1715 : te jong om te regeren (hij regeert van 1661 tot
1715)
Mazzarin : hij regeert van 1643 tot 1661

La société:

• de adel en de bourgeoisie verrijken zich

• hoge belasting, hongersnood, ziektes, armoede, Parijs is een vieze stad en gevaarlijk

• 1648-1653 la Fronde

• ontwikkeling van de moderne wetenschap (Galilée, Descartes, Pascal)

Paris au 17e siècle, plan Mérian 1615

Louis XIV:

• pouvoir absolu “L’état, c’est moi”

• hij gaat in 1681 in Versailles wonen

• veel oorlog (ruineuses)

• unité de la foi (waardoor veel protestanten vluchten)

• Frankrijk is een machtige natie

• hij schaft het Édit de Nantes af in 1685

Aan het eind van de eeuw:

• slechte oogsten, epidemieën, de bevolking slinkt

• het hof wat geld verslindt (met de hoge belastingen)

Maar ook:

- Louis XIV stimuleert de kunst er ontstaan academies van muziek, ballet
en kunst en wordt verspreid over heel Europa. 

- Versailles wordt het centrum van de kunst in Frankrijk

- in 1634 wordt de Académie Française opgericht

- de Salons ontstaan (la Préciosité)
- het Classicisme ontstaat
- en de censuur is aanwezig
(Nederlandse uitgevers profiteren hiervan)

Les fables

In deze eeuw schrijft Jean de La Fontaine fabels.
Wat zijn fabels?

Gedichten waarin dieren menselijke eigenschappen bezitten, en als handelende en sprekende personen optreden. Het gaat meestal om één menselijke eigenschap. Een fabel heeft altijd een moraal. Veel fabels bevatten verborgen verwijzingen naar de politiek en of maatschappij. Op die manier konden schrijvers de strenge censuur omzeilen.

Jean de la Fontaine (1621-1695)

La Fontaine is een Franse dichter en vooral bekend om zijn fabels. Hij groeide op in de bossen (zijn vader was boswachter) waar zijn liefde ontstond voor de natuur.
Hij schreef verhalen, komedies en fabels. Hij was geïnspireerd door oude fabels uit de Oudheid (Ésope et Phèdre). Zijn taalgebruik is helder en mooi. De meeste van zijn fabels gaan over de liefde, vriendschap, ambitie, het werk, rechtvaardigheid, vrijheid, het huwelijk, de dood etc. De onderwerpen zijn verwerkt in het dagelijkse leven van dieren zoals de vos, de raaf, de wolf.

Pour jeudi: Réponds aux questions de La Cigale et la Fourmi

Jean de la Fontaine (1621-1695)

.
- Tu la troubles, reprit cette bête cruelle,
Et je sais que de moi tu médis l'an passé.
- Comment l'aurais-je fait si je n'étais pas né ?
Reprit l'Agneau, je tette encor ma mère.
- Si ce n'est toi, c'est donc ton frère.
- Je n'en ai point. - C'est donc quelqu'un des tiens :
Car vous ne m'épargnez guère,
Vous, vos bergers, et vos chiens.
On me l'a dit : il faut que je me venge.
Là-dessus, au fond des forêts
Le Loup l'emporte, et puis le mange,
Sans autre forme de procès.

Jean de La Fontaine
Le loup et l’agneau, Livre 1, fable 10 1668

Le loup et l’agneau
La raison du plus fort est toujours la meilleure :
Nous l'allons montrer tout à l'heure.
Un Agneau se désaltérait
Dans le courant d'une onde pure.
Un Loup survient à jeun qui cherchait aventure,
Et que la faim en ces lieux attirait.
Qui te rend si hardi de troubler mon breuvage ?
Dit cet animal plein de rage :
Tu seras châtié de ta témérité.
- Sire, répond l'Agneau, que votre Majesté
Ne se mette pas en colère ;
Mais plutôt qu'elle considère
Que je me vas désaltérant
Dans le courant,
Plus de vingt pas au-dessous d'Elle,
Et que par conséquent, en aucune façon,
Je ne puis troubler sa boisson

Le classicisme

• stroming in de 2e helft van de 17e eeuw, het woord komt van het woord “klassiek” = de Oudheid en is geïnspireerd op de oudheid.

• de stroming kenmerkt zich door:
  - eenvoud
  - orde
  - soberheid
  - structuur.

.

Classicisme is te vinden in :

• de kunst

• de bouw

• de literatuur

Le classicisme

Regels:

- kunst moet ontroering, tranen of lachen veroorzaken

- kunst moet simpel en naturel zijn

- regels respecteren

 

Thema’s :

- de verstikkende maatschappij

- de zwakte van de mens (zijn egoïsme)

- de eerlijke mens

Classicisme in het theater

• het moet gelijk zijn aan de werkelijkheid

• bestaan uit goede normen en waarden

• genres mogen niet mengen

• eenheid van:

  • tijd (24 uur)

  • plaats (één plek)

  • handeling (één intrige)

• Corneille, Racine (tragédie), Molière (comédie)

Réponds aux questions de L’Avare de Molière

Molière

L’Avare, acte IV, 1668

(Il a crié au voleur dès le jardin, et vient sans chapeau.)
Au voleur! au voleur! à l’assasin! Au meurtrier! Justice, juste Ciel! Je suis perdu, je suis assasiné! on m’a coupé la gorge, on m’a dérobé mon argent. Qui peut-ce être? Qu’est-il devenu? Où est-il? Où se cache-t-il? Que ferai-je pour le trouver? Où courir? Où ne pas courir? N’est-il point là? N’est-il point ici? Qui est-ce? Arrête. Rends-moi mon argent, coquin … (Il se prend lui-même le bras) Ah! c’est moi. Mon esprit est troublé , et j’ignore où je suis , qui je suis, et ce que je fais. Hélas! mon pauvre argent, mon pauvre argent, mon cher ami, on m’a privé de toi; et puisque tu m’es enlevé, j’ai perdu mon support, ma consolation, ma joie; tout est fini pour moi, et je n’ai plus que faire au monde: sans toi, il m’est impossible de vivre. C’en est fait, je n’en puis plus; je me meurs , je suis mort, je suis enterré. N’y a-t-il personne qui veuille me ressusciter en me rendant mon cher argent, ou en m’apprenant qui l’a pris? (…)

SIÈCLE DES LUMIÈRES
(éclairer les hommes par la raison)

• het hof en de maatschappij

  • de filosofie

  • de Encyclopédie

  • de literatuur

Programme:

Le XVIIIe siècle

1715 dood van Louis XIV

1715-1723 Philippe d’Orléans regeert tijdelijk (dépotisme éclairé)

1723 – 1774 Louis XV
1774 - 1789 Louis XVI

1789 La Révolution

1793 - 1794 la Terreur (Robespierre)

1796 le Directoire aan de macht
1799 Bonaparte neemt de macht over

Société

• de mens is eeuwig, hij sterft maar gaat naar het paradijs

• de koning vertegenwoordigt God op aarde

• een oneerlijk en wreed juridisch systeem (martelen, slavernij, les lettres
  de cachet)

• dankzij hun rijkdom kan de bourgeoisie een belangrijke rol spelen en
  begint in opstand te komen

• Parijs wordt vervangen door Versailles (na de dood van Louis XIV)

• in 1789 heeft Parijs ongeveer 600.000 inwoners
  (een eeuw daarvoor rond de 450.000
  ter vergelijking Adam: rond de 200.000)

Er ontstaat verandering (verzet) in de maatschappij:

• “esprit critique” in oa de literatuur

• schrijvers verzetten zich en vragen om:

• tolerantie

• vrijheid

• menselijkheid

• schrijvers worden filosofen

• bestorming van de Bastille. De Franse Revolutie is begonnen.

https://www.youtube.com/watch?v=XB5fyimVXUo

Belangrijke filosofen:

• Montesquieu (l’esprit des lois)

• Voltaire Voltaire

• Diderot

• Rousseau

Rousseau

Montesquieu

Diderot

Wat doen zij?

• strijden tegen het obscurantisme (het doelbewuste streven om andere mensen in onwetendheid te houden en zelfstandig denken te verhinderen)

• ze stellen de positie van de koning ter discussie

• verdedigen van de vrijheid van meningsuiting en vrijheid van geloven (=la tolérance)

https://www.youtube.com/watch?v=A6MJ6ssXBHw

Voltaire

- zijn vader is notaris

- hij zit meerdere malen in de gevangenis, hij wordt verbannen en moet vluchten

- 1726 verbannen naar Engeland, hij blijft er 2,5 jaar. Waar hij wordt beïnvloedt door :

• Locke
• de politieke vrijheid

• vrijheid van geloofsovertuiging

• de ondernemingsdrang

- 1755 gaat hij in Zwitserland wonen

- 1759 Candide: Il faut cultiver son jardin

Voltaire

Zijn oeuvre is om het publiek reden bij te brengen en om het schandelijk gedrag te vermorzelen. Dit is:

- bijgeloof

- het fanatisme

- intolerantie

- de inquisitie en de tirannie van de kerk

 

Candide

Candide et son professeur, Pangloss, arrivent à Surinam, une ville de la Guyane hollandaise.

1 En approchant de la ville, ils rencontrèrent un nègre étendu à terre, n’ayant plus que la moitié de son habit, c’est-à-dire d’un caleçon, de toile bleue ; il manquait à ce pauvre homme la jambe gauche et la
main droite. “Eh! mon dieu, lui dit Candide en Hollandais, que fais-tu là, mon ami, dans l’état horrible où je te vois? – J’attends mon maître, M. Vanderdendur, le fameux négociant, répondit le
5 nègre. – Est-ce M. Vanderdendur, dit Candide, qui t’a traité ainsi? – Oui, monsieur, dit le nègre ; c’est l’usage. On nous donne un caleçon de toile pour tout vêtement deux fois l’année; quand nous travaillons aux sucreries et que la meule nous attrape le doigt, on nous coupe la main ; quand nous voulons nous enfuir, on nous coupe la jambe ; je me suis trouvé dans ces deux cas: c’est à ce prix que vous mangez du sucre en Europe. Cependant, lorsque ma mère me vendit dix écus patagons sur la
10 côte de Guinée, elle me disait: “Mon cher enfant, bénis nos fétiches, adore-les toujours, ils te feront vivre heureux; tu as l’honneur d’être esclave de nos enseigneurs les blancs, et tu fais par-là la fortune de ton père et de ta mère”. Hélas! je ne sais pas si j’ai fait leur fortune, mais ils n’ont pas fait la mienne; les chiens, les singes et les perroquets sont mille fois moins malheureux que nous. Les fétiches hollandaises, qui m’ont converti, me disent tous les dimanches que nous sommes tous
15 enfants d’Adam; blancs et noirs. Je ne suis pas généalogiste; mais si ces prêcheurs disent vrai, nous sommes tous cousins issus de germain: or, vous m’avouerez qu’on ne peut pas en user ses parents d’une manière plus horrible. – Ô Pangloss! s’écria Candide, tu n’avais pas deviné cette abomination!” (…) Voltaire, Candide ou l’Optimisme, 1759

Pour lundi:

1 Lees het stukje uit Candide en beantwoord de vragen.

2 Zoek uit wie Montesquieu (l’esprit des lois), Diderot en Rousseau zijn,
en wat zij hebben betekend voor de Verlichting.