Anatomie en organen bij dieren

1 / 86
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 86 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

De centrale vraag van de les is hoe typische kenmerken van zoogdieren samenhangen met hun beweging en functioneren. Open vanuit herkenbare voorbeelden zoals hond, paard en mens.

Anatomie en organen bij dieren

Open met het idee dat anatomie gaat over waar structuren liggen en fysiologie over wat ze doen. Deze les koppelt beide steeds aan elkaar.

Start les 2

Onderwerpen:

  • Anatomie en organen 

  • Ligging en functies van organen en lichaamssystemen, anatomische herkenning 


Animals:

Boek en online leeromgeving


Opdracht: Anatomieverslag

Opdracht: observsatieopdracht


This item has no instructions

Leerdoel

Ik kan de ligging en functie van belangrijke organen en lichaamssystemen bij dieren herkennen en uitleggen.




Competentie 1: Herkennen, beoordelen en interpreteren van diergezondheid 

Onderliggende kwalificaties:

  • Heeft gespecialiseerde kennis van anatomie en fysiologie van dieren: bewegingsapparaat, spijsvertering, zenuwstelsel, circulatieapparaat, plaats en functie organen, voortplantingsorganen   

This item has no instructions

Welke organen of lichaamssystemen bij dieren schieten je meteen te binnen?

Gebruik de woordwolk om voorkennis te activeren. Vraag eventueel door naar ligging, functie of herkenningspunten van vaak genoemde organen.

Anatomie en fysiologie

Anatomie beschrijft de bouw van het dierlijk lichaam.


Fysiologie beschrijft hoe organen en lichaamssystemen werken.


Samen helpen ze om te begrijpen waarom een orgaan op een bepaalde plaats ligt en welke taak het daar uitvoert.

Benadruk dat studenten niet alleen namen moeten kennen, maar ook verbanden tussen bouw, ligging en functie.

Opdrachten

This item has no instructions

Opdracht anatomieverslag

Wat heb jij hierbij bedacht Francisca?

This item has no instructions

Opdracht observatieopdracht

Vul de opdracht uit les 1 aan met de volgende onderwerpen:

  • spijsvertering

  • zenuwstelsel

  • circulatieapparaat

  • plaats en functie organen

  • voortplantingsorganen   


Welke punten kan je van 5 bovengenoemde onderwerpen observeren/controleren bij een dier op gezondheid?

Denk bijvoorbeeld aan stand van het gebit en ontlasting van het dier, pols en uiterlijke kenmerken voortplantingsorgaan.

This item has no instructions

Opdracht: krijten/ notities plakken

We nemen een (nep)dier.

We maken zes groepjes

  • spijsvertering (bijv: slokdarm, dunne darm)

  • zenuwstelsel

  • ademhalingsstelsel

  • circulatieapparaat (hart, slagarder)

  • plaats en functie organen (milt, lever)

  • voortplantingsorganen (eileider, baarmoeder)

Schrijf op de notities de elementen uit jullie toegewezen onderwerp:

Plak de notities vervolgens op het dier waar het ongeveer bevindt.

werk vervolgens de notitiepunten uit. Denk aan: functie, plaatst, werking etc. Gebruik Animalis (zie volengde slide)

This item has no instructions

Opdracht: Animalis

Les en verwerk de volgende punten uit/van Animails


Boek: Anatomie, Fysiologie, Pathologie H2.1 - 2.6, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 en 11.

 

Module

Voortplanting

Ontwikkelcentrum


 

Module ademhalingsstelsel

Ontwikkelcentrum

 

Module bloedsomloop

Ontwikkelcentrum


 

Het zenuwstelsel en zintuigen

Ontwikkelcentrum

 

Spijsvertering, nieren en urinewegen

Ontwikkelcentrum


This item has no instructions

Achtergrondinformatie docent

This item has no instructions

Spijsvertering

This item has no instructions

Het spijsverteringsstelsel

  • Neemt voedsel op en verwerkt het

  • Breekt voedingsstoffen af tot opneembare delen

  • Zorgt voor opname van water en voedingsstoffen

  • Voert onverteerbare resten af

This item has no instructions

De route van het voedsel

Bek → slokdarm → maag → dunne darm → dikke darm → endeldarm


Onderweg wordt voedsel verkleind, chemisch afgebroken en verder verwerkt tot bruikbare voedingsstoffen.

Benadruk dat de precieze bouw tussen diersoorten kan verschillen, maar dat deze basisroute breed herkenbaar is.

Belangrijke organen en hun taak

  • Maag: opslag en begin van vertering

  • Dunne darm: opname van voedingsstoffen

  • Dikke darm: opname van water

  • Lever: verwerking van voedingsstoffen

  • Alvleesklier: maakt verteringssappen

This item has no instructions

Waarom de darm zo belangrijk is

De dunne darm heeft een groot opnameoppervlak. Daardoor kunnen verteerde voedingsstoffen efficiënt in het bloed worden opgenomen en naar de rest van het lichaam worden vervoerd.

Koppel hier door naar het circulatieapparaat: opgenomen voedingsstoffen moeten verder verspreid worden.

Vertering en opname hangen samen

Mechanische verkleining, verteringssappen en darmopname vormen één proces. Een orgaan heeft dus niet alleen een plaats in het lichaam, maar ook een specifieke stap in de totale verwerking van voedsel.

This item has no instructions

Route en functie van vertering

Voedsel gaat van de bek via de slokdarm naar de maag. In de dunne darm worden vooral voedingsstoffen opgenomen, terwijl de dikke darm vooral water opneemt.

slokdarm
dunne darm
dikke darm
lever
endeldarm
pees
blaas

Laat studenten de route koppelen aan de juiste functies.

Waarom is de dunne darm zo belangrijk?

Bespreek dat een goed antwoord verwijst naar: groot opnameoppervlak, efficiënte opname in het bloed en transport naar de rest van het lichaam.

Animals

Maken: Spijsvertering, nieren en urinewegen

Ontwikkelcentrum


Boek: Anatomie, Fysiologie, Pathologie H 6 en 7

This item has no instructions

Zenuwstelsel

This item has no instructions

Lichaamsholten en ligging van organen

  • Borstholte: hart en longen

  • Buikholte: maag, lever, darmen, milt, nieren

  • Bekkenholte: blaas en delen van de voortplantingsorganen

  • De ligging beschermt organen en ondersteunt hun functie

Koppel de holten aan bescherming door ribben, spieren en bindweefsel.

In welk orgaan worden vooral voedingsstoffen opgenomen?

A

maag

B

dunne darm

C

dikke darm

D

slokdarm

Plausibele afleiders zijn andere delen van de route van het voedsel.

Het zenuwstelsel

  • Regelt en coördineert lichaamsfuncties

  • Ontvangt prikkels uit het lichaam en de omgeving

  • Verwerkt informatie en stuurt reacties aan

  • Werkt snel via zenuwbanen

This item has no instructions

Onderdelen van het zenuwstelsel

  • Hersenen: verwerking en aansturing

  • Ruggenmerg: geleiding van signalen

  • Zenuwen: verbinding tussen organen en centraal zenuwstelsel


Samen vormen ze een netwerk door het hele lichaam.

Gebruik consequent de term centraal zenuwstelsel voor hersenen en ruggenmerg als je verder wilt verdiepen.

Van prikkel naar reactie

  • Zintuig neemt een prikkel waar

  • Zenuw voert het signaal door

  • Hersenen of ruggenmerg verwerken het signaal

  • Spier of orgaan reageert

Koppel aan beweging, pijnreactie of evenwicht om het herkenbaar te maken.

Besturing van organen

Het zenuwstelsel stuurt niet alleen beweging aan, maar ook inwendige processen zoals hartslag, ademhaling en vertering. Daardoor houdt het lichaam functies op elkaar afgestemd.

Benadruk dat zenuwstelsel en andere stelsels voortdurend samenwerken.

Ligging ondersteunt functie

De hersenen liggen beschermd in de schedel en het ruggenmerg in de wervelkolom. Die stevige ligging is belangrijk, omdat beschadiging van deze structuren grote gevolgen heeft voor het hele lichaam.

This item has no instructions

Welk onderdeel verwerkt signalen en stuurt reacties aan?

A

zenuwen

B

hersenen

C

gewrichten

D

haarvaten

Toetst onderscheid tussen hersenen, zenuwen en niet-zenuwstructuren.

Van prikkel naar reactie

Een zintuig neemt een prikkel waar. Daarna voert een zenuw het signaal door. Vervolgens verwerken de hersenen of het ruggenmerg de informatie.

zintuig
zenuw
ruggenmerg
pees
maag
slagader
skelet

Controleert of de basisroute van prikkelverwerking helder is.

Animals

Het zenuwstelsel en zintuigen

Ontwikkelcentrum


Boek: Anatomie, Fysiologie, Pathologie H 8 en 9


This item has no instructions

Circulatieapparaat

This item has no instructions

Het circulatieapparaat

  • Vervoert stoffen door het hele lichaam

  • Brengt zuurstof en voedingsstoffen naar cellen

  • Voert afvalstoffen af

  • Verbindt organen functioneel met elkaar

This item has no instructions

Hart, bloed en bloedvaten

  • Hart: pompt bloed rond

  • Slagaders: voeren bloed van het hart weg

  • Aders: voeren bloed terug naar het hart

  • Haarvaten: uitwisseling met weefsels

De nadruk ligt op basisherkenning en functie, niet op gedetailleerde bloedsomloop bij specifieke diersoorten.

Waarom bloedtransport nodig is

  • cellen hebben voortdurend zuurstof nodig

  • opgenomen voedingsstoffen moeten worden verspreid

  • afvalstoffen moeten worden afgevoerd

  • warmte en signaalstoffen kunnen worden verplaatst

This item has no instructions

Verbinding tussen stelsels

Longen of ademhalingsoppervlak leveren zuurstof aan het bloed, de darm levert voedingsstoffen aan het bloed, en het hart zorgt dat deze stoffen alle organen bereiken.

Hoewel ademhaling geen apart subtopic is, mag die hier alleen genoemd worden als koppeling aan circulatie.

Anatomie hart

Slide tekst

This item has no instructions

De kleine en de grote bloedsomloop​

Slide tekst

This item has no instructions

De kleine en de grote bloedsomloop​

Slide tekst

This item has no instructions

De plaats van het hart

Het hart ligt in de borstholte, goed beschermd en centraal ten opzichte van de grote bloedvaten. Die ligging ondersteunt een efficiënte verdeling van bloed door het lichaam.

This item has no instructions

Welk bloedvat voert bloed van het hart weg?

A

haarvat

B

ader

C

slagader

D

zenuw

Veelgemaakte fout is verwarring tussen ader en slagader.

Transport door het lichaam

Het hart pompt bloed rond. Haarvaten zorgen voor uitwisseling met weefsels. Opgenomen voedingsstoffen uit de darm en zuurstof moeten via het bloed door het lichaam worden verspreid.

hart
Haarvaten
bloed
skelet
gewricht
ruggenmerg
urine

Verbindt de functies van hart, haarvaten en bloed aan de samenwerking tussen stelsels.

Animals

Module bloedsomloop

Ontwikkelcentrum


Module ademhalingsstelsel

Ontwikkelcentrum


Boek: Anatomie, Fysiologie, Pathologie 3, 4 en 5

This item has no instructions

Slide titel

Slide tekst

This item has no instructions

Ademhalingsstelsel

This item has no instructions

Waarom dieren ademen

  • Zuurstof is nodig voor verbranding in lichaamscellen

  • Bij verbranding komt energie vrij voor beweging, groei en warmte

  • Daarbij ontstaat koolstofdioxide als afvalstof

  • Het ademhalingsstelsel zorgt voor opname van zuurstof en afgifte van koolstofdioxide

Benadruk dat 'verbranding' hier celademhaling betekent: een proces in cellen, niet echt vuur of rook.

Gaswisseling

  • Gaswisseling is het uitwisselen van zuurstof en koolstofdioxide

  • Zuurstof gaat het lichaam in

  • Koolstofdioxide gaat het lichaam uit

  • Dit gebeurt via een ademhalingsoppervlak, zoals longen, kieuwen, luchtpijpen of huid

Leg uit dat gaswisseling alleen goed werkt als het ademhalingsoppervlak dun en vochtig is en contact heeft met water of lucht.

Van omgeving naar cellen

Om energie vrij te maken moet zuurstof uit de omgeving uiteindelijk bij de lichaamscellen komen. Het ademhalingsstelsel neemt zuurstof op, en daarna wordt die in het lichaam verder vervoerd. Tegelijk wordt koolstofdioxide uit de cellen afgevoerd naar buiten.

Houd het op hoofdlijnen: opname, vervoer, gebruik in cellen, afvoer. Vermijd hier al te veel detail over bloedsomloop als dat niet centraal staat.

Vier hoofdtypen

  • Longen bij veel landdieren

  • Kieuwen bij veel waterdieren

  • Luchtpijpen bij insecten

  • Huidademhaling bij sommige kleine of vochtige dieren

Deze slide zet de structuur van de rest van de les neer: elk type ademhalingsorgaan is een oplossing voor dezelfde taak.

Longen: bouw en functie

  • Longen liggen in het lichaam en zijn geschikt voor ademhalen in lucht

  • Via neus of mond komt lucht binnen

  • Lucht gaat door de luchtpijp naar de longen

  • In de longen vindt gaswisseling plaats

Gebruik zoogdieren als bekend voorbeeld, maar houd de formulering algemeen genoeg voor longademhaling bij landdieren.

Longen en groot oppervlak

  • Longen hebben veel kleine vertakkingen en blaasjes

  • Daardoor ontstaat een groot oppervlak voor gaswisseling

  • Een groot oppervlak helpt om veel zuurstof op te nemen

  • Koolstofdioxide kan zo ook snel worden afgegeven

Als passend voor niveau: noem longblaasjes als plaats waar zuurstof en koolstofdioxide worden uitgewisseld.

Kieuwen: ademhalen in water

  • Kieuwen nemen zuurstof op uit water

  • Water stroomt langs dunne kieuwplaatjes

  • Daar gaat zuurstof het lichaam in

  • Koolstofdioxide gaat vanuit het lichaam naar het water

Benadruk dat water veel minder zuurstof bevat dan lucht, waardoor kieuwen een groot uitwisselingsoppervlak nodig hebben.

Waarom kieuwen in water werken

  • Kieuwen zijn dun en kwetsbaar

  • In water blijven ze uitgespreid en vochtig

  • Buiten water kunnen ze inzakken of uitdrogen

  • Daarom passen kieuwen bij een leven in water

Dit is een mooi moment om de link tussen bouw en leefomgeving expliciet te maken.

Huidademhaling

  • Sommige dieren nemen gassen op via hun huid

  • De huid moet dan dun en vochtig zijn

  • Zuurstof gaat door de huid naar binnen

  • Koolstofdioxide gaat door de huid naar buiten

Noem dat huidademhaling vooral goed werkt bij kleine dieren of dieren die in een vochtige omgeving leven.

Amfibieën combineren

  • Amfibieën kunnen longen en huidademhaling gebruiken

  • Hun vochtige huid helpt bij gaswisseling

  • Zo kunnen zij leven op land én in water

  • Hun ademhaling past dus bij twee leefomgevingen

Kikker is een herkenbaar voorbeeld. Benadruk dat amfibieën daardoor een overgangsgroep lijken tussen water en land.

Leefomgeving bepaalt veel

  • In water zijn kieuwen handig voor opname van zuurstof uit water

  • Op land zijn longen geschikt voor ademhalen in lucht

  • In een vochtige omgeving kan huidademhaling goed werken

  • De leefomgeving beïnvloedt dus welk ademhalingsorgaan past

Leg het verband expliciet: omgeving stelt voorwaarden, en ademhalingsorganen zijn daarop aangepast.

Animals



Module ademhalingsstelsel

Ontwikkelcentrum


Boek: Anatomie, Fysiologie, Pathologie 5

This item has no instructions

Plaats en functie organen

This item has no instructions

Van cel tot orgaanstelsel

  • Cel: kleinste levende eenheid

  • Weefsel: groep gelijke cellen

  • Orgaan: meerdere weefsels met één taak

  • Orgaanstelsel: organen die samenwerken

  • Het hele dier bestaat uit samenwerkende stelsels

This item has no instructions

Plaats en functie van organen

  • Organen liggen niet willekeurig in het lichaam

  • Hun plaats hangt samen met bescherming, verbindingen en functie

  • Herkenning vraagt dus altijd: waar ligt het en wat doet het?

This item has no instructions

Anatomische herkenning

Bij anatomische herkenning let je op:


  • vorm van een orgaan

  • plaats in het lichaam

  • verbindingen met andere structuren

  • functie binnen een orgaanstelsel


Zo kun je organen niet alleen benoemen, maar ook onderscheiden.

This item has no instructions

Herkennen door vergelijking

Je kunt organen onderscheiden door te letten op:


  • ligging in een lichaamsholte

  • grootte en vorm

  • kleur en stevigheid

  • aansluiting op buizen, vaten of zenuwen

Nuttig bij practicum of afbeeldingen: laat studenten niet alleen memoriseren maar vergelijken.

Voorbeelden van ligging en functie

  • Hersenen: in de schedel, voor besturing

  • Hart: in de borstholte, voor transport

  • Maag: in de buikholte, voor vertering

  • Nieren: in de buikholte, voor filtratie van bloed

  • Blaas: in de bekkenholte, voor opslag van urine

Deze slide verbreedt de orgaanherkenning met nieren en blaas, passend binnen plaats en functie van organen.

Organen werken zelden alleen

Een orgaan heeft een eigen taak, maar werkt bijna altijd samen met andere organen. Daarom kijk je bij anatomische herkenning ook naar bloedvaten, zenuwen en verbindingen met aangrenzende structuren.

This item has no instructions

Bouw en functie horen bij elkaar

Wie de bouw van een orgaan kent, begrijpt beter wat het orgaan kan doen. En wie de functie kent, kan vaak verklaren waarom het orgaan juist daar in het lichaam ligt.

Dit is de inhoudelijke landingsslide van de les.

Welk orgaan ligt in de bekkenholte en slaat urine op?

A

nier

B

maag

C

blaas

D

lever

Gebaseerd op de voorbeelden van ligging en functie van organen.

Hoe kun je twee organen van elkaar onderscheiden?

Bespreek dat studenten vergelijking kunnen noemen op basis van ligging in een lichaamsholte, grootte, vorm, kleur, stevigheid en aansluitingen op buizen, vaten of zenuwen.

Hoe herken je een orgaan anatomisch?

Bespreek dat een volledig antwoord elementen bevat als: vorm, plaats in het lichaam, verbindingen met andere structuren en functie binnen een orgaanstelsel.

Vul de kernbegrippen in

Een orgaan bestaat uit meerdere weefsels met één taak. In het lichaam liggen het hart en de longen in de borstholte. Voor herkenning let je onder andere op de plaats van een orgaan en op de verbindingen met andere structuren.

orgaan
borstholte
plaats
buikholte
cel
functie
weefsel

De drie invulwoorden zijn rechtstreeks gekoppeld aan de basis van anatomie: organisatieniveau, lichaamsholten en herkenning.

Welk orgaan is het grootst?

Huid

Voortplantingsorganen 

This item has no instructions

Voortplantingsorganen

  • Zorgen voor vorming, transport en samenkomst van geslachtscellen

  • Verschillen in bouw tussen mannelijke en vrouwelijke dieren

  • Ligging hangt samen met bescherming en functie

Houd het biologisch en functioneel, zonder onnodige uitwerking buiten de lesdoelen.

Mannelijke voortplantingsorganen

Belangrijke structuren zijn onder andere teelballen, bijballen, zaadleiders en penis. Deze organen zijn betrokken bij de productie, rijping en afvoer van zaadcellen.

This item has no instructions

Vrouwelijke voortplantingsorganen

Belangrijke structuren zijn onder andere eierstokken, eileiders, baarmoeder en vagina. Deze organen zijn betrokken bij eicelvorming, transport, bevruchting en ontwikkeling van nakomelingen.

This item has no instructions

Ligging en bescherming

Veel voortplantingsorganen liggen in of nabij de buik- en bekkenholte. Die ligging biedt bescherming en zorgt voor verbinding met andere structuren, zoals bloedvaten en afvoerwegen.

This item has no instructions

Voortplanting als orgaanstelsel

Ook het voortplantingsstelsel bestaat uit samenwerkende organen. Net als bij andere stelsels kun je de functie alleen goed begrijpen als je kijkt naar de onderlinge verbinding en de plaats in het lichaam.

Verbind dit afsluitend aan de algemene lesgedachte: anatomie en fysiologie horen samen.

Welke structuur hoort bij het vrouwelijke voortplantingsstelsel?

A

bijbal

B

zaadleider

C

eierstok

D

teelbal

Toetst herkenning van mannelijke versus vrouwelijke voortplantingsorganen.

Voortplantingsorganen

Bij mannelijke dieren zijn teelballen betrokken bij de productie van zaadcellen. Bij vrouwelijke dieren zorgen eierstokken voor eicelvorming. Veel van deze organen liggen in of nabij de bekkenholte voor bescherming en verbinding met andere structuren.

teelballen
eierstokken
bekkenholte
longen
slagaders
dunne darm
schedel

Herhaalt bouw, functie en ligging binnen het voortplantingsstelsel.

Animals

Module

Voortplanting

Ontwikkelcentrum

Boek: Anatomie, Fysiologie, Pathologie H11



This item has no instructions

Wat is één inzicht dat je uit deze les meeneemt?

This item has no instructions

Welk onderdeel vond je het lastigst om te begrijpen?

This item has no instructions

Wat hielp jou het meest bij het herkennen van organen?

This item has no instructions

Begrippenlijst

anatomie - leer van de bouw van het lichaam

fysiologie - leer van de werking van het lichaam


orgaan - deel van het lichaam met een specifieke taak

orgaanstelsel - groep organen die samenwerken

This item has no instructions

Begrippenlijst

skelet - geheel van botten dat steun en bescherming geeft

gewricht - verbinding tussen botten

spiercontractie - samentrekking van een spier

slokdarm - buis die voedsel naar de maag voert

dunne darm - deel van de darm waar vooral opname plaatsvindt

zenuw - structuur die signalen geleidt

ruggenmerg - deel van het centraal zenuwstelsel in de wervelkolom

This item has no instructions

Begrippenlijst

hart - spierorgaan dat bloed rondpompt

slagader - bloedvat dat bloed van het hart wegvoert

ader - bloedvat dat bloed naar het hart terugvoert

haarvat - klein bloedvat voor uitwisseling van stoffen


eierstok - orgaan waarin eicellen worden gevormd

teelbal - orgaan waarin zaadcellen worden gevormd

baarmoeder - orgaan waarin ontwikkeling van nakomelingen kan plaatsvinden

This item has no instructions