Welkom bij Biologie
Welkom bij Biologie
Waarneming en gedrag
8.1 Zintuigen
8.2 De werking van het oog
8.3 Gedrag
8.4 Vorming van gedrag
8.5 Sociaal gedrag bij dieren
8.6 Gedrag bij mensen
Samenhang: Prairiewoelmuizen zoeken troost
Examenopgaven
Maxime en Zolikha kiezen één bepaalde chinchilla uit en noteren vijf minuten lang, elke vijf seconden, welk gedrag dit dier vertoont. Hun resultaten staan in tabel 2. Hoe wordt tabel 2 genoemd?
ethogram
practicum
protocol
Noem een voorbeeld van een interne prikkel
Noem een voorbeeld van een externe prikkel
Wat hebben evolutie en gedrag met elkaar te maken?
Vorming van gedrag
Leerdoelen BS4
8.4.1 Je kunt verklaren dat gedrag deels erfelijk is bepaald.
8.4.2 Je kunt leerprocessen herkennen en beschrijven en de functie daarvan uitleggen.
B4: Vorming van gedrag
Leerdoelen:
- Je kunt toelichten dat gedrag deels erfelijk is bepaald
- Je kunt de dynamische relatie beschrijven tussen een organisme en zijn omgeving
Gedrag komt van
Gedrag is afhankelijk van erfelijke (aangeboren)
en
aangeleerde (ervaring) eigenschappen
De omgeving vormt ons en wij de omgeving
Interne en externe prikkels + aangeleerde en aangeboren gedragsinformatie --> GEDRAG
Factoren met invloed op het gedrag
Fysiologie
Anatomie (bouw)
Ontwikkelingsfase
Gezondheid
Leerprocessen
Gedrag & natuurlijke selectie
Gedrag dat het voortplantingssucces vergroot, heeft een grotere kans om bij nakomelingen voor te komen --> Adequaat gedrag
Doorgegeven gedrag
"fainting goat" ras, hoge kwaliteit vlees en groeit snel maar.....
Bij schrik verstijft het lichaam!
Genetisch bepaald
maar niet altijd adequaat gedrag in de natuur
Door menselijk handelen
Interne prikkels bepalen mee
Interne prikkels gaan vooral over homeostase van het lichaam:
Voeding, vocht, temperatuur, etc
Motivatie om te eten
Externe en interne prikkels bepalen samen de motivatie (drang) om gedrag te vertonen
Soms is een heel sterke externe prikkel genoeg (ijsje)
De best aangepaste reactie heeft de maximale overlevingskans
Terugkerende veranderingen prikkelsterkte
Interne prikkels kunnen per periode verschillen
Dag / nacht (bioritme)
Levenscyclus
Externe prikkels veranderen ook
Daglengte
Temperatuur
Regelmatige, terugkerende, schommelingen in prikkelsterkte
Voortplantingsprikkel
Biologische klok (bioritme)
Daglengte
Temperatuur
Oorzaken: verandering in hormoonspiegel, neurotransmitters
Nico Tinbergen (1907-1988)
Sleutelprikkel: een prikkel waarop altijd hetzelfde gedrag volgt.
Sleutelprikkel
Sleutelprikkel
Sleutelprikkel: prikkel die altijd hetzelfde gedrag tot gevolg heeft
De respons op een sleutelprikkel is aangeboren
Vorming van gedrag
Supranormale prikkel: een (vaak kunstmatige versie van) sleutelprikkel die een extra sterk gedrag produceert.
Nature vs Nurture
Nature is niet alles. Nieuw gedrag is heel belangrijk, wat is met name het nadeel aan Instinct, en dus een voordeel aan aangeleerd gedrag?
Je moet verschillende leerprocessen kennen die tot aangeleerd gedrag leiden:
Leerprocessen
Aangeleerd gedrag komt tot stand door leerprocessen
Een leerproces verandert het gedrag van een dier langdurig.
Gewenning
Inprenting
Imitatie
Conditionering -> Proefondervindelijk (Trial and error)
Inzicht
Gewenning
Waarom is het functioneel om te wennen aan sommige prikkels?
Gewenning
De kans van een reactie op een prikkel (handelingsfrequentie) neemt af bij herhaaldelijke toediening van de prikkel
Inprenting
Gevoelige periode
Nadoen van ouders
Herkennen van soortgenoten
wanneer dieren iets alleen leren in een bepaalde, korte periode in hun leven
Conditionering
Als het natuurlijk is -> Proefondervindelijk leren (trial and error)
Als het kunstmatig is noemen we het:
Klassiek conditioneren: Natuurlijke prikkel vervangen door een kunstmatige
of
Operant conditioneren: Door middel van beloning, het gedrag veranderen
Inzicht
Informatie uit andere situaties toepassen op een nieuwe situatie om nieuw gedrag te tonen.
Aan de slag:
BS4: 40 t/m 48