Variatie en improvisatie (Muziek vmbo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Muziek
• Middelbare school
• vmbo g, t
• Leerjaar 3,4

Introduction

Examentraining variatie en improvisatie: improvisatie herkennen, horen wat er in een variatie veranderd is en de juiste soort variatie kiezen, met drie luistervragen.

LUISTEREN · VARIATIE

EXAMENTRAINING

Variatie en improvisatie: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: FingerWiki / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

♪ LUISTEREN · VARIATIE

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment horen of er geïmproviseerd of gevarieerd wordt en wat er verandert.

♪ LUISTEREN · VARIATIE

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat wordt er gevraagd: een soort muziek of een verandering?

• 2. Luister: let op wat je hoort: een bekend thema of vrij verzonnen muziek?

• 3. Luister nog eens: vraag jezelf: wat blijft gelijk en wat is anders?

• 4. Kies: het antwoord dat past bij wat je hoorde.

De saxofonist John Coltrane, 1963

♪ LUISTEREN · VARIATIE

VRAAGTYPE 1: IMPROVISATIE HERKENNEN

• Je hoort of een muzikant de melodie tijdens het spelen verzint.

• Bij improvisatie klinkt de solo vrij en hoor je steeds nieuwe wendingen.

Image credit: Hugo van Gelderen / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0

Video: John Coltrane: My Favorite Things, album My Favorite Things, 1961 (kanaal: John Coltrane - Topic). Wat hoor je? Een solist speelt een vrije, steeds veranderende melodie boven de begeleiding van de band. Het thema klinkt aan het begin van het nummer en komt pas veel later terug, dus dit stuk is improvisatie. Goede antwoord: de solist verzint de melodie tijdens het spelen.

Wat doet de solist in dit fragment?

A

De solist verzint de melodie tijdens het spelen

B

De solist speelt het bekende thema na

C

De solist speelt een melodie van bladmuziek

D

De solist zingt een liedje met een tekst

Dit is een solo uit een jazznummer: improvisatie. Wie 'het thema' kiest, denkt dat de saxofoon het bekende liedje speelt, maar het thema klinkt aan het begin van het nummer.

Wat is het verschil tussen improvisatie en variatie?

A

Bij variatie speel je sneller, bij improvisatie langzamer

B

Bij variatie klinkt een thema anders, bij improvisatie verzin je het ter plekke

C

Bij variatie verzin je het ter plekke, bij improvisatie niet

D

Bij improvisatie klinkt het thema anders, bij variatie niet

Variatie verandert een bestaand thema, improvisatie is nieuwe muziek ter plekke. Wie de antwoorden omdraait, haalt de twee begrippen door elkaar.

♪ LUISTEREN · VARIATIE

VRAAGTYPE 2: WAT IS ER VERANDERD?

• Je krijgt een thema met een variatie en benoemt wat anders is.

• Denk aan tempo, toonsoort, maat, extra noten of ritme.

Video: Mozart: Twaalf variaties op Ah, vous dirai-je maman, K. 265, variatie 8, Jan Lisiecki (piano) (kanaal: Jan Lisiecki - Topic). Wat hoor je? Het bekende thema, maar nu in mineur: het klinkt somber en ernstig. De maat is nog steeds tweedelig en het tempo is niet veel langzamer. Goede antwoord: het klinkt nu in mineur.

Het thema klinkt in majeur. Wat is er in dit fragment veranderd?

A

Het klinkt nu in een driedelige maat

B

Het klinkt nu in een veel langzamer tempo

C

Het klinkt nu als een ander liedje

D

Het klinkt nu in mineur, dus droeviger

Dit is de enige variatie in mineur. Wie 'een ander liedje' kiest, let niet op de herkenbare hoofdtonen van het thema.

Video: Mozart: Twaalf variaties op Ah, vous dirai-je maman, K. 265, variatie 11, Lang Lang (piano) (kanaal: LangLangVEVO). Wat hoor je? De pianist speelt het thema veel langzamer en zangerig, met versieringen. De toonsoort is nog majeur en de maat blijft tweedelig. Goede antwoord: het tempo is veel langzamer.

Wat is in dit fragment veranderd ten opzichte van het thema?

A

Het tempo is veel langzamer geworden

B

Het klinkt nu in mineur

C

Het klinkt nu in een driedelige maat

D

Er komt een zangstem bij het thema

Dit is een rustige, langzame variatie van het thema. Wie mineur kiest, hoort de zachte klank als somber, maar de toonsoort is nog majeur.

♪ LUISTEREN · VARIATIE

VRAAGTYPE 3: MELODIE, RITME OF AKKOORDEN

• Je kiest de juiste soort variatie bij een beschrijving.

• Let op wat verandert: de noten, het ritme of de melodie boven dezelfde akkoorden.

De tonen van een melodie zijn de tweede keer anders, het ritme blijft gelijk. Welke variatie?

A

Ritmevariatie

B

Improvisatie

C

Melodievariatie

D

Een nieuw liedje

Andere tonen met hetzelfde ritme is melodievariatie. Wie ritmevariatie kiest, kijkt naar het verkeerde onderdeel: het ritme blijft juist gelijk.

Een jazzband speelt steeds dezelfde akkoorden, elke solist speelt een andere melodie. Wat is dit?

A

Een ritmevariatie op een thema

B

Een melodie zonder akkoorden

C

Een variatie op een akkoordenschema

D

Een stuk zonder herhaling

De akkoorden blijven gelijk, de melodie verandert: variatie op een akkoordenschema. Wie ritmevariatie kiest, let op het ritme, maar hier gaat het om de melodie boven vaste akkoorden.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Improvisatie herkennen

2

Horen wat er veranderd is

3

Melodie, ritme of akkoorden

4

Alles gaat goed

Bespreek de uitslag en laat leerlingen die iets lastig vinden het fragment nog een keer beluisteren.

♪ LUISTEREN · VARIATIE

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Verzonnen muziek klinkt steeds anders en past niet bij een liedje dat je kent: dat is improvisatie.

• Zing het thema in je hoofd mee en luister wat er anders is.

• Vraag je bij elke variatie af: tempo, toonsoort, maat of noten?

• Dezelfde akkoorden met een nieuwe melodie: variatie op een akkoordenschema.