Hoe werd de statstaat Rome bestuurd? Private en Publieke macht

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Secundair onderwijs
• Algemeen secundair onderwijs
• Leerjaar 2

Hoe werd de statstaat Rome bestuurd?

Private en Publieke macht

PRIVATE MACHT (= privé macht)

PUBLIEKE MACHT

PRIVATE MACHT = FAMILIAE

Familiae

Wie maakte deel uit van de familiae?

• Pater familias

• Mater familias

• Kinderen (zonen/dochters)

• Schoondochter

• Kleinkinderen

• Slaven

Dit is niet gelijk aan een traditionele familie zoals bij ons, dit is een grote familie die allemaal dezelfde naam (achternaam) dragen en SAMENWONEN

Slaven:
- Huisslaven (vergelijkbaar met au pairs die 24 op 24 werken), waaronder ook geschoolde slaven (rekenen, verschillende talen, nam vaak de rol op van leraar voor de kinderen)

- deurslaven (bewaakt specifiek de deur, kondigt gasten aan, geven berichten door voor hun meester)

Pater familias

De familievader (oudste man in huis) - hij was alleenheerser en heeft dus blijvend alle macht over de familieleden. Hij was dus rechter, priester, baas van het huishouden, regelde het huwelijk van zijn kinderen, ...

Elke familie heeft een soort van koning in de vorm van een pater familias

Mater familias

de moeder van de familie - zij mocht het huishouden in de praktijk regelen en de kinderen opvoeden. Rijke Romeinen hadden slaven die aangestuurd werden door de mater familias om alles uit te voeren. De pater familias behoudt ook hier de controle.

Patriachale samenleving

Mannen hebben alle macht!
Die macht word van vader op zoon doorgegeven.

PUBLIEKE MACHT - DE RES PUBLICA (= tijdens de Republiek)

Natuurlijk hadden de Romeinen, ook over de families heen, gemeenschappelijke belangen. Ze noemen die de Res Publica, de publieke zaak.
Er moest bevoorbeeld worden beslist of er oorlog zou worden gevoerd met de buurvolken en, zo ja, hoe het leger moest worden samengesteld en wie het zou leiden. En binnen de samenleving wilden ze de orde bewaren; er waren regels nodig en wie zich daaraan niet hield, kreeg straf.

Die publieke zaken waren er tuurlijk ook al voor de republiek (tijdens het koninkrijkt) en de verzameling van de rijke familiaes adviseerden de koning hierbij -> word later nog gezien

Ongelijkheid in de Romeinse samenleving!

Romeinse samenleving = STANDENMAATSCHAPPIJ!

= Je stand of sociale groep waartoe je behoorde, bepaalde je rechten en plichten!

Dit kunnen we herkennen van bij de Grieken:

Burgers
Migranten
Slaven

(vrouwen)

Rome:

Burgers (patriciërs en plebejers)

Vreemdelingen (migranten)
Slaven

Patriciërs!

• Dit waren de leden van de gentes (enkelvoud: gens)

• Kleine groep die geloofden van de stichters van Rome af te stammen

• Grondadel / aristocraten genoemd

• Aanvankelijk alle macht in handen

Gentes?

Een GENS (meervoud: gentes) is een verzameling van familiae met dezelfde naam die allen afstammen van een gemeenschappelijke voorvader (stamvader).

ABC

Grondadel / aristocraten

De patriciërs werden ook wel grondadel genoemd, aangezien ze bijna alle grond in hun bezit hadden (zeker in het begin van Rome was dat belangrijk, want de eerste Romeinen waren landbouwers en veetelers); soms werden ze ook aristocraten genoemd ("de besten").

ABC

Een GENS (meervoud: gentes) is een verzameling van familiae met dezelfde naam die allen afstammen van een gemeenschappelijke voorvader (stamvader).

grondadel, aangezien zij bijna alle grond in hun bezit hadden (zeker in het begin in Rome was dat belangrijk, want de eerste Romeinen waren landbouwers en veetelers), soms werden ze ook aristocraten genoemd (= de besten)

Plebejers!

• Behoren NIET tot de patricische families DUS "gewonde" Romeinen (=plebs)

• Tweederangsburgers!

• Meestal arme boeren, later ook handelaars en ambachtslieden.

• Aanvankelijk weinig macht

Overige: Migranten

• Hoe groter Rome werd hoe meer migraten er kwamen wonen

• Werden niet als Romein beschouwd en hadden dus geen politieke rechten

Overige: Slaven

• Perosnen in dienst van de staat of van privépersonen

• Onvrije mensen zonder publieke rechten

Wat betekent ‘private macht’ bij de Romeinen?

A

Beslissingen die de hele samenleving aanbelangen

B

Beslissingen binnen een familie of tussen personen

C

Regels opgesteld door de senaat

D

Het recht om belasting te heffen

Wie had de meeste macht binnen de familia?

A

Mater familias

B

De oudste zoon

C

Pater familias

D

De slaven

Wat hoort niet bij de Romeinse familia?

A

De kinderen

B

De buren

C

De schoondochter

D

De slaven

Welke rol speelde de mater familias vooral?

A

Politieke beslissingen nemen

B

Het huishouden regelen en de kinderen opvoeden

C

De slaven verkopen

D

De familie vertegenwoordigen in de senaat

Hoe werd macht in de Romeinse samenleving doorgegeven?

A

Van vader op zoon

B

Van moeder op dochter

C

Via verkiezeingen

D

Door loting

Wie hadden oorspongelijk alle publieke macht in Rome?

A

Plebejers

B

Patriciërs

C

Slaven

D

Vreemdelingen

Wie vielen onder de groep van niet-burgers?

A

Patriciërs en pleberjers

B

Vreemdelingen en slaven

C

Alleen salven

D

Alleen vreemdelingen

Wat betekent 'publieke macht' in Rome?

A

Het recht om te trouwen

B

Beslissingen en regels die voor de hele samenleving gelden

C

Het bezit van slaven

D

De macht van de pater familias over zijn gezin

Politieke organisatie

3 bestuursvormen door de eeuwen heen

De 3 bestuursvormen van Rome

• Koninkrijk: 753 v.C. - 509 v.C.

• Republiek: 509 v.C. - 27 v.C.

• Keizerrijk: 27 v.C. -

Koninkrijk

Koninkrijk 753 V.C. - 509 v.C.

1) Koning
- dezelfde macht als de pater familias maar dan over het hele volk = opperrechter - opperpriester - opperbevelhebber van het leger
-Erfelijke koning
2) Senaat
- Familiehoofden (patres familiarum)
- Geven raad / advies aan de koning
3) Volksvergadering
- Alle vrije mannen met burgerrecht (Patriciërs belangrijkst)
- Hebben weinig macht

Van koninkrijk naar republiek

Laatste koning = Tranquinius Superbus (534 v.C. - 509 v.C.) -> wrede tiran, die zomaar land en bezit van andere mensen afpakte!

Romeinen waren hem spuugzat én dus nooit meer een koning!

Superbus = Hoogmoedig

Laatste koning was koning geworden zonder goedkeuring van de Senaat of het volk. Hij kwam met geweld aan de macht en handhaafde zich enkel door een schrikbewind te voeren. Senatoren die het niet met eens waren, liet hij ter dood brengen, of ze kozen zelf voor vrijwillege ballingschap. Hun bezittingen werden aangeslagen en verdwenen in de schatkist van de koning. Zo heerste er onder zijn bewind slechts vrees en haat.

Persoonlijke macht was niet meer belangrijk maar wel de macht voor de publieke staat de res publica!

Republiek

De Romeinen wouden het dus duidelijk anders doen en de macht niet meer in handen hebben van één persoon.
Het nieuwe staadshoofd wad dus niet één koning maar TWEE CONSULS!

Deze konden elkaar controleren en elkaars beslissingen ook te niet doen door middel van vetorecht! Dus ze moeten overeenkomen! Zelfs invloeden worden hierdoor tenietgedaan
(Afgekeken van de Spartanen die hadden immer ook twee koningen) Wanneer één consul oorlog ging voeren kond e andere in de stadstaat blijven en regeren dit zorgde voor een sterke/solide regering binnen die stadstaat.

Hier zien wij (bij jullie pagina 110-111) het forum romanum dit is het politieke centrum van rome.
Forum = Grote markt (Economisch/Relgieus/Politiek)
Curia
Comutium
Zitten pal naast elkaar zorgt ook wel voor wrevel

De politieke instellingen van de republiek

1) Volksvergadring (vergadering)

2) Senaat (vergadering)

3) Magistraten

belangrijkste politieke instellingen.

Scheiding der machten
wetgeven-uitvoerend en rechterlijk.

De Romeinen kleven er nog een 4e bij: raadgevend = de Senaat dit lijkt mooi op papier raadgevend maar eingelijk waren het de bemoeizuchtigen zij gingen alles uiteindelijk regelen

Volksvergadering

= Wetgevende macht

Wie? Alle burgers

Hoeveel? Vele duizenden

Termijn? Voor het leven

Taken? - magistraten verkiezen
- wetten stemmen
- beslissen over oorlog en vrede

Hier zitten alle plebejers

Officieel hadden zij de wetgevende macht in handen maar in realiteit was dit niet zo (dit lag bij de senaat)

Senaat

= Raadgevende macht

Wie? - Pater familias van de families uit het patriciaat
- Ex-magistraten

Hoeveel? - Aanvankelijk 300
- Later 600 en meer

Termijn? Voor het leven

Taken? - Magistraten adviseren
- Wetten voorstellen
- Controle rijksfinanciën
- Controle magistraten

De link tussen private en publieke macht wordt duidelijk doordat de patres familias een belangrijke rol spelen in de senaat

Hier onstaat eingelijk al de strijd (die later nog veel groter zal worden) tussen de plebejers en de patriciërs. Want alle patriciërs zitten hier in de Senaat, de belangrijkste politieke organisatie van heel Rome! Dit komt mede door volgende zaken:

- Controleren het geld van het rijk én de magistraten
- Zijn voor het leven senatoren en blijven hun invloed dus uitoefenen
- stellen de wetten voor
- Moeten goedkeuring geven over een beslissing van de volksvergadering

- vooral patriciërs, meestald met veel geld en invloed

Want je zou kunnen denken waarom hebben we uberhaupt een senaat nodig? Een volksvergadering en de Magistraten op zich is toch meer dan voldoende?

Magistraten

= Uitvoerende en rechterlijke macht

1) Consul

2) Lagere magistraten
3) Pontifex Maximus

Consul

= Uitvoerende + rechterlijke macht

Wie? Verkozen burgers

Hoeveel? 2 mét VETORECHT

Termijn? 1 jaar (pas hernieuwbaar na 10 jaar)

Taken? - Recht spreken
- Republiek leiden
- Leger aanvoeren
- Senaat en Volksvergadering voor

Lagere magistraten

= Uitvoerende + rechterlijke macht

Wie? Verkozen burgers

Termijn? 1 jaar

Pontifex Maximus

= Uitvoerende + rechterlijke macht

Wie? Opperpriester

Cursus Honorum

• de magistraten vormden een hiërarchie

• de Romeinen die politieke ambities hadden moesten geduldig opklimmen naar de top (= consul) in een VASTE VOLGORDE (= cursus) met vereiste minimumleeftijd

• “Honorum” komt van HONORES = ereambten - Je doet mee aan het bestuur voor de EER. Je verdiende immers geen geld met politiek.

• magistraten moeten voor elke functie verkozen worden - telkens maar voor 1 jaar!

Politieke carriere in Rome was niet voor iedereen mogelijk!

-> Wie politieke ambitie had moest geduldig, trapsgewijs, opklimmen naar de top (= consul) en dat is de cursus honorum = eervolle loopbaan

Hierdoor hadden de magistraten veel ervaring als ze eenmaal de top hadden bereikt

Verkozen worden (verkiezingen gebeurde in de volksvergaderingen) -> gebeurde vooral door steun van je familie en gens, door stemmen van je clientes, door vrijgevig te zijn, door omkoperijk, door een overtuigende sprekere te zijn, enz.

Besluit republiek

Politiek in de republiek was dus een elitaire aangelegenheid (aristocratie)!

→ De senaat had de meeste macht en aanzien + was vooral bevolkt door rijke families (vooral patriciërs)

→ Iedere burger kon deelnemen aan de volksvergadering (democratie?) maar senaat controleerde alles.

→ Er waren hoge financiële eisen verbonden aan de cursus honorum: arme bevolking maakte weinig kans!

Uitzonderlijke omstandigheden...

Dictator

• Enkel in noodsituaties (bv. oorlogsdreiging)

• Aangesteld door de senaat

• Voor beperkte tijd: max. 6 maanden

• Alle macht in handen: wetgevende, rechterljike én uitvoederende macht!

Kan zo snelle beslissingen nemen en moet naar niemand kijken.

Machtsmisbruik voorkomen in de republiek

1) Magistraten slechts voor 1 jaar, consuls pas na 10 jaar herkiesbaar.
2) Magistraten hadden geen wetgevende macht
3) 2 consuls mét vetorecht
4) Controle door de Senaat op de magistraten
5) Dictator mocht slechts 6 maanden aanblijven

Twee dingen die we goed moeten onthouden naar het volgende onderdeel toe: Hoe veranderde het bestuur door de veroveringen?

1) er bestaat echt een groeiende en systematische oneerlijkheid tussen de patriciërs en de plebejers en dat uit zich ook in de politiek ZORGT VOOR PROBLEMEN
Volksvergadering VS Senaat

2) Dictator moet maar 6 maanden aan de macht blijven maar ja hij heeft nu geproeft van die macht hoe kunnen ze dat nu 'vrijwillig' weer van hem afnemen? Ook dit zal voor problemen zorgen

Want opnieuw een grote kanteling in het verhaal (ze gaan terug naar een alleenheerser wel geen koning maar een keizer)

Wie was het staatshoofd in Rome vóór de republiek?

A

Twee consuls

B

De keizer

C

De koning

D

De dictator

Hoe lang bleef een Romeinse consul aan de macht?

A

Voor het leven

B

Eén jaar

C

Zes maanden

D

Tien jaar

Hoe werd machtsmisbruik van consuls beperkt?

A

Door verkiezingen elke maand

B

Door het vetorecht tussen de twee consuls

C

Door geen consuls toe te laten tot de Senaat

D

Door geen macht te geven aan consuls

Wat was officieel de wetgevende macht in Rome tijdens de republiek?

A

De volksvergadering

B

De senaat

C

De consuls

D

De koning

Waarom was de Senaat toch oppermachtig, ook al was het officieel een raadgevende instelling?

A

Omdat de consuls niets mochten beslissen

B

Omdat ze rechtstreeks door het volk gekozen werden

C

Omdat ze de dictatoren benoemden

D

Omdat ze het geld en de magistraten controleerden en wetten mochten voorstellen

Wat is de ‘cursus honorum’?

A

De wettenreeks over Romeinse verkiezingen

B

De vaste volgorde van politieke functies die een magistraat moest doorlopen

C

De naam voor het vetorecht van de consuls

D

De wet die consuls beschermde tegen straf

Wie kon écht politiek carrière maken in Rome?

A

Iedereen die Romeins burger was

B

Vooral rijke elite, vooral patriciërs

C

Alleen buitenstaanders met geld

D

Alleen mannen die soldaat waren geweest

Hoe lang mocht een dictator maximaal aanblijven in noodsituaties?

A

Zes maanden

B

Eén jaar

C

Vijf jaar

D

Voor het leven

Hoe werden magistraten gekozen?

A

Via een loting in de Senaat

B

Door verkiezeingen, waarbij steun van familie, clietes, vrijgevigheid en overtuigingskracht belangrijk waren

C

Via benoeming door de keizer

D

Via aanbevelingen van de andere magistraten

Wat gebeurde met een magistraat na zijn ambtstermijn?

A

Hij kreeg automatisch een dictatorfunctie

B

Hij werd opnieuw verkozen

C

Hij werd ex-magistraat en mocht in de Senaat zetelen

D

Hij verloor al zijn politieke rechten