B2 Hst 5.2 Oorlog in Nederland

• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo b, k
• Leerjaar 2

De Tweede Wereldoorlog

H5.2 Oorlog in Nederland

Basis 2 - periode 4

Leerdoelen

Aan het eind van deze les...

...kan ik uitleggen wat de begrippen collaboreren, NSB en het verzet betekenen. (R)

...kan ik uitleggen hoe Nederland werd bezet door Duitse troepen. (R)

...kan ik uitleggen waarom sommige mensen collaboreerden en sommigen verzet boden tegen de Duitse bezetters. (T1) 

luister mij

Wat is wat?

Dikgedrukt = een begrip

schuin = moeilijk woord

uitleg van begrip

Hierin staat de uitleg van het begrip. Schrijf het begrip en de betekenis op in je schrift.

uitleg van moeilijk woord

Hierin staat de uitleg van het moeilijke woord. Schrijf het op in je schrift.

uitleg

Hierin staat de uitleg over een bepaald onderwerp.

Op de bron

Blz. X

persoon

Schrijf hier op wie hij/zij is.

Nederland mobiliseert

Nederland mobiliseert: november 1939

• De Nederlandse regering hoopt dat, net als tijdens de Eerste Wereldoorlog, Nederland neutraal zou blijven.
• Uiteindelijk wordt pas laat besloten om tóch te mobiliseren en gebruik te maken van de Hollandse Waterlinie.

Nederland mobiliseert

De Nederlandse regering hoopt dat, net als tijdens de Eerste Wereldoorlog, Nederland neutraal zou blijven.

Uiteindelijk wordt pas in november 1939 (!) besloten om tóch te mobiliseren en gebruik te maken van de Hollandse Waterlinie.

mobiliseren

Het organiseren van het leger. Zorgen dat alle soldaten klaar staan om te vechten, zodra de vijand aanvalt.

luister mij

Hollandse Waterlinie

Dit is een gebied in het midden van Nederland. Dat werd gebruikt als verdediging tegen de Duitsers. Het middelste stuk werd onder water gezet. Waardoor de Duitsers moeilijker in het westen van Nederland konden komen.

Nederland mobiliseert: november 1939

• De Nederlandse regering hoopt dat, net als tijdens de Eerste Wereldoorlog, Nederland neutraal zou blijven.
• Uiteindelijk wordt pas laat besloten om tóch te mobiliseren en gebruik te maken van de Hollandse Waterlinie.

blz. 124A

Duitsland valt aan

10 mei 1940

Duitsland valt aan: 10 mei 1940

• Op vrijdagmorgen, om 3.55, valt het Duitse leger Nederland aan.
• Op sommige plekken, zoals bij de Afsluitdijk en de Grebbelinie, wordt nog behoorlijk tegenstand geboden, maar tegen de Duitse Blitzkrieg is niets opgewassen.

Duitsland valt aan

10 mei 1940

Op vrijdagmorgen, om 03.55 uur, valt het Duitse leger Nederland onverwacht aan. Nederland wilde neutraal blijven.

Op sommige plekken, zoals bij de Afsluitdijk en de Grebbelinie, wordt nog behoorlijk tegenstand geboden, maar tegen de Duitse Blitzkrieg is niets opgewassen.

neutraal

Dat je niet meedoet in een ruzie of oorlog.

Blitzkrieg

Duits woord voor 'snelle oorlog'. Hitler veroverde in een korte tijd veel Europese gebieden. 

luister mij

Nederlandse regering 

gaat naar Londen

Regering wijkt uit naar Londen: 13 mei 1940

• Om niet in de handen van de Duitsers te vallen, wijkt een groot deel van de Nederlandse regering uit naar Engeland.
• Vanuit Londen zal koningin Wilhelmina de Nederlanders motiveren om niet op te geven en tegen de bezetters te strijden.

Regering wijkt uit 

naar Londen

13 mei 1940

Om niet in de handen van de Duitsers te vallen, gaat een groot deel van de Nederlandse regering uit naar Engeland. Vanuit Londen zal koningin Wilhelmina de Nederlanders motiveren om niet op te geven en tegen de bezetters te strijden.

bezetters

In dit geval Duitsland.&nbsp;<div>Duitsland veroverd Nederland. Ze nemen het grondgebied in en gaan het zelf besturen. Dit kan ook toegepast worden op andere landen. Zoals bijvoorbeeld Rusland die Oekraïne bezet.</div>

regering

Het bestuur van een land.

motiveren

Andere mensen aanmoedigen om iets te doen.

luister mij

Koningin Wilhelmina

Was koningin van Nederland tussen 1898 en 1948. Ze was de dochter van koning Willem III

Regering wijkt uit naar Londen: 13 mei 1940

• Om niet in de handen van de Duitsers te vallen, wijkt een groot deel van de Nederlandse regering uit naar Engeland.
• Vanuit Londen zal koningin Wilhelmina de Nederlanders motiveren om niet op te geven en tegen de bezetters te strijden.

Bommen op Rotterdam

14 mei 1940

Bommen op Rotterdam: 14 mei 1940

• Hoewel de stad zich al heeft overgegeven, bombarderen de Duitsers Rotterdam tóch.
• Het bombardement duurt maar een kwartier, maar de binnenstad is verwoest, en zal pas na de oorlog weer worden opgebouwd.

Bommen op Rotterdam

14 mei 1940

Hoewel de stad zich al had overgegeven, bombarderen de Duitsers Rotterdam tóch. Het bombardement duurt maar een kwartier, maar de binnenstad is verwoest, en zal pas na de oorlog weer worden opgebouwd.

luister mij

overgeven

Dat je niet tegen de inkomende vijand zal vechten.&nbsp;

Bommen op Rotterdam: 14 mei 1940

• Hoewel de stad zich al heeft overgegeven, bombarderen de Duitsers Rotterdam tóch.
• Het bombardement duurt maar een kwartier, maar de binnenstad is verwoest, en zal pas na de oorlog weer worden opgebouwd.

Nederland capituleert

15 mei 1940

Nederland capituleert: 15 mei 1940

• Na het bombardement op Rotterdam, en de Duitse dreiging om ook andere steden te bombaderen, kan Nederland niets anders dan zich overgeven.
• In totaal komen in de meidagen van 1940 ongeveer 2200 mensen om het leven.

Nederland capituleert

15 mei 1940

Na het bombardement op Rotterdam, en de Duitse dreiging om ook andere steden te bombarderen, kan Nederland niets anders dan zich overgeven.

In totaal komen in de meidagen van 1940 ongeveer 2200 mensen om het leven.

luister mij

Nederland capituleert: 15 mei 1940

• Na het bombardement op Rotterdam, en de Duitse dreiging om ook andere steden te bombaderen, kan Nederland niets anders dan zich overgeven.
• In totaal komen in de meidagen van 1940 ongeveer 2200 mensen om het leven.

Deel van Duitsland

29 mei 1940

Deel van Duitsland: 29 mei 1940

• Nederland wordt een deel van Duitsland: Reichskommissariat Niederlande
• De Oostenrijker Arthur Seyss-Inquart wordt Reichskommisar.

Deel van Duitsland

29 mei 1940

Nederland wordt een deel van Duitsland: Reichskommissariat Niederlande

De Oostenrijker Arthur Seyss-Inquart (6 1/4) wordt Reichskommisar. Hij gaat Nederland besturen.

luister mij

reichskommisar

Hoogste Duitse bestuurder van Nederland tijdens de bezetting van de Tweede Wereldoorlog.

Arthur Seyss-Inquart

Was Reichskommisar van Nederland tussen 1940 en 1945. Hij bestuurde Nederland in de tijd van de Duitse bezetting.<div>HIj wordt door de Nederlanders gekscherend "zes en een kwart" (6 1/4) genoemd.&nbsp;</div>

Deel van Duitsland: 29 mei 1940

• Nederland wordt een deel van Duitsland: Reichskommissariat Niederlande
• De Oostenrijker Arthur Seyss-Inquart wordt Reichskommisar.

blz. 124B

de Duitse bezetting

De jaren 1940-1945, toen Nederland werd bestuurd door Nazi-Duitsland.

NSB

Nationaal Socialistische Beweging; was een Nederlandse politieke partij die in de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitsers.

het Verzet

Verzamelnaam voor allerlei personen en groepen die tijdens de Tweede Wereldoorlog de Duitsers op allerlei manieren probeerde tegen te werken.&nbsp;

collaboreren

Samenwerken met de vijand.

• De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB), die collaboreerde met de Duitsers, is de enige politieke organisatie die mag blijven bestaan.
• De leider van de NSB, Anton Mussert, mag zich 'Leider van het Nederlandsche Volk' noemen, maar de Duitsers zijn uiteindelijk de baas.

De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB), die collaboreerde met de Duitsers, is de enige politieke organisatie die mag blijven bestaan.

De leider van de NSB, Anton Mussert, mag zich 'Leider van het Nederlandsche Volk' noemen, maar de Duitsers zijn uiteindelijk de baas.

NSB

Nationaal-Socialistische Beweging. Nederlandse politieke partij die in de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitsers.

luister mij

Anton Mussert

Leider van de NSB.

• De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB), die collaboreerde met de Duitsers, is de enige politieke organisatie die mag blijven bestaan.
• De leider van de NSB, Anton Mussert, mag zich 'Leider van het Nederlandsche Volk' noemen, maar de Duitsers zijn uiteindelijk de baas.

Gelijkschakeling: vanaf mei 1940

• Elke burger, organisatie en vereniging moet zich houden aan de ideeën van de Nazi's en trouw zijn aan het Leidersbeginsel.
• Iedereen die dit niet doet, wordt ontslagen en of opgepakt.
• Journalisten mochten alleen schrijven wat de Nazi's opdroegen (censuur).

De Duitsers hebben 

het voor het zeggen

Iedereen in Nederland moet zich houden aan de ideeën van de Nazi's en trouw zijn aan Hitler. Journalisten mochten alleen nog maar schrijven wat de Duitsers wilden dat ze schreven. (censuur)

Iedereen die dit niet deed, werd ontslagen en/of opgepakt.

luister mij

censuur

De overheid kijkt van te voren wat er gepubliceerd (geschreven) wordt in de pers. Alle berichten die niet hetzelfde zijn als hun ideeën worden niet gepubliceerd. (die komen niet in het nieuws)

Gelijkschakeling: vanaf mei 1940

• Elke burger, organisatie en vereniging moet zich houden aan de ideeën van de Nazi's en trouw zijn aan het Leidersbeginsel.
• Iedereen die dit niet doet, wordt ontslagen en of opgepakt.
• Journalisten mochten alleen schrijven wat de Nazi's opdroegen (censuur).

Voor sommige beroepen (bijvoorbeeld: leraren) 

moet een Ariërverklaring worden getekend.

Hierin verklaar jij, je ouders en grootouders, niet Joods te zijn.

Eind november 1940 waren er al 

2200 mensen hierdoor ontslagen...

Alle post- en sierduiven moeten worden gedood. 

Duiven vliegen vrij rond en kunnen 

boodschappen brengen naar de geallieerden.

Duivenpootjes mét ring moeten 

als bewijs worden ingeleverd.

De eerste bezettingsmaanden: mei 1940 - februari 1941

• De Duitsers gedragen zich meestal keurig en de meeste Nederlanders pakken hun normale leven op en werken, passief of actief, met de Duitsers samen.
• Nederlandse bedrijven kunnen goed geld verdienen aan de 'Duitse oorlog'...

De eerste maanden

Voor de meeste mensen was er weinig aan de hand. De Duitse soldaten gedroegen zich keurig. Handelaren hadden ook weinig te klagen. Ze konden goed zaken doen met die 'Duitse oorlog...'. 

luister mij

De eerste bezettingsmaanden: mei 1940 - februari 1941

• De Duitsers gedragen zich meestal keurig en de meeste Nederlanders pakken hun normale leven op en werken, passief of actief, met de Duitsers samen.
• Nederlandse bedrijven kunnen goed geld verdienen aan de 'Duitse oorlog'...

Behalve de NSB zijn er ook andere Nederlanders 

die actief tot samenwerking oproepen, zoals 

de Nederlandsche Unie.

Andere Nederlanders kiezen bewust om samen 

te werken, om te voorkomen dat hun positie 

wordt ingenomen door een NSB-er of Duitser.

Februaristaking

In Amsterdam was een NSB'er vermoord door het verzet. In reactie daarop hielden de Duitsers razzia's in Amsterdam. 

Het gevolg daarvan was de eerste grote verzetsactie tegen de Duitse bezetter in Nederland. 300.000 mensen staakten hun werk in februari 1941. De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in heel bezet Europa.

luister mij

razzia

Een door de overheid opgezette jacht of opsporing naar een groep mensen. Deze 'klopjachten' zijn altijd groots opgezet.

Waarom was de februaristaking van 1941 zo bijzonder?

Zoek op internet op wat een 'razzia' betekend.

Arbeidsinzet

mei 1943

Wat begon als vrijwillig werken in Duitsland, wordt in 1943 verplicht: alle mannen tussen 18 en 35 jaar moeten zich melden.
Uiteindelijk werken rond de 500.000 Nederlanders in Duitsland.

luister mij

Vechten voor 

de vijand

De Nederlandse SS bestond uit ongeveer 7000 man.

Vechten voor 

de vijand

De Nederlandse SS bestond uit ongeveer 7000 man.

luister mij

SS

De Schutzstaffel, beter bekend onder de afkorting SS, of ook wel de Duitse Zwarthemden was een organisatie binnen de Duitse nazi-partij, de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP). Dit waren de knokploegen.

Onderduiken

• Onderduiken om je te verbergen zodat je niet wordt opgepakt door de politie of Duitsers.
• Dit zijn niet alleen Joden, maar iedereen die het risico loopt opgepakt te worden: studenten, mannen, verzetsstrijders enz.
• Op het hoogtepunt zijn er alleen al in Nederland ruim 350.000 mensen ondergedoken

Onderduiken

Niet iedereen was het eens met de ideeën van de Duitsers. En niet iedereen wilde meewerken. Als je de kans had om gepakt te worden (wat je niet wilde) kon je onderduiken, zodat je niet opgepakt werd door de Duitsers.

Dit waren niet alleen Joden, maar iedereen die het risico loopt opgepakt te worden: studenten, mannen, verzetsstrijders enz. 

luister mij

onderduiken

Op een geheime plek jezelf verbergen, zodat je niet gepakt kan worden.&nbsp;<div>Je had hulp nodig van het verzet om onder te kunnen duiken. Maar het was gevaarlijk, want je had toch de kans om verraden te worden.</div>

Onderduiken

• Onderduiken om je te verbergen zodat je niet wordt opgepakt door de politie of Duitsers.
• Dit zijn niet alleen Joden, maar iedereen die het risico loopt opgepakt te worden: studenten, mannen, verzetsstrijders enz.
• Op het hoogtepunt zijn er alleen al in Nederland ruim 350.000 mensen ondergedoken

Dolle Dinsdag: 5 september 1944

• De opmars van de geallieerden na D-Day gaat erg snel.
• De gebeurtenissen worden gevolgd op illegale radio's: "Ze zijn in Nederland!"

Dolle Dinsdag

Na D-day gaat de geallieerde opmars erg snel. Op illegale radio's worden de gebeurtenissen rondom D-day en de opmars nauwlettend gevolgd. 

Op 5 septemeber 1944 komt er groot nieuws voor de radio "Ze zijn in Nederland". 

luister mij

illegale radio

Tijdens de Duitse bezetting waren radio's verboden. Daarom bouwden mensen deze illegaal. Op de foto zie je zo'n illegale radio.

Dolle Dinsdag: 5 september 1944

• De opmars van de geallieerden na D-Day gaat erg snel.
• De gebeurtenissen worden gevolgd op illegale radio's: "Ze zijn in Nederland!"

Duitsers gingen

op de vlucht

• Duitse soldaten slaan op de vlucht voor de naderende geallieerden.
  
• Maar de geallieerden komen helemaal niet...
• Het volksfeest was veel te voorbarig losgebarsten.

Duitse capitulatie

4 mei 1945

Op 5 mei 1945 kiest Luitenant-Generaal Charles Foulkes namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal Johannes Blaskowitz over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Prins Bernhard is bij de besprekingen aanwezig.

Duitse capitulatie

4 mei 1945

• In Hotel De Wereld in Wageningen wordt op 5 mei onderhandeld over de onvoorwaardelijke overgave van de Duitse troepen in Nederland.
• De Duitse troepen hebben zich overigens al op 4 mei overgegeven aan de geallieerden.

luister mij

onderhandelingen

Op 5 mei 1945 kiest <span style="text-decoration-line:underline">Charles Foulkes</span> namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal <span style="text-decoration-line:underline">Johannes Blaskowitz</span> over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Ook <span style="text-decoration-line:underline">Prins Bernhard</span> is bij de besprekingen aanwezig.

Op 5 mei 1945 kiest Luitenant-Generaal Charles Foulkes namens de geallieerden Hotel De Wereld voor de besprekingen met de Duitse Kolonel-Generaal Johannes Blaskowitz over de overgave van de Duitse bezetter in Nederland. Foulkes zou voor deze plaats hebben gekozen wegens de ligging van Wageningen aan het toenmalige front, de afwezigheid van burgers vanwege de evacuatie van de plaats en de symboliek van de naam "De Wereld". Prins Bernhard is bij de besprekingen aanwezig.

De Bevrijding

5 mei 1945

De Bevrijding

5 mei 1945

De bevrijding wordt tegenwoordig gevierd op 5 mei, maar Nederland werd niet overal op 5 mei bevrijd: soms was het eerder, soms veel later, zoals op Texel. 

Dit eiland werd pas op 20 mei 1945 bevrijd.

luister mij

Bevrijdingsdag

Elk jaar op 5 mei vieren we in Nederland onze vrijheid. Het is de dag van de Duitse overgave en de winst van de geallieerden.&nbsp;

Video

Bevrijdingsjournaal 5 mei 1945

Hoewel het is verboden, is de reactie van Nederlanders op verraders, 

profiteurs en collaborateurs begrijpelijk.

Video

Clipphanger: Wat herdenken we op 4 mei?

ZELFSTANDIG WERKEN

Ga aan het werk met:

• Hoofdstuk 1 > afmaken
  
• Hoofdstuk 2 

Waar? Magister.me > BUR eindopdracht periode 2

Schrijf op wie wat gaat doen, je bent het eens met de regels van de groep. 

Ik verwacht dat je dit rustig kan doen. Binnen je eigen groep.

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Stel 1 vraag over de lesstof die je niet goed hebt begrepen.