CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Behoeften en schaarste
Examenstof economie vmbo
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Behoeften en schaarste
Examenstof economie vmbo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: EC/K/4A.1. Image credit: Michiel1972 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen welke behoeften en goederen er zijn, wat schaarste is en hoe ruil met geld werkt.
This item has no instructions
Waar geef jij je geld en tijd aan uit?
Verwacht: eten, kleding, telefoon, game, uitgaan, sport. Groepeer de woorden in "heb ik nodig" en "is extra": dat zijn straks basisbehoeften en overige behoeften. BB kent behoeften, goederen, diensten, tijd en geld; schaarste, zeldzaamheid, ruil en geld zijn alleen voor KB en GL/TL.
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Een klant kijkt naar brood en eten in een winkeltje
Basisbehoeften en overige behoeften
Een behoefte is iets wat je graag wilt hebben of doen.
Basisbehoeften heb je nodig om te leven: eten, drinken, kleding en een dak boven je hoofd.
Overige behoeften zijn extra: een nieuwe game, uitgaan of merkkleding.
Een basisbehoefte gaat voor een overige behoefte: eerst eten, dan pas de game.
In het examen heten dit ook primaire (basis) en secundaire (overige) behoeften. Veelgemaakte fout: denken dat alles wat je graag wilt een basisbehoefte is. Image credit: PAULIX04 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Noodzakelijk of luxe?
Een noodzakelijk goed heb je nodig, bijvoorbeeld brood of een warme jas.
Een luxe goed is niet nodig, maar wel fijn, bijvoorbeeld een duur horloge.
Wat luxe is, hangt af van je inkomen.
Een etentje in een restaurant is voor iemand met weinig inkomen luxe, voor iemand met veel inkomen gewoon.
De relativiteit van luxe is een examenpunt: hetzelfde product kan voor de één luxe en voor de ander noodzakelijk zijn. Veelgemaakte fout: luxe vastkoppelen aan één product.
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Winkelstraat en markt, Albert Cuypmarkt in Amsterdam
Te weinig tijd en geld
Je hebt niet genoeg tijd en geld voor alles wat je wilt.
Daarom moet je kiezen: je stelt prioriteiten.
Eerst betaal je de basisbehoeften, daarna pas de overige behoeften.
Voorbeeld: je hebt 20 euro. Een broodje van 5 euro kan, een game van 30 euro nog niet.
Controle: 5 is minder dan 20, 30 is meer dan 20. Ook BB oefent dit. Veelgemaakte fout: eerst de leuke dingen kopen en dan geen geld meer hebben voor de basisbehoeften. Image credit: Michiel1972 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Wat is een basisbehoefte?
Een nieuwe spelcomputer
Merkschoenen voor het feest
Een avond uitgaan met vrienden
Genoeg te eten en te drinken
Eten en drinken heb je nodig om te leven. De andere opties zijn overige behoeften.
Vul in
Een basisbehoefte gaat voor een overige behoefte, want eten heb je nodig om te leven.
Let op de volgorde: eerst de basisbehoefte.
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Soorten goederen en diensten
Goederen en diensten
Goederen kun je vastpakken (materieel): een appel, een fiets.
Diensten kun je niet vastpakken (immaterieel): een knipbeurt of een bioscoopbezoek.
Een verbruiksgoed gaat op bij gebruik: een appel, shampoo.
Een gebruiksgoed gaat langer mee: een fiets, een telefoon.
Het verbruiks- en gebruiksgoed-onderscheid hoort bij goederen, niet bij diensten. Veelgemaakte fout: een dienst een verbruiksgoed noemen. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Schaarste
Schaarste betekent: er zijn te weinig middelen (geld, tijd, spullen) voor al je behoeften.
Voorbeeld: je hebt 20 euro, maar je wilt voor 50 euro kopen.
Daardoor moet je kiezen wat je het belangrijkst vindt.
Ook tijd is schaars: een dag heeft maar 24 uur.
Alleen KB en GL/TL. Controle: 50 is meer dan 20, dus een tekort van 30 euro. Veelgemaakte fout: schaarste verwarren met weinig aanwezig zijn.
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Mannen bekijken zeldzame postzegels voor een veiling
Zeldzaamheid is iets anders
Zeldzaamheid betekent: er is maar weinig van, bijvoorbeeld van een oude postzegel.
Schaarste gaat over te weinig middelen voor wat mensen willen.
Zeldzaam is niet altijd schaars: wil niemand het product, dan is er geen tekort.
Een product kan dus zeldzaam zijn zonder dat het schaars is.
Alleen KB en GL/TL. Vraag de klas: kan iets schaars zijn zonder zeldzaam te zijn? Ja, zoals zakgeld dat nooit genoeg is. Veelgemaakte fout: zeldzaamheid en schaarste door elkaar halen. Image credit: Joop van Bilsen / Anefo / Nationaal Archief, Wikimedia Commons, CC0
Video: Behoefte & Schaarste - Economie (Eindexamen vmbo), OnlineSlagen. Kijkvraag: welke voorbeelden van behoeften en schaarste noemt de maker? Schrijf er twee op en bespreek of het een basisbehoefte of overige behoefte is.
Vul in
Een gebruiksgoed gaat langer mee dan een verbruiksgoed, zoals een fiets en een appel.
Een appel gaat op, een fiets niet.
Wat is schaarste?
Er bestaat nog maar weinig van een product
Een product dat heel duur is
Een behoefte die je niet hebt
Te weinig middelen voor alle behoeften
De eerste optie is zeldzaamheid. Schaarste gaat om middelen tegenover behoeften.
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Vier manieren om in behoeften te voorzien
Hoe voorzie je in je behoeften?
Zelfvoorziening: jij of je gezin maakt het zelf, zoals groente uit eigen tuin.
Kopen: bedrijven maken het en jij betaalt.
Een collectieve voorziening maakt de overheid voor iedereen, zoals een bibliotheek of een weg.
Ook de natuur voorziet: frisse lucht, hout en een wandeling in het bos.
Vaak combineer je manieren. Duurzaamheid: de natuur raakt op als we te veel gebruiken. Veelgemaakte fout: een collectieve voorziening gratis noemen; de overheid betaalt het uit belastingen. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Directe en indirecte ruil
Directe en indirecte ruil
Ruil is dat je iets geeft en iets terugkrijgt.
Bij directe ruil ruil je goed tegen goed, zonder geld.
Bij indirecte ruil is geld het ruilmiddel: je verkoopt iets en koopt daarmee iets anders.
Koop en verkoop is dus ruil, met geld als ruilmiddel.
Alleen KB en GL/TL. Geld bestaat als chartaal geld (munten en biljetten) en giraal geld (op de bankrekening): laat dat zien met de pinpas en het briefgeld in de klas. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Euromunten en eurobiljetten
Geld, ruil en arbeidsverdeling
Chartaal geld zijn munten en biljetten, giraal geld staat op je bankrekening.
Met geld is ruilen makkelijk: je hoeft niemand te vinden die jouw spullen wil hebben.
Makkelijke ruil leidt tot maatschappelijke arbeidsverdeling: iedereen doet één taak.
Zo ontstaat beroepsspecialisatie: bakker, kapper, monteur.
Alleen KB en GL/TL. Veelgemaakte fout: denken dat giraal geld geen echt geld is. Het is geld op de rekening en telt gewoon mee als ruilmiddel. Image credit: Avij / Wikimedia Commons, publiek domein
Wie maakt een collectieve voorziening?
Een bedrijf dat er winst mee maakt
De overheid, voor alle inwoners
Jijzelf, voor eigen gebruik
Je gezin, voor eigen gebruik
Collectief: de overheid maakt het voor iedereen. De andere opties zijn kopen of zelfvoorziening.
Zet op volgorde, van eerst naar laatst
Geld, makkelijke ruil, arbeidsverdeling, beroepsspecialisatie.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Basisbehoeften en overige behoeften
Goederen en diensten
Schaarste en zeldzaamheid
Ruil en geld
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Leg schaarste in je eigen woorden uit.
Goed antwoord: te weinig middelen (geld, tijd, spullen) voor al je behoeften. Verwachte fout: zeggen dat er weinig van iets is (dat is zeldzaamheid).
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Begrippen (1/2)
basisbehoefte en overige behoefte: Wat je nodig hebt om te leven, en wat extra is.
goederen en diensten: Goederen kun je vastpakken, diensten niet (immaterieel).
verbruiksgoed en gebruiksgoed: Een verbruiksgoed gaat op, een gebruiksgoed gaat langer mee.
noodzakelijk goed en luxe goed: Nodig, of niet nodig maar wel fijn. Luxe hangt af van je inkomen.
schaarste: Te weinig middelen (geld, tijd, spullen) voor al je behoeften.
This item has no instructions
CONSUMPTIE · BEHOEFTEN
Begrippen (2/2)
zeldzaamheid: Er is maar weinig van een product.
zelfvoorziening en collectieve voorziening: Zelf maken voor eigen gebruik, of de overheid maakt het voor iedereen.
directe en indirecte ruil: Goed tegen goed, of via geld als ruilmiddel.
chartaal geld en giraal geld: Munten en biljetten, of geld op je bankrekening.
maatschappelijke arbeidsverdeling: Iedereen doet een eigen taak en ruilt de rest, zodat beroepen ontstaan.
This item has no instructions