Werkvormen: De tijdmachine

• New lesson editor
• Alle vakken
• Basisschool
• Middelbare school
• Praktijkonderwijs
• Speciaal Onderwijs
• Voortgezet speciaal onderwijs
• MBO
• HBO

Introduction

Inspireer én activeer met de werkvorm: De Tijdmachine. Ben je op zoek naar een manier om jouw leerlingen écht diep over de lesstof te laten nadenken, zonder dat het voelt als "weer een standaardopdracht"? Met de werkvorm 'De Tijdmachine' stappen je leerlingen in een virtuele tijdmachine en bekijken ze de wereld, een vraagstuk of een theorie door de ogen van iemand uit een andere tijd of context.

Instructions

De didactische waarde van 'De Tijdmachine'? 

De kracht van deze werkvorm zit in je verplaatsen in iemand anders en van perspectief wisselen. Om te kunnen bedenken hoe een historisch figuur, een wetenschapper of een bewoner uit het verleden kijkt naar een hedendaags fenomeen (of andersom), moeten leerlingen de kern van de stof begrijpen.

Het is niet simpelweg feiten reproduceren; leerlingen moeten hun opgedane kennis actief toepassen op een nieuwe, onbekende situatie. Dit stimuleert het analytisch én creatief denkvermogen en kan helpen om de lesstof beter te onthouden.

Wat levert het op? 

• Verdieping van het begrip: Leerlingen ontdekken nuance en verbanden tussen vroeger, nu en de toekomst.
• Hoge betrokkenheid: Het verhalende en verbeeldingsvolle element maakt de les direct interactief en aantrekkelijk.
• Inzicht in maatschappelijke & contextuele factoren: Leerlingen leren te kijken vanuit normen, waarden en kennis van een specifieke periode of doelgroep.
• Toegankelijke evaluatie: Als docent zie je snel hoe leerlingen beredeneren.

De tijdmachine is breed inzetbaar
Een werkvorm over tijdreizen is echt niet alleen geschikt voor geschiedenis! Het wisselen van perspectief is in élk vakgebied een schot in de roos:

Kunst & Cultuur: Wat zou Leonardo da Vinci vinden van AI-gegenereerde kunst of digitale fotografie?

Aardrijkskunde / Economie: Hoe zou een koopman uit de Gouden Eeuw kijken naar hedendaagse e-commerce of de globale economie?

Natuurwetenschappen / Biologie: Hoe zou Charles Darwin reageren op onze huidige kennis van DNA en gentechnologie?

Nederlands / Talen: Wat zou een klassieke auteur vinden van de manier waarop we nu communiceren via chat-taal en emoticons?

Wiskunde: Wat zou Pythagoras denken van onze hedendaagse rekensoftware en 3D-modelleringsprogramma's?

Hoe zet je 'De Tijdmachine' in in jouw les?

• Kies de sprong: Bepaal de 'tijdreis'. Haal iemand uit het verleden naar het heden, reis zelf terug naar het verleden met de kennis van nu, of blijf in hun tijd: leerlingen verplaatsen zich in iemand van toen en proberen een keuze van toen te begrijpen vanuit die tijd.
  
• Formuleer de prikkelende vraag: Stel een open vraag die uitdaagt tot vergelijking (bijv. "Wat zou [persoon X] denken over [onderwerp Y]?"). Of "Het is [jaar X]. Jij bent [persoon Y]. Wat doe je als [situatie Z]? Waarom?
• Verplaats, vergelijk & categoriseer: Laat leerlingen redeneren vanuit de persoon in die tijd e de reacties indelen in categorieën (bijv. maatschappij, technologie, man/vrouw-verhoudingen) of keuzes maken op basis van de kennis uit die specifieke tijd.
• Verbin in een korte nabespreking: Laat een paar opvallende of verrassende perspectieven klassikaal terugkomen en koppel dit direct aan het lesdoel.

De tijdmachine in LessonUp
Zoals deze les laat zien, maak je deze werkvorm in een handomdraai met of een open vraag, een woordwolk of een woordwolk in categorieën. 
Voor het gemak hebben we vast drie sjabloon-slides voor je gemaakt, die je kunt opslaan in de favorieten. Vervolgens pas je de vraag naar jouw wens aan en is de werkvorm klaar om uitgeprobeerd te worden!

Daag jouw leerlingen uit om door een andere bril naar jouw vak te kijken. Probeer 'De Tijdmachine' vandaag nog uit in jouw les!

De tijdmachine

Werkvormen

De tijdmachine

Sjabloon-slides

Vraag

Wat zou jij het meest missen als je terug ging naar

.... (vul jaartal, periode of gebeurtenis in)

Hoe zou iemand uit
... (jaartal, periode of gebeurtenis) over denken?

Let op:
Bij alle open vragen in deze les zijn de namen van de leerlingen geanonimiseerd.

Wil je zien wie wat antwoordt?
Na de les kun je in de rapportages de antwoorden per leerlingen bekijken.
Wil je tijdens de les weten wie wat geantwoord heeft? Zet dan de volgende stappen:
- Bewaar deze les.
- Op de les in je persoonlijke map.
- Ga de naar de desbetreffende slide en selecteer het antwoord-vak.
- Ga naar les-instellingen en verzet het schuifje bij "Toon student namen'.

Vul in ...

Vul in ...

Vul in ...

Vul in ...

Als ... (vul in) in 2026 uit een tijdmachine zou stappen,

wat zou hij/zij denken over ...(vul in)?

Met de kennis van nu

Wat zou jij doen als je ...(vul personage in) was op het moment dat ...
(vul moment/situatie in) ?

Blijf in hun tijd

Het is ... (jaar). Jij bent ... (persoon).
Wat doe je als ... (situatie)? Waarom?

Blijf in hun tijd
Leerlingen verplaatsen zich in iemand van toen en proberen een keuze van toen te begrijpen vanuit die tijd, niet vanuit hun eigen tijd.

Vul het jaar, de persoon en de situatie in. Geef daarna een paar feiten of een korte bron over die tijd, zodat leerlingen kunnen redeneren in plaats van raden. Zet die feiten erbij op de slide of vertel ze voordat je de vraag opent.

Tip: laat leerlingen eerst kort opschrijven wat zij zelf zouden vinden of doen. Vergelijk in de nabespreking die eerste reacties met de antwoorden vanuit die tijd: wat verklaart het verschil?

Alleen de vraag kost ongeveer 5 minuten, met een bron vooraf en een nabespreking ongeveer 15 minuten.

Vraag of onderwerp

Waar zouden mensen uit de Middeleeuwen zich over verbazen

als jij over hun markt zou lopen?

Vraag of onderwerp

Waar zouden mensen uit de Middeleeuwen zich over verbazen

als zij over onze hedendaagse markt zouden lopen?

Arm & Rijk

Man & Vrouw

Macht & Burger

Hoe zou Robin Hood in onze tijd denken over ...

"Kunst gemaakt door AI is magie."

Wat vind jij?

Wat vindt hij?

"Kunst gemaakt door AI is magie."

Gezien door de ogen van Leonardo da Vinci.

"Volgende week wordt Jan 6. Dan kan hij 5 dagen gaan werken."

Wat vind jij van deze uitspraak?

Je bent een alleenstaande moeder uit 1870.

"Volgende week wordt Jan 6. Dan kan hij 5 dagen gaan werken."

Wat vind jij nú van deze uitspraak?

Achtergrond bij het perspectief van een alleenstaande moeder in 1870.

In 1870 was er in Nederland nog geen wet die fabriekswerk door kinderen verbood. Kinderarbeid was gewoon: op het land, in winkels, in werkplaatsen en in fabrieken. In fabrieken werkten soms al kinderen van vijf of zes jaar, tot twaalf uur per dag.

In de sigarenmakerij werd het strippen van de tabak, het verwijderen van de nerven uit de bladeren, vaak gedaan door vrouwen en jonge kinderen.

Er was nog geen leerplicht. Die kwam er pas in 1901, voor kinderen van zes tot en met twaalf jaar. De wet werd aangenomen met 50 stemmen voor en 49 tegen.

Er was geen uitkering voor weduwen of alleenstaande ouders. Volgens de Armenwet van 1854 moesten in de eerste plaats kerken en particuliere instellingen de armen helpen. De gemeente mocht alleen steun geven als het echt niet anders kon.

Pas in 1874 verbood het Kinderwetje van Van Houten werk in fabrieken en werkplaatsen voor kinderen onder de twaalf. Werk op het land en huiselijk werk bleven toegestaan. Er was weinig controle: dertien jaar later werd de wet nog steeds niet overal nageleefd.

Over de vijf werkdagen: de vrije zaterdag kwam er pas rond 1960. Tot die tijd was een werkweek van zes dagen gewoon.

Vind meer suggesties voor werkvormen in het Werkvorm-op-Woensdag kanaal van LessonUp

Werkvormen