Les 3. Binnen in de Synagoge

• Godsdienst
• Levensbeschouwing
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1-3

De synagoge

Een synagoge is een centraal gebedshuis voor de Joodse gemeenschap, waar men samenkomt voor religieuze diensten, studie, en sociale activiteiten. 

Sara had net haar                           gevierd in de                                     .  Ze las trots een gebed voor, terwijl haar familie en vrienden toekeken. Na de dienst kreeg ze een zegen van de,                           gevolgd door felicitaties en een feestmaal. 

Voor de jongens, zoals haar broer David, was er de                             waarbij zij op hun                         

verantwoordelijkheden kregen  en zij moesten uit de                           lezen. 

Beide vieringen markeerden hun overgang naar                               in de Joodse gemeenschap ,              door liefde en tradities.

Bat Mitsvah

Torah

rabbijn

Bar Mitsvah

dertiende

synagoge

volwassen

Leerdoelen

• Je kunt  de verschillende  namen van de synagoge benoemen.
• Je kunt uitleggen welke rol bij welke naam past en waarom dit zo is.
• Je kunt de belangrijkste van het interieur van een synagoge benoemen.
• Je kunt een omschrijving geven van een rabbijn en een chazan.
• Je kunt een duidelijke beschrijving van het woord minjan geven.

Wat weet jij al over de synagoge?

Wat is een synagoge?

Dit is het gebedshuis voor de Joodse gemeenschap.

Afkomstig uit het Griekse "συναγωγή" (synagōgē).

Betekenis: "vergadering" of "samenkomst" .

Mensen komen hier samen voor religieuze diensten,

studie, en sociale activiteiten. 

De term "synagoge" komt uit het Grieks vanwege de invloed van de Hellenistische cultuur op het Jodendom tijdens de periode van de Tweede Tempel (circa 516 v.Chr. tot 70 n.Chr.). 

Deze invloed wordt vooral merkbaar vanaf de tijd van Alexander de Grote, die in de 4e eeuw v.Chr. grote delen van het Midden-Oosten veroverde en de Griekse taal en cultuur verspreidde.

Hier zijn enkele redenen waarom de term Synagoge uit het Grieks komt:

Hellenistische Invloed: Tijdens de Hellenistische periode, na de veroveringen van Alexander de Grote, werd de Griekse taal wijdverspreid en een lingua franca in het hele oostelijke Middellandse Zeegebied, inclusief het land van Israël. Hierdoor namen veel joodse gemeenschappen Griekse woorden en termen over.

Septuagint: De Septuagint, een Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel, werd in de 3e eeuw v.Chr. gemaakt voor de Joodse gemeenschap in Alexandrië, Egypte. Deze vertaling gebruikte vaak Griekse termen om joodse concepten te beschrijven, waaronder "synagoge" voor samenkomst of vergadering.

Diaspora Gemeenschappen: In de Hellenistische periode en daarna leefden veel Joden in diaspora-gemeenschappen buiten Israël, zoals in Egypte, Griekenland en het Romeinse Rijk, waar het Grieks de dominante taal was. In deze context was het logisch dat een Griekse term werd gebruikt om hun gebedshuizen aan te duiden.

Religieuze en Gemeenschapsfuncties: Het Griekse woord "συναγωγή" (synagōgē), dat "vergadering" of "samenkomst" betekent, beschrijft goed de functie van de synagoge als een plaats waar de gemeenschap samenkomt voor gebed, studie en andere religieuze en sociale activiteiten.

Door deze historische en culturele invloeden werd de term "synagoge" in gebruik genomen om joodse gebedshuizen te beschrijven, en het woord heeft deze betekenis tot op de dag van vandaag behouden.

E

T

S

S

N

K

O

M

A

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Z

A

B

Introductie

De bekende taartpuzzel uit het televisieprogramma 2 voor 12.

Instructies

In de taartpuzzel staat een woord waarvan één letter ontbreekt. De leerlingen moeten, binnen de tijd, de juiste letter slepen om het woord compleet te maken. Vervolgens leggen ze aan elkaar uit wat het woord/persoon/gebeurtenis betekent en schrijven dit op in de volgende slide (open vraag).

Het woord kan links- of rechtsom te lezen zijn.

Samenkomst

3 Verschillende namen

Synagoge: plaats van samenkomst (Beth Hakenesset)

Sjoel: studiecentrum

Kleine tempel: (Mikdasj Me’at)

De verschillende namen voor de synagoge worden door elkaar gebruikt om de veelzijdigheid en de verschillende rollen van de synagoge binnen de Joodse gemeenschap te benadrukken. Elk van deze namen belicht een ander aspect van de synagoge, maar samen geven ze een compleet beeld van de synagoge als een centrale en veelzijdige institutie in het Joodse leven.

Beth Hakenesset benadrukt de sociale en gemeenschapsaspecten.

Sjoel legt de nadruk op educatie en studie.

Mikdasj Me’at onderstreept de heiligheid en rituele betekenis.

In de praktijk worden deze namen vaak door elkaar gebruikt, afhankelijk van de context en de specifieke functie die men op dat moment wil benadrukken. Dit reflecteert de rijke en veelzijdige rol die de synagoge speelt in het Joodse leven.

Beth Hakenesset

Huis van Samenkomst

Dit benadrukt de synagoge als een plaats waar de Joodse gemeenschap samenkomt voor gebed, studie en gemeenschap. 

Het is de plek waar men zich verenigt om de religieuze en sociale banden te versterken.

1. Plaats van Samenkomst: Beth Hakenesset

Beth Hakenesset betekent "huis van samenkomst" en benadrukt de synagoge als een plek waar de Joodse gemeenschap samenkomt voor gebed, viering en gemeenschapsactiviteiten. Dit aspect van de synagoge omvat:

Religieuze Diensten: De synagoge is de plaats waar men dagelijks, op sjabbat en op feestdagen bijeenkomt om te bidden.

Gemeenschapsactiviteiten: Naast gebed, organiseert de synagoge vaak gemeenschapsdiners, lezingen, en sociale evenementen.

Vieren van Levensgebeurtenissen: Bar Mitswa's, Bat Mitswa's, bruiloften en andere belangrijke rituelen vinden plaats in de synagoge.

Sjoel 

School

Het verwijst naar de functie van de synagoge als een educatief centrum waar de Tora en andere Joodse teksten worden bestudeerd.

De benaming ‘sjoel’ komt van het Duits-Jiddisj voor ‘school’. 

 2. Studiecentrum: Sjoel

Sjoel is een term die vooral in Ashkenazische gemeenschappen wordt gebruikt en komt van het Duitse woord "Schule," wat "school" betekent. 

Dit benadrukt de educatieve functie van de synagoge. Aspecten van de sjoel zijn onder andere:

Onderwijs: Lessen en studiekringen over de Thora, Talmoed en andere Joodse teksten worden vaak in de synagoge gehouden.  Ook worden de Tien Geboden bestudeerd als een belangrijk onderdeel van de Joodse leer en ethiek.

Bibliotheken: Veel synagogen hebben uitgebreide bibliotheken met religieuze en educatieve boeken.

Educatieve Programma's: De synagoge biedt programma's voor zowel kinderen als volwassenen om de Joodse kennis en tradities te verdiepen.

 

Mikdasj Me’at 

 Kleine tempel

Deze naam duidt op de synagoge als een kleinere versie van de oude Tempel in Jeruzalem. 

Het geeft de heiligheid en het doel van de synagoge aan, namelijk als een plaats voor gebed en aanbidding die zoveel mogelijk lijkt op de Tempel.

3. Kleine Tempel: Mikdasj Me’at

Mikdasj Me’at betekent "kleine Tempel" en duidt op de synagoge als een heilige plaats die de oude Tempel in Jeruzalem weerspiegelt. Dit benadrukt de spirituele en rituele functies van de synagoge.

Heilige Ruimte: De synagoge wordt gezien als een heilige plaats die, hoewel kleiner, dezelfde spirituele betekenis heeft als de oude Tempel.

Symboliek: Elementen zoals de Heilige Ark (Aron HaKodesh), waar de Thora-rollen worden bewaard, en de eeuwige lamp (Ner Tamid) symboliseren de heiligheid en de voortdurende aanwezigheid van God.

Rituelen: De synagoge is de plaats waar belangrijke religieuze rituelen en ceremonies plaatsvinden, vergelijkbaar met die in de Tempel.

Wat is de functie van 

een synagoge?

1. Plaats van handel, politiek en entertainment
2. Plaats van gebed, studie en gemeenschapsbijeenkomsten
3. Plaats van medische zorg en onderwijs
4. Plaats van sportevenementen en concerten

Inrichting van een synagoge

De gebedsruimte is richting Jeruzalem.

Heilige Ark: (Aron Hakodesh) Hierin worden de Thora-rollen bewaard. Deze bevindt zich meestal aan de muur die richting Jeruzalem wijst. Dit betekent dat wanneer men naar de Ark kijkt, men ook in de richting van Jeruzalem kijkt.

Bima: Een verhoogd platform van waaraf de Thora wordt gelezen en de dienst wordt geleid. Het kan in het midden van de synagoge of aan de voorkant van de gebedsruimte zijn.

Eeuwige lamp: (Ner Tamid) Een lamp die altijd brandt en de eeuwige aanwezigheid van God symboliseert. Deze lamp hangt meestal boven of in de buurt van de Heilige Ark.

Menorah: Zeven armige kandelaar, herinnert aan de Tempel in Jeruzalem.

Zitplaatsen: In sommige traditionele synagoges zijn zitplaatsen gescheiden voor mannen en vrouwen.

Tien Geboden: ( Aseret HaDibrot)  De 10 geboden of woorden die God aan Mozes gaf op de berg  Sinaï. In de synagoe hangt deze vaak boven de Aron HaKodesh geplaatst. 

Basisvoorwaarden voor Synagogen

Oriëntatie van de Synagoge

Richting Jeruzalem

Traditioneel worden synagogen gebouwd zodat de gebedsruimte naar Jeruzalem is gericht. Dit betekent dat in synagogen buiten Israël de congregatie tijdens het gebed richting Jeruzalem kijkt.

Voor synagogen in het westen van Israël betekent dit dat ze naar het oosten gericht zijn. In synagogen ten oosten van Jeruzalem zou dit naar het westen zijn, in het noorden naar het zuiden en in het zuiden naar het noorden.

Aron HaKodesh (Heilige Ark)

De Heilige Ark, waar de Thora-rollen worden bewaard, bevindt zich meestal aan de muur die richting Jeruzalem wijst. Dit betekent dat wanneer men naar de Ark kijkt, men ook in de richting van Jeruzalem kijkt.

Deze plaatsing is symbolisch en helpt de gebedsrichting te markeren.

Gebedsrichting (Mizrach)

De gebedsrichting wordt Mizrach genoemd, wat "oosten" betekent in het Hebreeuws. Veel synagogen hebben een speciale decoratieve muur of een bord dat Mizrach aangeeft om de richting voor gebed te markeren.

Aron HaKodesh (Heilige Ark)

Dit is de kast waar de Thora-rollen worden bewaard. Het bevindt zich meestal aan de oostelijke muur, richting Jeruzalem, symbolisch naar de richting van de oude Tempel.

Bima

Een verhoogd platform van waaraf de Thora wordt gelezen en de dienst wordt geleid. Het kan in het midden van de synagoge of aan de voorkant van de gebedsruimte zijn.

Ner Tamid (Eeuwige Lamp)

Een lamp die altijd brandt en de eeuwige aanwezigheid van God symboliseert. Deze lamp hangt meestal boven of in de buurt van de Heilige Ark.

Gebedsruimte met Zitplaatsen

Een ruimte waar de congregatie kan zitten tijdens de diensten. In orthodoxe synagogen zijn de zitplaatsen vaak gescheiden voor mannen en vrouwen door een mechitza (scheidingswand). In liberale synagogen zitten mannen en vrouwen meestal samen.

Gebedsboeken (Sidurim) en Chumasjim

Gebedsboeken en boeken van de vijf boeken van Mozes zijn beschikbaar voor de congregatie om te gebruiken tijdens de diensten.

Tafel voor de Chazan (Voorzanger) of Rabbijn

Een plaats van waaruit de dienst wordt geleid door de chazan of rabbijn. Dit kan een eenvoudig lessenaar zijn of een meer uitgebreide tafel.

Optionele, maar Veelvoorkomende Elementen: 

Mechitza

In orthodoxe synagogen is er een fysieke scheiding tussen de zitplaatsen voor mannen en vrouwen. Dit kan een gordijn, wand of ander soort afscheiding zijn.

Mikwe

Sommige synagogen hebben een ritueel bad (mikwe) voor reinigingsrituelen. Dit is echter niet in alle synagogen aanwezig.

Kiddush-ruimte

Een ruimte voor gemeenschappelijke maaltijden en sociale bijeenkomsten na de diensten. Vaak gebruikt voor het vieren van sjabbat en feestdagen.

Educatieve Ruimtes

Klassenlokalen of studiegebieden voor onderwijs in Joodse religie en cultuur, variërend van kindergroepen tot volwasseneneducatie.

Gemeenschapsfaciliteiten

Veel synagogen hebben extra faciliteiten zoals keukens, bibliotheken, en ontmoetingsruimtes voor diverse gemeenschapsactiviteiten.

Wat is de rol van de bima in een synagoge?

1. Voorlezen van de Torah
2. Podium voor muzikale optredens
3. Opslagruimte voor religieuze voorwerpen
4. Bidplaats voor individuele gebeden

Wat wordt bewaard in de heilige ark van een synagoge?

1. Bijbel
2. Torah-rollen
3. Gebedsboeken
4. Koran

Chazan en rabbijn

Twee belangrijke rollen binnen een synagoge, 

elk met specifieke verantwoordelijkheden.

Chazan: Leidt de gebeden en zingt tijdens de diensten, met een focus op de muzikale en liturgische uitvoering.

Rabbijn: Geestelijk leider en leraar, biedt religieus advies en onderwijs, en behandelt juridische en ethische kwesties binnen de gemeenschap.

Chazan en rabbijn zijn twee belangrijke rollen binnen een synagoge, elk met specifieke verantwoordelijkheden:

Chazan

Rol en Verantwoordelijkheden:

De chazan, ook wel voorzanger genoemd, leidt de gebeden en zingt vaak de liturgische gezangen tijdens de diensten. Zijn rol is vooral muzikaal en liturgisch.

Hij zorgt ervoor dat de gebeden op een rituele en muzikale manier worden uitgevoerd, vaak met behulp van een melodie die door de gemeenschap wordt gevolgd.

Opleiding:

De chazan heeft meestal training in zowel de Joodse liturgie als in zangtechnieken. In sommige gemeenschappen kan de chazan ook een rol spelen in het onderwijzen van de gebedsteksten aan de congregatie.

Rabbijn

Rol en Verantwoordelijkheden:

De rabbijn is een spirituele leider en leraar binnen de synagoge. Zijn rol omvat het geven van religieus onderwijs, het leiden van diensten, het geven van preken, en het bieden van begeleiding en advies aan leden van de gemeenschap.

De rabbijn houdt zich bezig met juridische en ethische vragen binnen de gemeenschap en helpt bij het nemen van belangrijke beslissingen op basis van de Joodse wet en traditie.

Opleiding:

Een rabbijn heeft doorgaans een uitgebreide opleiding gehad in de Joodse wet, filosofie en geschiedenis. Dit omvat vaak jaren van studie in een rabbijnse school (yeshiva) en kan leiden tot een formele rabbijnse ordination.

Beide rollen zijn cruciaal voor het functioneren van de synagoge en de ondersteuning van de religieuze en educatieve behoeften van de gemeenschap.

Minjan

Samenkomst van 10 volwassen mannen

Een minjan is een groep van tien Joodse volwassenen die nodig is voor bepaalde gebeden en rituelen in de synagoge.

Het idee van een minjan benadrukt het belang van samenkomen als gemeenschap.

Een minjan is het quotum van tien Joodse volwassenen dat nodig is voor bepaalde religieuze activiteiten en gebeden. 

Minimale Vereiste: Een minjan bestaat uit tien Joodse volwassenen, traditioneel mannen, maar in sommige liberale en conservatieve Joodse gemeenschappen kunnen vrouwen ook deel uitmaken van een minjan.

Belangrijke Gebeden: Een minjan is vereist voor het reciteren van bepaalde gebeden, zoals de Kaddisj, de Barkhoe en het lezen uit de Thora tijdens de dienst.

Gemeenschapsgevoel: Het vormen van een minjan benadrukt het belang van gemeenschap en samenkomst in het Jodendom. Veel gebeden worden als krachtiger beschouwd als ze in een groep worden gezegd.

Rouw en Vieringen: Een minjan is vaak nodig bij rouwdiensten (sjiva) en bij speciale gelegenheden zoals bar- en batmitswa’s, huwelijken en andere religieuze vieringen.

Het concept van een minjan onderstreept de waarde die het Jodendom hecht aan gemeenschap en gezamenlijke aanbidding.

Het kan dus gebeuren dat op sommige plaatsen geen dienst (meer) wordt gehouden omdat er niet genoeg volwassen manen zijn om een dienst te beginnen.

De Paardensprong

Het paard in het schaakspel beweegt 2 velden horizontaal met 1 veld verticaal of een beweging van 2 velden verticaal met 1 veld horizontaal. 

Er ontstaat bij een paardensprong altijd een L-vorm.

De naam van het gebouw waar de  joodse geloofsgemeenschap samenkomt.

E

N

G

Y

G

A

S

O

Maak met de paardensprong uit het schaakspel een woord van acht letters. Sleep daarna de letters naar de vakjes zodat het woord zichtbaar wordt. Tot slot leg je uit wat het woord betekent.

Synagoge

Synagoge in de Joodse gemeenschap

De synagoge speelt een centrale rol in het religieuze en sociale leven van Joodse gemeenschappen over de hele wereld.

Samenkomen is belangrijk voor Joden omdat het de kracht van gemeenschappelijk gebed versterkt. 

Het creëert een gevoel van verbondenheid , en helpt bij het naleven van religieuze tradities. 

De gemeenschap ondersteunt elkaar in rouw en vreugde en zorgt ervoor dat belangrijke gebeden en rituelen volgens de Joodse wet kunnen worden uitgevoerd.

Samenkomen is belangrijk voor Joden om verschillende redenen:

Versterking van Gebed: Gemeenschappelijk gebed wordt als krachtiger en effectiever beschouwd. Veel gebeden, zoals de Kaddisj, kunnen alleen gezegd worden in aanwezigheid van een minjan, een quorum van tien Joodse volwassenen.

Gemeenschapsgevoel: Samen bidden en vieren versterkt het gevoel van verbondenheid binnen de gemeenschap. Het creëert een ondersteunend netwerk waar leden zich gewaardeerd en gesteund voelen.

Naleving van Tradities: Veel religieuze tradities en rituelen, zoals de lezing van de Thora, vereisen een minjan. Dit helpt bij het behouden en doorgeven van belangrijke geloofspraktijken en tradities.

Ondersteuning in Rouw en Vreugde: Samenkomst biedt steun tijdens moeilijke tijden, zoals rouwperiodes, en tijdens vreugdevolle gebeurtenissen, zoals bar- en batmitswa’s en huwelijken. Het versterkt de band binnen de gemeenschap en zorgt ervoor dat niemand alleen is in tijden van nood of vreugde.

Leren en Groei: Gemeenschappelijke bijeenkomsten in de synagoge bieden kansen voor onderwijs en spirituele groei. Door samen te studeren en te bidden, verdiepen leden hun kennis en begrip van het Jodendom.

Je kunt de verschillende namen van de synagoge benoemen.

Je kunt uitleggen welke rol bij welke naam past en waarom dit zo is.

Je kunt de belangrijkste onderdelen van het interieur van een synagoge benoemen.

Je kunt een omschrijving geven van een rabbijn en een chazan.

Je kunt een duidelijke beschrijving van het woord minjan geven.

Leerdoelen van deze les

Hoeveel sterren geef je jezelf?

Minimaal 1 ster, maximaal 5 sterren

Ik kan de verschillende namen van een synagoge benoemen.
Ik kan uitleggen welke rol bij welke functie past en waarom dit zo is.
Ik kan de belangrijkste onderdelen in het interieur van een synagoge benoemen.
Ik kan een omschrijving geven van een rabbijn en chazan.
Ik kan een duidelijke omschrijving geven van het woord minjan.