Les 3. Plichtethiek: Plichten en morele wetten

• Godsdienst
• Levensbeschouwing
• Middelbare school
• vmbo k, g, t, mavo
• Leerjaar 3,4

Deontologie: Verplichtingen en regels

Wat is deontologie?

Deontologie is een ethische stroming is die stelt dat handelingen beoordeeld moeten worden op basis van regels, plichten of principes, ongeacht de uitkomst. Het richt zich op wat juist is om te doen, ongeacht de gevolgen.

Grondlegger: Emanuel Kant (1724-1804) was een Duitse filosoof die wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke denkers in de westerse filosofie. Zijn filosofie omvat een breed scala aan onderwerpen, waaronder ethiek, metafysica, epistemologie, esthetiek en politieke filosofie. 

De plichtethiek: Kant is vooral bekend om zijn plichtethiek, ook wel bekend als deïsme, die centraal staat in zijn werk "Grondslagen van de metafysica van de zeden" en "Kritiek van de praktische rede". Volgens Kant zijn morele handelingen gebaseerd op de plicht om te handelen volgens morele wetten, in plaats van op basis van de gevolgen van onze handelingen. Hij stelde dat morele wetten universeel en onvoorwaardelijk zijn, en dat we ons moeten richten op het vervullen van onze morele plicht, los van onze persoonlijke verlangens of belangen.

Wat weet jij nog van de vorige les? 

Schrijf zoveel mogelijk op in 

60 seconden.

Wat weet jij nog van de vorige les? 

Schrijf zoveel mogelijk op in 

60 seconden.

Mijn inzet tijdens deze les

Hoe zit jij er bij?

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen wat Deontologie (plichtethiek) betekent.
• Je kunt uitleggen dat Immanuel Kant deze manier van denken heeft bedacht en wie hij was.
• Je kunt uitleggen dat het belangrijkste van plichtethiek is dat je regels en plichten volgt.
• Je kunt belangrijke begrippen uitleggen, zoals de gulden regel, plichten en regels en respect voor mensen.
• Je kunt het verschil uitleggen tussen Utilisme en plichtethiek.
• Je kunt uitleggen wat vrijheid betekent in ethiek.
• Je kunt je eigen mening geven over plichtethiek en uitleggen waarom je dat vindt.

Beginjaren

Hij werd geboren op 22 april 1724 in Koningsbergen, Duitsland. Nu hoort dit bij Rusland.

In het  gezin was het belangrijk om de regels te  volgen.

Immanuel Kant 

Immanuel Kant, geboren op 22 april 1724 in Koningsbergen (nu Kaliningrad, Rusland), groeide op in een Lutherse familie als vierde van negen kinderen. Zijn jeugd was beïnvloed door de strikte lutherse moraal en academische ambities.

Onderwijs en invloeden: Kant bezocht de plaatselijke Pietistische school en ontwikkelde al vroeg een passie voor leren en filosofie. Zijn ouders, die inzagen dat hun zoon slim was, stuurden hem naar de Fredericianum, een Latijnse school, waar hij werd onderwezen in klassieke studies.

Universitaire opleiding: Kant trad in 1740 toe tot de Universiteit van Koningsbergen en begon daar zijn studie theologie, filosofie en wiskunde. 

Moet je altijd de waarheid spreken? 

Leg je antwoord uit.

Het utilisme vindt dat wat de meeste mensen willen, het belangrijkst is.

Verschil met het utilisme

Dat wat je doet moet op zichzelf goed zijn.

Deontologie gaat over het volgen van bepaalde regels en plichten. 

De uitkomst of het resultaat is niet belangrijk.

Verschil met utilisme 

Utilisme vs. deontologie:

Bespreek kort de verschillen tussen deontologie en utilisme:

Utilisme richt zich op de gevolgen van handelingen en streeft naar het maximaliseren van geluk of welzijn.

Deontologie richt zich op de intentie en morele juistheid van handelingen, ongeacht de gevolgen.

Voorbeeld: Bij het trolleyprobleem zou een deontoloog bijvoorbeeld vinden dat je niet mag ingrijpen om één persoon te doden, zelfs als dit vijf mensen zou redden, omdat het tegen de morele regel "dood geen onschuldige personen" ingaat.

Geef een voorbeeld van een regel bij het categorisch imperatief.

Hoe zou een deontoloog het "tramprobleem" aanpakken?

Bij het trolleyprobleem zou een deontoloog bijvoorbeeld vinden dat je niet mag ingrijpen om één persoon te doden, zelfs als dit vijf mensen zou redden, omdat het tegen de morele regel "dood geen onschuldige personen" ingaat.

3. Belangrijke regels

Deontologie is een ethische benadering die handelingen beoordeelt op basis van plichten, regels of principes, ongeacht de gevolgen. Er zijn er 5 maar behandelen er 3 de mest belangrijke.

Doe altijd iets volgens de regels of plichten.

Voorbeeld:  "lieg niet" of "respecteer de rechten van anderen".

1. Plichten en regels 

Respect voor anderen en hun meningen.

Altijd je beloftes houden.

Plichtgerichtheid: Deontologie legt de nadruk op het idee dat bepaalde handelingen intrinsiek juist of verkeerd zijn, ongeacht de gevolgen. Dit betekent dat er morele plichten zijn die we moeten naleven, ongeacht de uitkomst van onze handelingen. Bijvoorbeeld, volgens de deontologie is het altijd verkeerd om te liegen, zelfs als het de gevolgen zou verminderen.

Voorbeeld:

Een arts die de waarheid vertelt aan een patiënt, 

zelfs als dit slecht nieuws is. 

De plicht om de waarheid te spreken.

Plichtgerichtheid: Deontologie legt de nadruk op het idee dat bepaalde handelingen intrinsiek juist of verkeerd zijn, ongeacht de gevolgen. Dit betekent dat er morele plichten zijn die we moeten naleven, ongeacht de uitkomst van onze handelingen. Bijvoorbeeld, volgens de deontologie is het altijd verkeerd om te liegen, zelfs als het de gevolgen zou verminderen.

2. Respect voor mensen

Het is belangrijk om anderen te zien als mensen die belangrijk zijn. Elk mens heeft dezelfde rechten.

We hebben de plicht om anderen goed te behandelen, zelfs als dat lastig is voor ons.

Respecteer de vrijheid van elk mens. 

Morele waarden: Deontologie benadrukt het belang van respect voor individuele personen als autonome wezens met inherente waarde. Dit betekent dat we morele plichten hebben ten opzichte van anderen op basis van hun menselijke waardigheid, los van de gevolgen voor onszelf of anderen. Bijvoorbeeld, we hebben de plicht om de rechten en vrijheden van anderen te respecteren, zelfs als het onze eigen belangen zou schaden.

Vrijheid van de mens

Je bent vrij om te doen wat je wilt.

Maar met vrijheid komt ook verantwoordelijkheid.

Het autonome individu: Kant geloofde in de autonomie van het individu, wat betekent dat mensen het vermogen hebben om vrijelijk hun eigen morele wetten te begrijpen en te gehoorzamen. Hij benadrukte het belang van het individuele geweten en de innerlijke rede bij het nemen van ethische beslissingen, en weerstond het idee van externe autoriteiten die ons morele voorschriften opleggen.

Het verstand en de grenzen van de kennis: In zijn filosofische werken zoals "Kritiek van de zuivere rede", onderzocht Kant de aard en de grenzen van menselijke kennis. Hij betoogde dat het menselijk verstand beperkt is in zijn vermogen om de werkelijkheid te kennen, en dat er grenzen zijn aan wat we kunnen begrijpen door middel van zintuiglijke ervaring en rationeel denken. Dit leidde tot zijn onderscheid tussen fenomenale en noumenale werkelijkheid, en zijn ideeën over de a priori categorieën van het verstand.

Voorbeeld: 

In een bejaardentehuis mogen bewoners zelf kiezen 

wanneer ze opstaan en gaan slapen. 

Ook kunnen ze zelf beslissen wat ze willen eten.

Morele waarden: Deontologie benadrukt het belang van respect voor individuele personen als autonome wezens met inherente waarde. Dit betekent dat we morele plichten hebben ten opzichte van anderen op basis van hun menselijke waardigheid, los van de gevolgen voor onszelf of anderen. Bijvoorbeeld, we hebben de plicht om de rechten en vrijheden van anderen te respecteren, zelfs als het onze eigen belangen zou schaden.

Tekst

De regels moeten overal en altijd gelden. 

Dus voor alle situaties en mensen overal ter wereld.

3. Overal

Geen uitzonderingen.

Je kijkt naar de handeling zelf en <b>NIET </b>naar de gevolgen.

Universaliseerbaarheid: Een belangrijk principe binnen de deontologie is dat morele regels of plichten universeel toepasbaar moeten zijn. Dit betekent dat als een handeling moreel juist is in één situatie, deze ook juist moet zijn in alle vergelijkbare situaties. Bijvoorbeeld, als het verkeerd is om te stelen van iemand anders, dan is het in elke vergelijkbare situatie verkeerd om te stelen.

Voorbeeld: 

of je nu thuis bent of op school, je moet altijd de waarheid vertellen.

Eerlijk zijn moet altijd en overal gelden.

Universaliseerbaarheid: Een belangrijk principe binnen de deontologie is dat morele regels of plichten universeel toepasbaar moeten zijn. Dit betekent dat als een handeling moreel juist is in één situatie, deze ook juist moet zijn in alle vergelijkbare situaties. Bijvoorbeeld, als het verkeerd is om te stelen van iemand anders, dan is het in elke vergelijkbare situatie verkeerd om te stelen.

Korte samenvatting:

De gulden regel

Behandel een ander zoals jij behandelt wilt worden.

De Gulden Regel, ook wel bekend als het "ethisch beginsel van wederkerigheid", is een fundamenteel ethisch principe dat in verschillende culturen en religies over de hele wereld wordt gevonden. Het luidt vaak als volgt: "Behandel anderen zoals je zelf behandeld zou willen worden."

Dit principe vormt de basis voor een breed scala aan ethische overwegingen en gedragingen, en het is bedoeld om een leidraad te bieden voor het bepalen van wat moreel juist is in menselijke interacties. De Gulden Regel benadrukt empathie, mededogen en respect voor anderen, en het spoort individuen aan om rekening te houden met de belangen en gevoelens van anderen zoals ze dat ook voor zichzelf zouden doen.

Van wie komt de uitspraak uit bovenstaande dia?

Van wie is de uitspraak uit de vorige dia?

1. Boeddha
2. Mohammed
3. Jezus
4. Rutte

Bespreek onderstaande casus:

Schrijf jullie antwoorden (uitgebreid) op.

• Lees de casus goed door. 
• Wat zou een deontoloog doen?
• Wat zou jij doen en waarom? 
• Geef uitgebreid antwoord.

Casusbespreking:

Je hebt een belofte aan een vriend gedaan om hem/ haar te helpen met huiswerk.

Maar je krijgt een vraag van een andere vriend om iets leuks te gaan doen op zijn/ haar kosten. 

Laat elk groepje hun redenering en conclusie presenteren en bespreek de toepassing van deontologische principes in de besluitvorming.

Een deontoloog zou ervoor kiezen om de portemonnee aan de leidinggevende te geven en het terug te geven aan de eigenaar. Voor een deontoloog is het belangrijk om eerlijk en verantwoordelijk te zijn, en ze geloven dat het juist is om altijd de morele regels te volgen, ongeacht de mogelijke voordelen van het houden van het geld.

Stel je voor dat je werkt bij een kinderopvang. Tijdens het spelen merkt een kind dat een andere peuter een speelgoedauto heeft gepakt en begint te huilen omdat hij die ook wil. Je hebt de keuze: of je zorgt ervoor dat het kind zijn speelgoed terugkrijgt, of je laat het kind zonder actie huilen omdat je denkt dat het beter is dat ze zelf leren delen.

Wat zou een deontoloog doen? Wat zou jij doen en waarom?

Bespreek onderstaande casus:

Schrijf jullie antwoorden (uitgebreid) op.

Casusbespreking:

Geef de leerlingen een casus om in groepjes te bespreken, zoals:

"Je hebt een belofte aan een vriend gedaan, maar je krijgt een beter aanbod om elders te helpen. Wat zou je doen en waarom?"

Laat elk groepje hun redenering en conclusie presenteren en bespreek de toepassing van deontologische principes in de besluitvorming.

Een deontoloog zou ervoor kiezen om het huilende kind te helpen en ervoor te zorgen dat het zijn speelgoed terugkrijgt. Ze geloven dat het belangrijk is om de rechten van elk kind te respecteren en te zorgen voor eerlijkheid, ongeacht of het kind zelf kan leren delen.

Stel je voor dat je werkt in een autogarage. Een klant brengt zijn auto voor een grote reparatie. Tijdens het werk ontdek je dat de auto veel meer schade heeft dan de klant dacht. Je weet dat het duur zal zijn om alles te repareren, maar je hebt de keuze: of je vertelt de klant de waarheid en laat hem beslissen, of je doet alsof alles in orde is om de klant tevreden te houden.

Wat zou een deontoloog doen? Wat zou jij doen en waarom? 

Wat zou je doen en waarom?

Bespreek onderstaande casus:

Schrijf jullie antwoorden (uitgebreid) op.

Casusbespreking:

Geef de leerlingen een casus om in groepjes te bespreken, zoals:

Situatie: Je hebt een afspraak om te helpen bij een vrijwilligersproject, maar op het laatste moment nodigt een vriend je uit voor een leuk feest.  Wat zou je doen en waarom?"

Laat elk groepje hun redenering en conclusie presenteren en bespreek de toepassing van deontologische principes in de besluitvorming.

Een deontoloog zou ervoor kiezen om de klant de waarheid te vertellen over de schade aan de auto. Voor een deontoloog is het belangrijk om eerlijk te zijn en de plicht te volgen om transparant te zijn, ongeacht de gevolgen. Ze geloven dat het doen van het juiste, morele handelen belangrijker is dan de uitkomst.

Tijdens een examen zie je dat je buurman zijn antwoorden van jou overneemt en je weet dat het tegen de regels van de school is om te spieken.

Wat zou een deontoloog doen?  Wat zou je doen en waarom?

Bespreek onderstaande casus:

Schrijf jullie antwoorden (uitgebreid) op.

Casusbespreking:

Geef de leerlingen een casus om in groepjes te bespreken, zoals:

Situatie: Je hebt een afspraak om te helpen bij een vrijwilligersproject, maar op het laatste moment nodigt een vriend je uit voor een leuk feest.  Wat zou je doen en waarom?"

Deontologische reactie: Een deontoloog zou ervoor kiezen om de schoolregels te respecteren en niet te spieken, zelfs als dit betekent dat je buurman er mogelijk mee wegkomt en een betere score haalt. Deontologie benadrukt het belang van eerlijkheid en integriteit in alle situaties, ongeacht de gevolgen voor anderen. Het idee van universele plichten en respect voor de regels van eerlijkheid zou leidend zijn in deze beslissing.

Deontologie richt zich dus op het naleven van universele morele principes en plichten, zelfs als dit soms kan conflicteren met persoonlijk gemak, plezier of het vermijden van straf.

Welke uitspraak past het best bij deontologie?

1. Je moet altijd doen wat de meeste mensen gelukkig maakt
2. Je moet altijd je plichten doen, ook als het moeilijk is
3. Je kijkt alleen naar wat jij zelf fijn vindt
4. Je mag liegen als het je helpt om problemen te voorkomen

Wat is het belangrijkste verschil tussen deontologie en utilisme?

1. Beiden bestaan niet
2. Deontologie gaat over wat de meerderheid vindt, utilisme gaat over je plicht
3. Deontologie gaat over plezier hebben, utilisme gaat over regels
4. Deontologie gaat over plichten, utilisme gaat over wat je zelf vindt

Bij Deontologie gaat het vooral om:

1. Plichten
2. De meerderheid
3. God
4. Genieten

Hoe vind je dat je zelf gewerkt hebt?

0100

Begrippenlijst