les 6 periode 1

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

Bloedsomloop, bloed

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode 1 deel 1 

• Thema:
• Benodigde lesmaterialen:

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6
stofwisseling verbranding	ademhalingsstelstel ademhalen	voedingsmiddelen vertering	vertering verteringstelstel	gezonde voeding	bloed bloedsomloop

Overzicht Periode 1 deel 2

• Thema:
• Benodigde lesmaterialen:

Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11	Week 11
het hart	uitscheiding nieren longen en huid	...	...	...

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Checklist:

• Bepaal welke voorkennis relevant is voor de nieuwe lesstof.
• Ontwerp een terugblik-opdracht die deze voorkennis activeert.
• Overweeg of en hoe thuistalen ingezet kunnen worden om voorkennis te activeren.

Terugblik opdracht

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

           Leerdoelen

R: Je benoemt onderdelen van het bloed

R: Je kent de functie van de bloedcellen

Checklist:

• Het leerdoel is in leerlingentaal geformuleerd.
  
• Het leerdoel is volgens de RTTI-methodiek geformuleerd.
• Het leerdoel geeft een omschrijving van de context (inhoud).
  
• Er wordt een werkwoord gebruikt in het leerdoel (gedrag).
  
• De condities worden weergeven in het leerdoel (voorwaarden).
  
• Er zijn succescriteria gekoppeld aan het leerdoel (norm).

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Bloedsomloop

Transport van het bloed

Samenstelling van het bloed

Bloed bestaat uit bloedlichaampjes. 

Rode bloedlichaampjes zijn platte schijfjes en de witte bloedlichaampjes zijn groter en onregelmatig. De bloedplaatjes zitten in de rode bloedlichaampjes. Al deze onderdelen zweven in bloedplasma.

Rode bloedcellen

Bevatten hemoglobine dat zuurstof en koolstofdioxide kan binden. De functie van de rode bloedcellen: transport van zuurstof en koolstofdioxide 

Kenmerken rode bloedcellen

• Ronde schijfjes
  
• Licht ingedeukt
• Geen celkern
• Zuurstof transport
• 5.000.000 per mm3
• Bevat rode kleurstof
• Hemoglobine

Goed om te weten

Pus: een mengsel van dode witte bloedcellen gedode bacteriën.

Etter: is een ander woord voor pus

Hemoglobine: een stof is die rode bloedcellen maakt

Trombose: een ander woord voor een bloedprop (door bloedstolling) in een bloedvat.

Goed om te weten

Rode bloedcellen: hebben geen celkern, net als bloedplaatjes.

Bloedstolling: wordt veroorzaakt door bloedplaatjes en een stof in je bloedplasma.

Witte bloedcellen: hebben wel een celkern en kunnen door de wand van haarvaten door.

Bloedstolling 1/2

De bloedplaatjes kleven aan de beschadigde bloedvatwand en vormen een bloedpropje.

Uit het beschadigde weefsel en uit de bloedplaatjes komen stoffen vrij. Deze stoffen brengen m.b.v. stollingsfactoren in het bloedplasma een keten van reacties op gang. 

Bloedstolling 2/2

Uiteindelijk leidt dit ertoe dat fibrinogeen wordt omgezet in fibrine.

Fibrine vormt een netwerk van draden dat de wond afsluiten (bloedstolsels).

De bloedsomloop

De mens heeft een dubbele bloedsomloop: dat wil zeggen dat het bloed per omloop twee keer door het hart stroomt.

Daarnaast is er een grote en een kleine bloedsomloop.

De bloedsomloop

Kleine bloedsomloop: de rechterhelft van het hart pompt het bloed naar de longen. Vanuit de longen stroomt het bloed naar de linkerhelft van het hart.

Grote bloedsomloop: van de linkerhelft van het hart wordt het bloed het hele lichaam doorgepompt en weer terug naar de rechterhelft van het hart. 

Dubbele en enkelvoudige bloedsomloop

Dubbele: hart - longen - hart - lichaam

Enkelvoudige: hart - kieuwen - lichaam

3 type bloedvaten

1. Zuurstofrijk bloed stroomt vanuit het hart naar de slagaders.

2. Vanuit de slagaders stroomt het bloed naar de haarvaten. Daar wordt zuurstof afgegeven aan cellen van organen en spieren.

3. Vanuit de haarvaten stroomt het bloed naar de aders. Via de aders stroomt het bloed terug naar het hart. 

Bloedvaten

Slagaders: aanvoerende vaten. (spieren in de wand)

Aders: afvoerende vaten. (kleppen, druk slagaders en skeletspieren).

Haarvaten: uitwisseling weefsel en bloed

Slagader vs Aders

Slagader:

- Voert het bloed weg van het hart

- Lichaamsslagaders bevatten zuurstofrijk bloed

- Hebben een hogere bloeddruk

- Hebben een actieve spierwand

- Hebben geen kleppen

- Het bloed loopt er snel en stootsgewijs doorheen

- Hebben een voelbaar hartritme

Aders:

- Voert het bloed naar het hart

- Lichaamsaders bevatten zuurstofarm bloed

- Hebben een lagere bloeddruk

- Hebben geen gladde spieren in de wand

- De meeste hebben een terugslagklep

- Het bloed stroomt traag

- Hebben geen voelbaar hartritme

Hart- en vaatziekten (1/2)

Aderverkalking: het vernauwen van een bloedvat door vetachtige stoffen, zoals cholesterol. 

Hartinfarct: afsterven van (een deel) de hartspier, door verstopping van de kransslagader. 

 

Hart- en vaatziekten (2/2)

Bypass: een kunstmatige omweg in een bloedsomloop

Dotteren: de vernauwing in de kransslagader wordt opgerekt met een soort ballonnetje

 

Bloeddruk en trombose

Hoge bloeddruk:

- Beschadiging van de bloedwanden

- Verhoogd risico op hart- en vaatziekten

Trombose:

- Kan zorgen voor bloedpropjes in het bloed

- Is een verstopt bloedvat, waarna weefsel afsterft. 

Uit welke 4 onderdelen bestaat bloed?

1. bloedplasma, rode-, witte bloedcellen en zuurstof
2. bloedplasma, rode-, witte bloedcellen en koolstofdioxide
3. bloedplasma, rode-, witte bloedcellen en bloedplaatjes
4. bloedplasma, rode-, blauwe bloedcellen en bloedplaatjes

Wat zorgt er voor de rode kleur in rode bloedcellen? Dit kan zuurstof vervoeren.

1. Glucose
2. Koolstofdioxide
3. Glycogeen
4. Hemoglobine

Iemand met bloedarmoede heeft te weinig...

1. Zuurstof
2. Voedingsstof
3. Hemoglobine
4. Bloed

Bij één omloop, stroomt het bloed.....

1. 1 x door het hart
2. 2 x door het hart
3. 3 x door het hart
4. niet door het hart

Wat is de belangrijkste taak van de rode bloedcellen?

1. Vervoeren van zuurstof
2. Ziekteverwekkers doden
3. Bloed laten stollen
4. voedingsstoffen vervoeren

Wat is de belangrijkste taak van de witte bloedcellen?

1. Zuurstof vervoeren
2. Ziekteverwekkers doden
3. Bloed laten stollen
4. Voedingsstoffen vervoeren

Hoe krijgen de nieren
zuurstofrijk bloed?

1. Door de nierader
2. Door de poortader
3. Door de nierslagader
4. Door de nierhaarvaten

Wat is de volgorde van de
grote bloedsomloop?

1. Rechter kamer, aorta, organen en weefsels, onderste en bovenste holle ader, linker boezem
2. Rechter kamer, onderste en bovenste holle ader, organen en weefsels, aorta, linker boezem
3. Linker kamer, aorta, organen en weefsels, onderste en bovenste holle ader, rechter boezem
4. Linker kamer, onderste en bovenste holle ader, organen en weefsels, aorta, rechter boezem

Welk van de volgende onderdelen van het bloed heeft geen vaste vorm?

1. bloedplaatjes
2. rode bloedcellen
3. witte bloedcellen
4. bloedplasma

Wat is de belangrijkste taak van de bloedplaatjes?

1. Vervoeren van zuurstof
2. Ziekteverwekkers doden
3. Bloed laten stollen
4. Vervoeren voedingsstoffen

Waar bestaat pus uit?

1. dode bacteriën en etter
2. dode witte cellen en etter
3. dode bloedplaatjes en rode bloedcellen
4. dode witte bloedcellen en bacteriën

Hebben bloedplaatjes een celkern?
Zo ja, hoeveel?

1. ja
2. nee
3. ja, 2 kernen in elk bloedplaatje
4. ja, 4 kernen in elk bloedplaatje

Wat is trombose?

1. een bloedvat
2. een prop in de luchtpijp
3. een prop in een bloedvat
4. een gescheurd bloedvat

Hoe loopt de kleine bloedsomloop
(heel kort)?

1. hart, longen, hart
2. hart, lichaam, hart
3. lichaam, hart
4. longen, hart

Welke drie soorten bloedvaten zijn er?

1. Aorta, slagaders en aders
2. Aorta, aders en haarvaten
3. Aorta, slagaders en haarvaten
4. Slagaders, aders en haarvaten

Bevatten slagaders zuurstofrijk bloed?

1. ja
2. nee
3. soms
4. Ze bevatten alleen heel veel koolstofdioxide

In welke bloedvaten is
de bloeddruk laag?

1. In haarvaten en aders
2. alleen in aders
3. alleen in haarvaten
4. alleen in slagaders

Wat is de functie van het hart?

1. Alle organen voorzien van zuurstof
2. Alle organen voorzien van zuurstof en voedingsstoffen
3. Alle organen voorzien van voedingsstoffen
4. Alle organen voorzien van zuurstof, voedingsstoffen en koolstofdioxide

Bloedsomloop

Transport van het bloed

Verbranding in organismen

Longen =  zuurstof en koolstofdioxide 

darmen = brandstof

bloed = vervoer brandstof en zuurstof

Vul voor jezelf aan

Substraat: is wat wordt omgezet/verwerkt in een enzym

Active centrum: waar substraat bind met enzym

reactieproduct: wat uit de reactie komt

Hoe noem je het zuurstofarme bloedvat in de omgeving van de darmen?

1. poortader
2. aorta
3. onderste holle ader
4. darmslagader

Wat is de functie van hemoglobine?

1. Door hemoglobine wordt het bloed dikker
2. Het is noodzakelijk de zuurstof opname
3. Bevordert de zuurstof afgifte in de longen
4. Door hemoglobine wordt het bloed dunner

Hoe noem je het bloedvat waardoor het bloed stroomt vanuit je hart vlak voor aankomst bij de nieren.

1. nierader
2. nierslagader
3. aorta
4. bovenste holle ader

Hoe noem je het bloedvat waardoor het bloed stroomt richting je hersenen.

1. bovenste holle ader
2. halsslagader
3. halsader
4. aorta

Kleine bloedsomloop

Lichaam

Grote bloedsomloop

Hart

Longen

Welke functies hebben de bloedsomlopen?

Grote Bloedsomloop

Kleine bloedsomloop

Zuurstof afgeven aan cellen

Zuurstof opnemen in het bloed

koolstofdioxide afgeven aan de longen

koolstofdioxide opnemen in het bloed

zuurstofarm bloedt

zuurstofrijk bloed

zuurstof gaat bloed in

koolstofdioxide gaat bloed uit

ingeademde lucht met veel zuurstof

Waarom hebben warmbloedige dieren een dubbele gesloten bloedsomloop?

1. Dan wordt er meer zuurstof vervoerd naar de organen toe
2. Dan stroomt het bloed sneller en gaat er minder warmte verloren
3. Er gaat geen bloed verloren dus de organen krijgen veel bloed
4. Zo kan het bloed beter op temperatuur worden gehouden

In de afbeelding is de bloedsomloop van een waterrat schematisch getekend.

Heeft een waterrat een dubbele of een enkele bloedsomloop?

1. een dubbele bloedsomloop
2. Een enkele bloedsomloop

De vis heeft een:

1. Dubbele open bloedsomloop
2. Een enkele gesloten bloedsomloop
3. Dubbele gesloten bloedsomloop
4. Enkele open bloedsomloop

De enige slagader met weinig zuurstof is de:

1. Halsslagader
2. Longslagader
3. Aorta
4. Nierslagader

In deze bloedvaten vindt stofwisseling plaats met cellen.

1. Haarvaten
2. Slagaders
3. Aders
4. Bij allemaal

Hoe zijn aders aangepast aan de lage druk?

1. Kleppen
2. Veel spieren
3. Weinig spieren
4. Vertakkingen

Welke bloedvaten hebben de meest gespierde wand?

1. Haarvaten
2. Slagaders
3. Aders
4. Allemaal gelijk

Welk bloedvat is 1 cellaag dik?

1. Haarvat
2. Haarader
3. Slagader
4. Ader

Tekst

Slagaders

Haarvaten

Aders

Gespierde wand

1 cellaag dik

Sterke wand, weinig gespierd

Vervoert bloed van hart af

Heeft kleppen

Hier is gaswisseling

De bloeddruk is het laagste in

1. Slagaders
2. Haarvaten
3. Aders

Hoe wordt bloeddruk veroorzaakt?

1. Door he samentrekken van alle spieren
2. Door de dikte van je slagaders
3. Door het samentrekken van je hartspier
4. Door de dikte van je aders

Vergelijk de aorta met de longslagader.

De bloeddruk in de aorta is .......... de bloeddruk in de longslagader

1. gelijk aan
2. hoger dan
3. lager dan

Controle vragen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

       Voorbeelden

Checklist:

• Dual Coding (woord en beeld combineren)
  
• Concrete voorbeelden
• Herkenbare voorbeelden gerelateerd aan de leefwereld van de leerlingen

5. Concrete en herkenbare voorbeelden

De docent maakt gebruik van praktische en concrete voorbeelden die voor leerlingen herkenbaar zijn in hun eigen leefwereld om tot beter begrip van de lesstof te komen. De docent doet hierbij een beroep op dual coding. Door het visuele en het verbale te combineren vergroot de docent de kans dat lesstof beter bij de leerlingen blijft beklijven. 

Controle vragen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.

Terugkijken 

op de leerdoelen

R: Je benoemt onderdelen van het bloed

R: Je kent de functie van de bloedcellen

Checklist:

• Zijn de leerdoelen behaald?
• Les in context plaatsen van de periode 
• Het leren en het gedrag samen evalueren
• Vooruitblikken adhv JdW-planner  

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• Witte bloedcellen
  
•  rode bloedcellen
  
• bloedplaatjes
  
•  bloedplasma
  
• hemoglobine
  
• opgeloste stoffen
• slagaders
  
•  haarvaten
  
•  aders
  
• grote bloedsomloop
  
•  kleine bloesomloop

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• longen 
• hart  

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Exit ticket

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.