Cao, ontslag, arbo, beloning (Bedrijfseconomie havo), les 1: Uitleg
Vakbondsvlaggen en spandoeken bij een fabriek in Deventer
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Cao, ontslag, arbo, beloning
Examenstof bedrijfseconomie havo
Lesson duration is: 45 minIntroduction
Items in this lesson
Vakbondsvlaggen en spandoeken bij een fabriek in Deventer
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Cao, ontslag, arbo, beloning
Examenstof bedrijfseconomie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: C2 16.5-16.7. Image credit: Apdency / Wikimedia Commons, CC0
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Wat ga je kunnen?
Ik kan cao en arbeidsovereenkomst vergelijken, gevolgen van ontslagrecht en Arbo uitleggen en beloningsvormen noemen.
This item has no instructions
Je krijgt een bijbaan. Welke afspraken over je werk en je beloning kun je bedenken?
Verwachte woorden: loon, contract, vakantiegeld, werktijden, bonus, cursus, veiligheid, ontslag, vakbond. Gebruik ze in de les: loon en contract horen bij blok 1 en 3, ontslag en veiligheid bij blok 2. Syllabus 16.5-16.7.
Vakbondsvlaggen en spandoeken bij een fabriek in Deventer
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Wat is een cao?
Een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) is een schriftelijke afspraak over arbeidsvoorwaarden.
Denk aan loon, werktijden, overwerk, proeftijd, opzegtermijn en pensioen.
Een cao geldt voor een grote groep werknemers, niet voor één persoon.
Een bedrijfstak-cao geldt voor een sector, een ondernemings-cao voor één bedrijf.
Syllabus 16.5: de verschillen tussen een cao en een individuele arbeidsovereenkomst noemen. Bron voor de omschrijving: rijksoverheid.nl, Wat is een cao. Veelgemaakte fout: denken dat een cao alleen over loon gaat. Het gaat om alle arbeidsvoorwaarden. Image credit: Apdency / Wikimedia Commons, CC0
Stakende leerkrachten demonstreren in Amsterdam
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Wie sluit een cao af?
Een werkgeversorganisatie komt op voor de belangen van werkgevers.
Een vakbond (werknemersorganisatie) komt op voor de belangen van werknemers.
Zij sluiten samen de cao af; bij een ondernemings-cao doet de werkgever dat zelf.
De ondernemingsraad (OR) vertegenwoordigt het personeel van één bedrijf, maar sluit de cao niet af.
Syllabus 16.5 en begrippen vakbond, werkgeversorganisatie, werknemersorganisatie, ondernemingsraad. Een cao wordt afgesloten door werkgevers of werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties, meestal vakbonden (rijksoverheid.nl). Veelgemaakte fout: de OR en de vakbond door elkaar halen. De vakbond is van buiten het bedrijf en sluit de cao; de OR zit in het bedrijf. Image credit: Rob Croes / Anefo / Nationaal Archief, CC0
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Cao of eigen contract
De individuele arbeidsovereenkomst is het contract tussen één werkgever en één werknemer.
De cao is een collectieve afspraak: voor iedereen in de sector of het bedrijf gelden dezelfde regels.
De cao gaat voor: wat in het contract staat mag niet nadeliger zijn dan de cao.
Gunstiger mag wel: een hoger loon dan in de cao is dus toegestaan.
Een cao en een contract mogen beide nooit in strijd zijn met de wet.
Syllabus 16.5. Rijksoverheid: een cao gaat voor op de individuele arbeidsovereenkomst; bepalingen in het contract mogen niet nadeliger zijn, wel gunstiger. Verschillen om te noemen: collectief tegenover individueel, onderhandeld door organisaties tegenover afgesproken tussen twee partijen, en de cao als ondergrens. Veelgemaakte fout: denken dat het contract altijd voorgaat omdat het persoonlijk is.
Wat is een belangrijk verschil tussen een cao en een contract?
Een cao hoeft niet op papier, een contract wel
Een cao sluit elke werknemer zelf met de werkgever
Cao geldt voor een groep, contract voor één werknemer
In een cao staan alleen afspraken over het loon
Syllabus 16.5. Goed: collectief tegenover individueel. Verwachte fout: denken dat een cao alleen over loon gaat; een cao is schriftelijk en regelt meer arbeidsvoorwaarden.
Vul in
Voor een grote groep werknemers sluiten een werkgeversorganisatie en een vakbond samen een cao af.
Syllabus 16.5. Verwachte fout: de ondernemingsraad invullen. De OR sluit de cao niet af maar vertegenwoordigt het personeel in één bedrijf.
Medewerkers met stapels dossiers op kantoor, Haarlem
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Ontslagrecht: redelijke grond
Het ontslagrecht zegt dat een werkgever niet zomaar mag ontslaan: er moet een redelijke grond zijn.
Ontslaggronden zijn bijvoorbeeld bedrijfseconomische redenen, langdurige arbeidsongeschiktheid of verwijtbaar gedrag.
Bij onvoldoende functioneren moet de werkgever dat eerder hebben gezegd en een kans op verbetering geven.
Eerst moet de werkgever kijken of herplaatsing in het bedrijf mogelijk is.
Meestal toetst het UWV of de kantonrechter vooraf of het ontslag redelijk is.
Syllabus 16.6: de gevolgen van wetgeving met betrekking tot ontslagrecht en Arbo voor de organisatie uitleggen. Bron: rijksoverheid.nl, Wanneer mag mijn werkgever mij ontslaan, en Wat moet ik doen als ik een werknemer wil ontslaan. Uitzonderingen op toetsing, zoals schriftelijke instemming van de werknemer, hoef je niet te leren. Veelgemaakte fout: denken dat een werkgever na een proefperiode altijd vrij kan ontslaan. Image credit: Fotopersbureau de Boer / Wikimedia Commons, CC0
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Verboden ontslag, vergoeding
Ontslag mag niet vanwege vakbondslidmaatschap, lidmaatschap van de OR, zwangerschap of discriminatie.
Ook niet in de eerste twee jaar van ziekte of arbeidsongeschiktheid.
Bij ontslag of een contract dat niet wordt verlengd kan een werknemer recht hebben op een transitievergoeding.
De hoogte hangt af van het loon en het aantal dienstjaren; bij ernstig verwijtbaar handelen is er geen vergoeding.
Gevolg voor de organisatie: kosten, tijd, een zorgvuldig dossier en minder snel kunnen ontslaan.
Syllabus 16.6, begrip transitievergoeding. Bronnen: rijksoverheid.nl (ongeldige gronden) en ondernemersplein.overheid.nl (transitievergoeding). Noem in de les geen bedragen of percentages: de syllabus vraagt om de gevolgen voor de organisatie. Veelgemaakte fout: denken dat de transitievergoeding bij elk ontslag moet worden betaald.
Dakdekkers met valbeveiliging op een dak (VS)
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Arbowetgeving
De arbowetgeving verplicht de werkgever te zorgen voor veilig en gezond werk.
Het arbobeleid bevat een RI&E (risico's in kaart) met een plan van aanpak.
Verder: verzuimbeleid met een bedrijfsarts, BHV (hulp bij ongeval of brand) en een preventiemedewerker.
De werkgever stelt het beleid op samen met de ondernemingsraad. Gevolg: extra kosten en tijd, maar minder kans op ongevallen.
Syllabus 16.6, begrip arbowetgeving. Bron: rijksoverheid.nl, Waar moet mijn werkgever voor zorgen volgens de Arbowet. Alleen de hoofdlijn is nodig: arbobeleid en de gevolgen voor de organisatie. Veelgemaakte fout: Arbo alleen zien als helmen en handschoenen; het gaat ook om ziekteverzuim, voorlichting en overleg met de OR. Image credit: NIOSH / Wikimedia Commons, publiek domein
Een winkel sluit een filiaal wegens verlies. Welke ontslaggrond past?
Bedrijfseconomische redenen
Verwijtbaar gedrag van de werknemer
Onvoldoende functioneren van de werknemer
Langdurige arbeidsongeschiktheid
Syllabus 16.6, ontslaggronden. Verwachte fout: onvoldoende functioneren; dat gaat over de werknemer, hier gaat het om het bedrijf.
Noem één Arbo-verplichting van een werkgever.
Syllabus 16.6. Goed: een RI&E met plan van aanpak, verzuimbeleid met bedrijfsarts, BHV of een preventiemedewerker. Verwachte fout: alleen veiligheidsmiddelen noemen.
Sfeerbeeld: een oud Duits aandeelbewijs
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Beloning in geld en aandelen
Beloningsvormen zijn de manieren waarop een werkgever werknemers beloont voor hun werk.
Beloning in geld: het loon, soms met een bonus.
Beloning in aandelen: de werknemer krijgt een deel van het bedrijf en deelt mee in succes en risico.
Voordeel voor het bedrijf: werknemers hebben belang bij een goed resultaat.
Syllabus 16.7: beloningsvormen noemen (in geld, in aandelen, carrièreperspectief, mogelijkheden tot professionele ontwikkeling). Aandelen zijn een beloning die in waarde kan dalen of stijgen; dat is het verschil met loon. Veelgemaakte fout: aandelen zien als extra loon dat zeker iets oplevert. Image credit: Onbekend / Wikimedia Commons, publiek domein
Een hoorcollege aan een technische universiteit in Helsinki
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Doorgroeien en leren
Carrièreperspectief: de kans om door te groeien naar een hogere of andere functie.
Professionele ontwikkeling: de kans om te leren, bijvoorbeeld met een cursus of opleiding betaald door de werkgever.
Dit zijn beloningen zonder hoger loon, maar ze kosten het bedrijf wel tijd en geld.
Voor de werknemer maken ze het werk aantrekkelijker en vergroten ze de kans op een betere baan later.
Syllabus 16.7. Houd carrièreperspectief (vooruitzicht op een hogere functie) en professionele ontwikkeling (leren, cursussen) uit elkaar; ze horen vaak bij elkaar maar zijn twee beloningsvormen. Veelgemaakte fout: denken dat alleen geld een beloning is. Image credit: Tungsten / Wikimedia Commons, publiek domein
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Beloningsvormen vergelijken
Elke beloningsvorm heeft voordelen en nadelen voor werkgever en werknemer.
Geld: direct en duidelijk. Aandelen: kans op meer, maar de waarde kan dalen.
Carrière en ontwikkeling: binden werknemers aan het bedrijf, maar leveren niet direct geld op.
Vergelijk altijd vanuit beide kanten: wat kost het het bedrijf, wat levert het de werknemer op?
Syllabus 16.7 en vaardigheid beloningsvormen vergelijken. Laat leerlingen per vorm een voordeel en een nadeel voor beide kanten noemen. Veelgemaakte fout: alleen de kant van de werknemer bekijken.
Een medewerker krijgt als extra beloning een deel van het bedrijf. Welke vorm is dit?
In geld
Carrièreperspectief
Professionele ontwikkeling
In aandelen
Syllabus 16.7. Verwachte fout: in geld; aandelen zijn juist een aparte vorm naast loon.
Vul in
Naast het loon zijn een kans op een hogere functie (carrièreperspectief) en een betaalde cursus (professionele ontwikkeling) ook beloningsvormen.
Syllabus 16.7. Verwachte fout: de twee vormen omdraaien.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Cao en individuele arbeidsovereenkomst
Ontslagrecht en transitievergoeding
Arbowetgeving
Beloningsvormen
Gebruik de uitslag om te bepalen welk blok je nog een keer doorloopt.
Welke beloningsvorm is voor jou het belangrijkst?
Eigen mening met reden, bijvoorbeeld geld voor een eerste auto of doorgroeien voor later. Let op dat de reden de beloningsvorm ook echt noemt. Syllabus 16.7.
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Begrippen (1/2)
cao: Schriftelijke afspraak over arbeidsvoorwaarden voor een groep.
vakbond: Organisatie van werknemers (werknemersorganisatie).
werkgeversorganisatie: Organisatie die opkomt voor werkgevers.
ondernemingsraad: Vertegenwoordigt het personeel van één bedrijf.
ontslaggronden: Redelijke gronden waarop ontslag mag.
This item has no instructions
EXAMENSTOF · PERSONEEL · CAO EN ARBO
Begrippen (2/2)
transitievergoeding: Vergoeding voor de werknemer bij ontslag.
arbowetgeving: Wetten voor veilig en gezond werk.
beloningsvormen: Manieren waarop werknemers beloond worden.
carrièreperspectief: Kans om door te groeien in functie.
professionele ontwikkeling: Kans om te leren en je vaardigheden te vergroten.
This item has no instructions
