Lesgeven aan anderstaligen: woordenschat en meertaligheid

• New lesson editor
• NT2
• Beroepsopleiding

Lesgeven aan anderstaligen

Workshop Quintus:

NT2: woordenschat en pre-teaching

Talige diversiteit

Johan Wibbens

Marieke van Hagen

TPR

Johan

Wie zijn wij?

• Johan Wibbens en Marieke van Hagen

• Docenten NT2 op de ISK in Assen 

• Expertisedeling

Samen

Programma

1. NT2: woordenschat en pre-teaching

2. Talige diversiteit

Marieke

Singaporetest

Hoeveel procent van de woorden van een tekst moet je kennen om die tekst te kunnen begrijpen?

Marieke

Singaporetest - dekkingspercentage 60%

We moeten -, zei een - uit Singapore tegen -. We hebben geen - meer. Singapore is maar - - - met een - - -. We - met - - dat we niet - kunnen. - - ik - een - met een - aan - -, het - er -. Voor de - mensen is dit nog - de - - van -, maar dat is een niet meer te - - geworden. 

Marieke

Singaporetest - dekkingspercentage 70%

We moeten -, zei een - uit Singapore tegen -. We hebben geen - meer. Singapore is maar een klein  - met een sterk - -. We - met - - dat we niet anders kunnen. - - ik - een huis met een - aan beide -, het - er -. Voor de - mensen is dit nog - de - - van -, maar dat is een niet meer te - - geworden. 

Marieke

Singaporetest - dekkingspercentage 80%

We moeten -, zei een - uit Singapore tegen me. We hebben geen - meer. Singapore is maar een klein - met een sterk groeiende bevolking. We - met zo'n - dat we niet anders kunnen. - - ik - een huis met een - aan beide -, het liefst er -. Voor de meeste mensen is dit nog steeds de - wijze van wonen, maar dat is een niet meer te - - geworden.

Marieke

Singaporetest - dekkingspercentage 90%

We moeten omhoog, zei een - uit Singapore tegen me. We hebben geen - meer. Singapore is maar een klein eiland met een sterk groeiende bevolking. We - met zo'n ruimtegebrek dat we niet anders kunnen. - - ik wil iedereen een huis met een tuin aan beide zijden, het liefst er -. Voor de - mensen is dit nog steeds de ideale wijze van wonen, maar dat is een niet meer te - - geworden. 

Marieke

Singaporetest - dekkingspercentage 100%

We moeten omhoog, zei een architect uit Singapore tegen me. We hebben geen ruimte meer. Singapore is maar een klein eiland met een sterk groeiende bevolking. We kampen met zo'n ruimtegebrek dat we niet anders kunnen. Net zoals ik wil iedereen een huis met een tuin aan beide zijden, het liefst eromheen. Voor de meeste mensen is dit nog steeds de ideale manier van wonen, maar dat is een niet meer te realiseren droom geworden. 

Marieke

Werken aan woordenschat

Marieke

Tip 1:

Focus op de belangrijke woorden

Johan

Schets van een onderwijssituatie

Fouad (14) komt van de ISK en zit nu een paar maanden in klas 2H. Bij biologie zijn ze bezig met het onderwerp spijsvertering. Vandaag hebben ze het over enzymen. De docent legt in zijn lesintroductie uit wat dit zijn: ‘Enzymen zijn eiwitten die de spijsvertering beter laten verlopen. Het zijn knipstoffen die de bouwstoffen in kleinere stukjes splitsen, zodat ze kunnen worden opgenomen door de darmen’. Tijdens de uitleg schrijft de docent belangrijke, nieuwe begrippen op het bord. Onder elkaar staat: enzymen, spijsvertering, bouwstoffen. Hij zegt erbij: schrijf deze woorden op en zet de betekenis erbij. Net als de andere leerlingen doet Fouad dit. Hoewel Fouad de nieuwe woorden begrijpt, blijft het verhaal van de docent voor hem toch moeilijk te begrijpen. Hij kent namelijk nog veel meer woorden niet, zoals verlopen, splitsen en opgenomen’.

Johan

Focus op de belangrijke woorden

• dagelijkse woorden

• schooltaalwoorden

• vaktaalwoorden

‘Enzymen zijn eiwitten die de spijsvertering beter laten verlopen. Het zijn knipstoffen die de bouwstoffen in kleinere stukjes splitsen, zodat ze kunnen worden opgenomen door de darmen’.

Johan

Vaktaalwoorden zijn vaak niet bekend bij de NT2-leerling. Deze moeten worden uitgelegd. Gelukkig geldt dit ook voor veel NT1-leerlingen, waardoor je als docent langer stilstaat bij deze woorden.

Van de schooltaalwoorden denk je al gauw dat ze bekend zijn. Dit is bij NT2-leerlingen niet het geval. Het zijn woorden die veel voorkomen in lesboeken en daarmee noodzakelijk voor het tekstbegrip. Besteed bij NT2-leerlingen dus veel aandacht aan deze woorden.

Tip 2:

Bied de woorden aan in context

Marieke

Belang van context

Marieke

Belang van context

Marieke

Belang van context

Marieke

Woordenschat effectief uitbreiden

woorddriehoek woordcluster

Leer een NT2-leerling dat hij niet alle woorden hoeft te leren,

maar beter kan focussen op de belangrijkste woorden.

Marieke

semantiseren: het verduidelijken van de betekenis van nieuwe woorden, vaak binnen een bredere context.

Eerst uitleggen, dan uitbeelden, dan uitbreiden

veel verbanden leggen

meerdere contexten

Hoe meer een leerling over een woord weet, hoe dieper zijn woordkennis is.

Tip 3:

Zorg voor veel herhaling

Johan

Zorg voor veel herhaling

• in leesteksten

• tijdens instructie

• in opdrachten

• woordenschrift

Johan

Voorbeelden van een woordenschrift.

Bij voorkeur ook gebruik van de moedertaal!

Stimuleer de autonomie van de leerling door nieuwe betekenissen zelfstandig te laten achterhalen.

Pre-teaching

Drieslag NT2

Marieke

Op veel scholen wordt vooral aandacht besteed aan de extra ondersteuning bij Nederlands buiten de lessen om. Qua uren is dit helaas maar een heel klein deel en dus niet effectief.

Het meest ideaal is het om de drieslag NT2 te gebruiken:

slag 1 - Elk vak kent zijn eigen taalsituaties en woorden. Dit is de taal die de NT2 leerling moet leren en gebruiken. De vakdocent besteedt hieraan expliciet aandacht.

slag 2 - Tijdens de les Nederlands is er aandacht voor het ontwikkelen van taalvaardigheid, uitleg van regels en leesplezier. Er is ruimte voor het oefenen van taalsituaties van andere vakken.

slag 3 - De inhoud van de vakken is de basis voor extra taalondersteuning buiten de les. De NT2-leerling werkt aan zijn eigen taaldoelen, zoals nieuwe woorden of strategieën oefenen.

Pre-teaching

Docent:

• onderstreep belangrijke woorden

• geef leesvragen mee

Leerling:

• arceer belangrijke woorden/zinnen

• trek lijnen/pijlen voor verbanden

• vat samen in de kantlijn

• schrijf vragen onderaan de pagina

Marieke

Als je kiest voor pre-teaching, bereidt het dan voor voor de leerling. En leer de leerling hoe hij/zij dit thuis aan moet pakken.

Samengevat

1. Bied hoogfrequente woorden aan.

2. Kies een mix van schooltaalwoorden en vaktaalwoorden.

3. Bied woorden aan in betekenisvolle context:
   - geef voorbeeldzinnen
   - geef definities
   - noem andere woorden die verband houden

4. Zorg voor herhaling van de woorden:
   - in leesteksten
   - tijdens instructie
   - in opdrachten

5. Laat de leerling een woordenschrift bijhouden.

6. Pre-teaching d.m.v. het voorbereiden van leesteksten.

Johan

Talige diversiteit

Marieke

“Het is een hardnekkig misverstand dat de thuistaal het leren van de standaardtaal dwarszit. Ons brein kent namelijk maar één taalsysteem.” Om dat te verduidelijken zie je een plaatje van twee ijsbergen: boven water zijn het twee aparte toppen, maar onder water gaan ze in elkaar over. “Zo is het met talen ook: ze delen een en dezelfde basis. En dat betekent dat de ene taal helpt om een andere te leren.”

Johan

Johan

Fase 1 - symbolische fase

Klein beginnen: het waarderen van meertaligheid

• inventariseren van talen in de klas

• verschillen verkennen en zichtbaar maken

Marieke

Inventariseren van talen:

- welke talen vertegenwoordigd?

- schrijven en lezen in die taal?

- welk schrift heeft de taal?

- hoe klinkt het?

wereldkaart

welkomstwoorden in alle talen

meertalige bibliotheek

expositie met taalportretten

Leerlingen voelen zich gezien en gewaardeerd.

Fase 2 - benutten van meertaligheid

Marieke

Op schoolniveau en op klasniveau.

Omgang met talige diversiteit is onderdeel van de nieuwe conceptkerndoelen en -examenprogramma's. Scholen zullen hun onderwijs hierop moeten aanpassen.

Concreet komt dit als volgt terug:

* Taalbewustzijn en eigen repertoire:

Leerlingen leren inzien dat iedereen een eigen talig repertoire heeft. Ze leren reflecteren op het eigen taalgebruik, dialecten en andere talen.

* Inzicht in meertaligheid: Het vakgebied vraagt om een open en positieve houding ten opzichte van talige en culturele diversiteit.

* Wisselwerking: Leerlingen leren begrijpen hoe de verworven kennis en vaardigheden uit hun moedertaal/thuistaal ingezet kunnen worden bij het leren en begrijpen van het Nederlands.

In augustus 2026 gaan de nieuwe kerndoelen Nederlands in.

Schoolniveau - taalvriendelijke leeromgeving

Tips:

• kies voor Nederlands als voertaal in sociale situaties

• benut de thuistaal bij het (zelfstandig) werken aan opdrachten

• taalmaatje uit eigen of hogere klas

• meertalige collectie in de mediatheek

Marieke

Klasniveau

activeren van voorkennis in thuistaal

begrijpen van de leerstof

koppeling schooltaal en vaktaal

Johan

golf 1:

pre-teaching - in thuistaal kennis laten verzamelen

golf 2:

translanguaging: verminderde taaleisen, bezighouden met begrijpen van de stof. Bijv. passage uit tekst in thuistaal weergeven.

golf 3:

hoofdoel is consolidatie van kennis en een adequate productie in de doeltaal (Nederlands). Cognitieve eisen verlagen door stof te herhalen.

Johan

Johan

Waar wil je naar toe (persoonlijk/als school)?

Zijn er nog vragen?

Wat kunnen wij nog voor jullie doen?

Is er behoefte aan meer theorie- of praktijkondersteuning?