LES 7 LUCHTWEGEN GEZOND-HOOIKOORTS

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 2

              Startopdracht 

Les 7 – Gezonde luchtwegen & hooikoorts

Mini-advies: Schrijf 2 tips om je longen gezond te houden.

Analyse: Waarom denk je dat sommige mensen hooikoorts krijgen en anderen niet?

Data-idee: Welke dingen zou je kunnen meten om de gezondheid van je longen bij te houden?

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Overzicht Periode 1 deel 1 

Overzicht Periode 1 deel 2

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

2017

1.5 Gezonde luchtwegen

Lesdoel:

Je kunt uitleggen wat je zelf kunt doen om je luchtwegen gezond te houden

Je kunt beschrijven wat hooikoorts is

Leg op tafel:

schrift, boek, etui

Chromebook/laptop in je tas

LESDOEL 

1. Je kunt de verschillen noemen tussen ingeademde en uitgeademde lucht
   
2. Je kunt beschrijven hoe een inademing en een uitademing tot stand komt

zoek individueel in stilte uit

1. Hoe houd je je longen gezond?
2. Wat is smog?
3. Wat houd in als je hooikoorts hebt? 

overleg in tweetallen

1. Hoe houd je je longen gezond?
2. Wat is smog?
3. Wat houd in als je hooikoorts hebt? 

Deel de info met de klas op aanvraag door de docent

1. Hoe houd je je longen gezond?
2. Wat is smog?
3. Wat houd in als je hooikoorts hebt? 

zoek individueel in stilte uit

1. Hoe houd je je longen gezond?
2. Wat is smog?
3. Wat houd in als je hooikoorts hebt? 

overleg in tweetallen

1. Hoe houd je je longen gezond?
2. Wat is smog?
3. Wat houd in als je hooikoorts hebt? 

Deel de info met de klas op aanvraag door de docent

1. Hoe houd je je longen gezond?
2. Wat is smog?
3. Wat houd in als je hooikoorts hebt? 

Wat is wel goed voor je longen?

• Ademhalen door de neus
  (niet de mond)
• Bewegen 
• Zingen 
• Muziek maken 
• Veel ventilatie!!!

Moeite met ademen

- slechte luchtkwaliteit (smog)

- ziekte  (astma)

- overgevoeligheid voor bepaalde stoffen (allergie)

- zelf toedienen van slechte stoffen (roken)

Smog

• Luchtvervuiling
• Uitlaatgassen
• Fijnstof
  
• Windstil 

Herhalen

Lesdoel:

Je kunt uitleggen wat je zelf kunt doen om je luchtwegen gezond te houden

Je kunt beschrijven wat hooikoorts is

Wat is slecht voor je longen?

1. Zingen.
2. Goed ventileren.
3. Sporten als er veel smog hangt.
4. Een instrument bespelen.

Hooikoorts is een soort allergie.

1. Waar
2. Niet waar

Als je niet goed ventileert dan neemt de hoeveelheid... toe en de hoeveelheid ... af.

1. Zuurstof - koolstofdioxide
2. Zuurstof - koolstofmonoxide
3. Koolstofmonoxide - zuurstof
4. Koolstofdioxide - zuurstof

Van hooikoorts heb je voornamelijk last in de herfst en winter.

1. Waar
2. Niet waar

De kans op smog is groter bij..

1. Veel zon
2. Weinig wind
3. Veel wind
4. Weinig zon

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

aantekeningen maken

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

Wat weet je al over de ademhaling van vissen?

Verbranding in organismen

Longen =  zuurstof en koolstofdioxide 

darmen = brandstof

bloed = vervoer brandstof en zuurstof

Vul voor jezelf aan

Substraat: is wat wordt omgezet/verwerkt in een enzym

Active centrum: waar substraat bind met enzym

reactieproduct: wat uit de reactie komt

0

Het ademhalingsstelsel

Strottenhoofd

Luchtpijp 

bronchiën

luchtpijptakjes

longblaasjes

Middenrif: stevig gespierd vlies

Via de neusholte

Neusslijmvlies maakt de ingeademde lucht vochtig

Bloedvaatjes in de neusslijmvlies maken de lucht warm

Neusharen houden stofdeeltjes tegen

Reukzintuig in de neus: Waarschuwt voor giftige gassen

Luchtpijp

Onderkant van strottenhoofd

Wand: Hoefijzervormige kraakbeenringen

Vertakt zich in 2 bronchiën

--> luchtpijptakjes

Longblaasjes

Uiteinde van luchtpijptakjes

Longhaarvaten

- wanden erg dun

- uitwisseling CO2 en O2

praktische opdracht

practica 1 : koolstofdioxide gehalte van ingeademde en uitgeademde lucht  en een model van de middenrifademhaling

practica 2:  vitale capaciteit en tracheeën en stigma's  en de kieuwen van een vis

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Waarom is het gezonder om door de neus adem te halen?

wordt ver-voerd naar de cellen

daardoor kun je bewegen

ademhalingsstelsel: inademen

ademhalingsstelsel: uitademen

spierstelsel

verteringsstelsel

uitscheidingsstelsel

bloedvatenstelsel

Wat sluit de huig af?

1. De keel
2. De neusholte
3. De luchtpijp

Als je zwemt kun je een snorkel gebruiken om adem te halen. Wat is een nadeel van ademhalen door een snorkel?

Gaswisseling

Uitwisseling van gassen

O2 - CO2

Bloed vervoert:

O2 naar de cellen

Wat gebeurt er in de cellen?

Gaswisseling

Bloed vervoert:

- CO2 naar longblaasjes

uitademen

- CO2 + water + energie (warmte)

Inademen

Uitademen

Ademhalingsspieren

 Je beschrijft hoe je inademt en uitademt.

Hoe werkt dit?

Inademen: borstholte wordt groter

Uitademen: borstholte wordt kleiner

Bij het vergroten en verkleinen van je borstkas werken er spieren, de elasticiteit van weefsels en de zwaartekracht samen

Ademhaling

• Ribademhaling of borstademhaling: 

het bewegen van je ribben om te ademen

• Middenrifademhaling of buikademhaling: 

het bewegen van je middenrif om te ademen

Ze vinden meestal tegelijk plaats

Inademen

1. Tussenribspieren en middenrifspieren trekken samen.
2. Ribben kantelen omhoog en het middenrif wordt plat. 
3. Borstholte en je longen worden groter. 
4. Lucht in je longen krijgt meer ruimte, daardoor neemt de luchtdruk in je longen af. 
5. Lucht stroomt vanzelf naar binnen: je ademt in. 

Uitademen

1. Tussenribspieren en middenrifspieren ontspannen.
2. Ribben zakken naar beneden. Het middenrif wordt bol.
3. Borstholte en longen worden kleiner.
4. Lucht in je longen krijgt minder ruimte, luchtdruk neemt toe.
5. Lucht stroomt naar buiten: je ademt uit. 

Zet de stappen van inademen in de goede volgorde

Lucht stroomt je longen in

Je borstholte en longen worden groter

Tussenribspieren en middenrifspieren trekken samen

Luchtdruk in je longen neemt af

Ribben kantelen omhoog en middenrif wordt plat

Zet de stappen van uitademen in de goede volgorde

Je borstholte en longen worden kleiner

Lucht stroomt naar buiten

Tussenribspieren en middenrifspieren ontspannen

Luchtdruk in je longen neemt toe

Ribben zakken naar beneden en middenrif wordt bol

Hoe komt zuurstof in je bloed en koolstofdioxide uit je bloed

Ademhalingstelsel:

• neusholte
• keelholte
• luchtpijp(kraakbeenringen)
• bronchiën (luchtpijptakken)
• longblaasjes
• middenrif

 

Hoe komt zuurstof in je bloed?

• Dit gebeurt in de longblaasjes

Hier gebeuren 2 dingen:

1. Zuurstof gaat vanuit de lucht in de longblaasjes naar het bloed.
2. Koolstofdioxide gaat vanuit het bloed naar de lucht in de longblaasjes, daarna adem je dit uit.

• Deze uitwisseling noemen we gaswisseling!

maken opdrachten

maak in tweetallen de volgende opdrachten uit het boek biologie voor jou:  blz 25   tm 28 opdracht 1-2-3-4-5-6- 8-9 -10

blz 33  tm 36  opdracht 1 tm 9

lever de gemaakte opdrachten in via team 

Checklist:

• Interactieve uitleg (responsief): wisbordjes, LessonUp check-vragen, Cornell-methode.
  
• Een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren.
• Meertaligheid functioneel inzetten.
  
• Iedereen bij de les betrekken.

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.

lezen-Actualiteit 

Opdracht:

• maak een korte samenvatting van het gelezen artikel

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Gaswisseling

De uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide verloopt snel door: 

• veel longblaasjes dus groot oppervlak om uit te wisselen (70-90m2)
  
• wand van longblaasjes heel dun dus zuurstof en koolstofdioxide kunnen er makkelijk doorheen
  
• ook de vele haarvaten rond longblaasjes hebben dunne wand en bloed er doorheen wordt steeds ververst
• door je ademhaling ververs je steeds de lucht in je longen, dus steeds nieuwe zuurstof en je raakt de koolstofdioxide kwijt

0

Sleep de namen naar de juiste plaats 

Longblaasje

Luchtpijp

Keelholte

Bronchiën 

Neusholte

Je legt uit waarom het beter is om door je neus te ademen

1. Je neus keurt de lucht met het reukzintuig
2. Je neusharen houden stof tegen 
3. Je neus maakt de lucht vochtig (door water uit slijm) en warm (door bloedvaatjes). 

Waarom dus door je neus ademen?

Slijmvlies

• Aan binnenkant luchtpijp en bronchiën

Twee soorten cellen:

1. Slijmcellen: maken slijm

2. Trilhaarcellen: bewegen heen en weer en duwen slijm met daarin stof en ziektever-wekkers naar je keel. Dit hoest je uit of slik je door.

Dus zo krijg je schone, warme en vochtige lucht in je longblaasjes en beschadigen ze niet

Wat gebeurt er in je longen als je slijmvlies niet werkt?

1. Je kunt niet meer goed hoesten...
2. Er komt steeds meer rotzooi in je longen...
3. Je kunt geen ziektekiemen naar buiten werken...
4. Je longen raken verstopt...

Je legt uit hoe je ademhaling geregeld wordt

1. Via koolstofdioxidezintuigcellen in bloedvaten (aorta)
   
2. Impulsen naar ademcentrum in hersenen
   
3. Hersenen sturen signalen naar tussenribspieren en middenrifspieren die daardoor samentrekken
   

De luchtpijp vertakt zich in

1. bronchiën
2. longblaasjes
3. luchtpijpvaten
4. luchtpijptakjes

Waarom kan er snel gaswisseling plaatsvinden in de longen?

1. de wand van de luchtpijp is erg dun
2. er zit een laagje slijm in de longblaasjes
3. Het oppervlak van de longblaasjes is groot
4. alle antwoorden zijn goed

Je kunt beter ademhalen door je neus omdat

1. de lucht dan wordt verwarmd
2. je gewaarschuwd wordt voor gevaarlijke stoffen
3. de lucht vochtig gemaakt wordt
4. alle antwoorden zijn goed

het ademhalingsstelsel

gaswisseling

Gaswisseling

           Terugkijken op de leerdoelen                 

R: Je benoemt bouw en functie van organen betrokken bij bloedsomloop, ademhaling en spijsvertering.

R: Je benoemt de functie van organen betrokken bij bloedsomloop, ademhaling en spijsvertering

T1 en T2: Je benoemt dat gezondheid en ziektes beïnvloed worden door de combinatie van voeding, leefstijl, leefomgeving (o.a stress, schadelijke stoffen en straling), infecties, erfelijke aanleg en leeftijd.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

    Begrippen uit deze les

1. Verteringsstelsel
2. Bloedvatenstelsel
3. Ademhalingsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel
5. Functionele verbanden
6. longblaasjes
7. koolstofdioxide
8. zuurstof
9. gaswisseling

           Begrippen
           uit deze les

1. Verteringsstelsel
2. Bloedvatenstelsel 
3. Ademhalingsstelsel
4. Uitscheidingsstelsel

Functionele verbanden

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Geef de reactievergelijking van fotosynthese

................+................+...............--> ...................+..................

Geef de reactievergelijking van verbranding
.............. + ........... --> .......... + ........... + ..............

Sleep de groep naar de bijbehorende manier van ademhaling.

Kieuwen

Longen

Huid en longen

Vogel

Amfibie

Reptiel

Zoogdieren

Vissen

Welk onderdeel hoort waar?

Slokdarm

Stigma's

Kieuwboog

Kieuwplaatje

Tracheeën

Kieuwdeksel

In de afbeelding zie je een schematische tekening van de longen van een vogel na inademing.
Wat is een belangrijk verschil in ademhalen tussen vogels en zoogdieren?

1. Vogels hebben ook gaswisseling in de luchtzakken.
2. Vogels hebben gaswisseling bij zowel een inademing als een uitademing.
3. De longen van vogels zijn relatief groter dan van zoogdieren

Programma

• Leerdoelen
• Video 'Waarom is roken slecht?' --> 1.5 min.
• Uitleg 1.7 --> Roken en blowen
• Video de effecten van roken --> 2 min.
• Video snus --> 2 min.
• Opdrachten maken
• Afsluiting --> leerdoelen checken
  

Verbranding en ademhaling

1.1 Stofwisseling
1.2 Verbranding koudbloedig en warmbloedig
1.3 Het ademhalingsstelsel
1.4 Ademhalen
1.5 Gezonde luchtwegen
1.6 Ademhaling bij dieren

1.7 Roken en blowen

1.8 Koudbloedig en warmbloedig

Leerdoelen 1.7

• Je kent de mogelijke gevolgen van verslaving aan roken en blowen.

Stoffen in sigaretten

De belangrijkste stoffen in sigaretten zijn:

• Nicotine: dit is de verslavende stof

• Teer: blijft als bruinzwarte laag in je luchtwegen plakken.

• Koolstofmono-oxide (koolmonoxide): Neemt de plaats in van zuurstof in de rode bloedcellen.

Roken = verslavend

Geestelijk afhankelijk: behoefte aan nicotine

Gewenning: steeds meer nicotine nodig voor prettig gevoel

Lichamelijk afhankelijk: ontwenningsverschijnselen bij niet roken

--> moeilijk om te stoppen

Cannabis

• Hasj en wiet
• THC = werkzame stof (dit zorgt voor psychoactief effect)
  
• CBD, beïnvloed werking THC 
• Effecten THC --> stoned, high
• Lange termijn --> verslaving, slapeloosheid, somberheid en concentratieproblemen, kans op psychische stoornis.
  

Bij het roken van 1 joint komt er tot 5x meer teer in de longen , dan bij het roken van een sigaret.

CBD, beïnvloed werking THC (wordt ook medicinaal gebruikt)

Is vapen schadelijk voor je gezondheid? 

,

Zoek in tweetallen op internet naar informatie over  

vapen en geef in je schrift antwoord op deze vraag en leg je antwoord uit.  

Je hebt hiervoor 5 minuten de tijd. 

Shishapennen en e-sigaretten

Schadelijke stoffen:

nicotine, metalen en stikstofverbindingen

Gevolgen:

schade aan de luchtwegen, hartkloppingen en een verhoogde kans op kanker

Snus

• Meer nicotine --> meer dopamine
• Via bloedvaatjes in de bovenlip komt de nicotine in het bloed terecht.
  
• Risico's: verhoging van bloeddruk, schade aan de vaatwanden, mond- en keelkanker. 

Nicotine stimuleert de afgifte van adrenaline en prikkelt het zenuwstelsel

- Verhoogde hartslag/super alert

- Groot verslavingsrisico.

Sigaret ~0,8mg nicotine - Snus 3-25mg nicotine

Dopamine komt dus ook vrij wanneer je nicotine binnenkrijgt. Hoe meer nicotine, hoe meer dopamine. En hoe meer dopamine, hoe sneller je er verslaafd aan raakt. Maar het zorgt er ook voor dat je je zonder de nicotine slechter gaat voelen.

In een sigaret zit ongeveer 0,8mg nicotine, maar snus wordt verkocht tot wel 25mg per zakje. Daarvan neem je ongeveer 60% op, maar dat is nog steeds veel meer dan je uit een sigaret binnen zou krijgen.

Daarnaast wordt snus verkocht in verschillende lekkere smaakjes en is er online makkelijk aan te komen. Officieel zit er te veel nicotine in snus en mag het niet verkocht worden, maar het is erg moeilijk te monitoren waardoor het toch te krijgen is.

Leerdoelen 1.7

• Je kent de mogelijke gevolgen van verslaving aan roken en blowen.

Door welke stof in rook worden de longen van rokers zwart?

1. Tabak
2. Nicotine
3. Smog
4. Teer

Wat is de verslavende stof in sigaretten?

1. Nicotine
2. Teer
3. Koolmonoxide

Wat is niet waar over teer?

1. Zorgt voor rokershoest
2. Kankerverwekkend
3. Maakt de longen zwart
4. Heeft psychisch effect

Passief roken of meeroken is

1. Om de beurt een trekje van de sigaret nemen
2. Tegelijk een sigaret opsteken
3. Als niet-roker rook inademen
4. Roken terwijl je niet wil

wat heb je geleerd?

Aan de slag

Maak in tweetallen de volgende opdrachten uit het boek biologie voor jou: blz 9 tm 12 opdracht 1-2-3-4-5-6- 8-9

blz 17 tm 20 opdracht 1 tm 10

lever de gemaakte opdrachten in via team 

Checklist:

• Expliciete instructie voor toepassingsopdracht: wat, hoe, hoe lang, klaar?
• Afwisseling in oefentypes (herkneden van de lesstof)
• Eerst voordoen, daarna begeleidt inoefenen, vervolgens zelfstanding en weer samen (ik--wij-jij/jullie-wij)
• Het leren zichtbaar maken (zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode )
• Differentiëren waar nodig: heterogeen en flexibel.

6. Actieve verwerking

De docent maakt expliciet hoe de leerstof actief verwerkt dient te worden. De docent start met modelleren en laat leerlingen vervolgens actief inoefenen. Volgens het 'ik-wij-jullie/jij-wij' principe wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd. Er wordt gevarieerd in oefentypes en het leerproces wordt zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld met hardop denken opdrachten. Effectieve leerstrategieën zoals zelftesten, gespreid leren, schema’s maken, en samenvatten volgens de Cornell-methode worden expliciet aangeleerd. Dit herkneden van de lesstof helpt bij het bewerken van het lange termijn geheugen.

lezen-actualiteit 

Opdracht:

• maak een korte samenvatting van het gelezen artikel

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner. 

Terugkijken 

op de leerdoelen

R: Je benoemt bouw en functie van organen betrokken bij bloedsomloop, ademhaling en spijsvertering.

R: Je benoemt de functie van organen betrokken bij bloedsomloop, ademhaling en spijsvertering

T1 en T2: Je benoemt dat gezondheid en ziektes beïnvloed worden door de combinatie van voeding, leefstijl, leefomgeving (o.a stress, schadelijke stoffen en straling), infecties, erfelijke aanleg en leeftijd.

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Exit ticket

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Eindslide.

Ruimte voor een afsluitend woord.