3 tl H5 chemische reacties

• Scheikunde
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 3

hst 5 chemische reacties 

programma les 1;

hst 5 chemische reacties (

- kenmerken verbrandingsreacties

- verschil onvolledig/volledige verbranding

- aantoningsreacties

Hw: maken 5.1 voor volgende week maandag

Kijk je hw zelf na en verbeter met behulp van antwoordenboek B bij jaarmateriaal in classroom.

verbrandingsdriehoek( 1 ding weghalen--> blussen)

Ontbrandingstemperatuur:

Komt de temperatuur daar boven  gaat die brandstof branden (dit verschilt per stof-> stofeigenschap)
Bij blussen met water verdampt het water -> de brandstof koelt daardoor af tot onder de ontbrandingstemperatuur 

1. warmte
2. vlammen =brandend gas
3. soms rook(= gas +vaste deeltjes
4. soms vonken(=vaste gloeiende deeltjes)
5. vaak as

reactieschema: brandstof + zuurstof--> verbrandingsproducten(=oxides*)

reactieverschijnselen bij verbranding

bij snelle verbrandingen ontstaan:

(*oxides = verbindingen van atoomsoorten uit de brandstof gebonden aan zuurstof, b.v. ijzeroxide, koolstofmonoxide, koolstofdioxide, water enz.)

langzame verbrandingen (géén vlam)

• b.v. verteren van voedsel of het oxideren van metalen 
• Ook hierbij ontstaat altijd WARMTE maar géén vlammen
  
• Algemene notatie van verbrandingen van metalen:
  brandstof(=metaal) + zuurstof--> metaaloxide
  b.v. roesten ijzer: Fe (s) + O2(g)--> FeO(s)
• voedsel bevat koolwaterstofverbindingen (CxHy), bij de verbranding daarvan ontstaat altijd water, meestal koolstofdioxide maar soms ook koolstofmonoxide en roet
  voedsel (CxHy)+ O2(g)--> H2O (l)+ CO2(g)
• water en koolstofdioxide kun je aantonen (= bewijzen) zie slides hierna
  
  

volledige verbranding koolwaterstoffen

1. kleurloze of blauwe vlam
2. CxHy + O2(g) -->  H2O(l) +   CO2(g)
3. koolstofdioxide is een  broeikasgas . Als dit ontstaat bij het verbranden van fossiele brandstoffen dan ontstaat versterkt broeikaseffect

onvolledige verbranding koolwaterstoffen

1. oranje of gele vlam
2.  CxHy+ O2(g)--> H2O(l)+ C(s) + CO(g)
3. koolstofmonoxide (=kolendamp) is een dodelijk gas
4. koolstofmonoxide is
   -dodelijk (voorkomt opname van zuurstof
   -> je stikt als je teveel in hebt geademd)
   - kleur- en geurloos 
   - zwaar

Als de brandstof zwavelatomen bevat ontstaat bij verbranding óók  zwaveldioxide SO2(g)

langzame verbrandingen/oxideren
(ontstaat geen vlam wel warmte)

b.v. verteren van je voedsel of het oxideren van metalen (= reactie aangaan met zuurstof). 

Ook hierbij ontstaat altijd WARMTE

Algemene notatie van verbrandingen:

brandstof + zuurstof--> verbrandingsproduct(en)

verbrandingsproducten zijn vaak oxides (verbindingen met zuurstof)

programma 11 mei

• vragen hw?
• demo aantoningsreactie 5.1 water
• uitleg systematische naamgeving 5.2
• oefenopdracht systematische naamgeving op een inleverblad
• werken aan opdrachten 5.2 of meedoen met bespreken hw
• maken van 5.2: 4,5,6 t/m 10
• oefenen in tweetallen reactievergelijking óók op het inleverblad

dus als je wilt bewijzen dat je een koolwaterstof verbrandt:

Daarvoor maak je gebruik van een Reagens = stof die een andere stof zichtbaar maakt

• Water toon je aan met wit kopersulfaat want dat wordt blauw 
  
• Koolstofdioxide toon je dus aan met  helder kalkwater  want dat wordt  troebel en wit

moet je aantonen (=  bewijzen) dat  de onzichtbare verbrandingsproducten waterdamp en koolstofdioxide zijn ontstaan. 

b.v aantonen dat hout een koolwaterstof is met een proef

1. verbrand de brandstof
2. vang de verbrandingsgassen op en laat
   ze door deze opstelling gaan
3. als waterdamp bij het witte kopersulfaat
    komt kleurt dit blauw
4. als koolstofdioxide door kalkwater gaat
   wordt dit troebel en wit
5. nu heb je beide stoffen aangetoond =bewezen
6. conclusie: hout is een koolwaterstof

Belangrijke aantoningsreacties

aan te tonen stof	indicator/aan-toningsproef	waarneming
water	wit kopersulfaat	wit kopersulfaat wordt blauw in contact met water
koolstof-dioxide	kleurloos/helder kalkwater	wordt troebel en wit als er CO 2 doorheen gaat
waterstof	gas opvangen en aansteken	je hoort een blaffend geluid
zuurstof	gloeiend voorwerp erbij	voorwerp gaat feller branden
zwaveldioxide	joodwater	geel joodwater ontkleurt

Naamgeving moleculaire stoffen:

hoeveel atomen van elke soort in verbinding

• atoomsoorten uit tabel 1 in de stof--> naam eindigt altijd op .........ide
  
• telwoorden: tabel 2 wat in de naam voor de atoomsoort staat, staat in de formule erachter
• b.v. difosforpentaoxide (P2O5) 
• moleculaire stoffen bevatten nooit metaalatomen
  
• veel stoffen hebben een triviale naam, zie binas tabel 42
  

tabel 1 in boek vervoegingen

tabel 2 griekse naamwoorden

voorbeelden naamgeving

oefenopdracht (op het inleverblad)

Wat is de systematische/rationele naam van:

1. N₂O₅
2. S₂Cl_{2
   Wat is de molecuulformule van:}
3. fosforpentabromide 
4. joodtrichloride

 

Neem over en maak op het inleverblad

1. noteer het reactieschema (= in woorden) met toestands-aanduiding (s) =vast, (l) =vloeibaar, (g) = gasvormig
2. noteer daarna in symbolen (check of je voor én na de reactie dezelfde atoomsoorten hebt)
3. kloppend maken  

stel bij de volgende situatie de reactievergelijking op; eerst in woorden, dan in symbolen en maak kloppend

1. bij de verbranding van waterstof wordt er waterdamp gevormd.

eerder klaar of loop je vast -> begin aan Hw morgen: 

goed leren regels naamgeving en afmaken 

5.2: opg  4,5,6 t/m 10

verbranding van waterstof

1. waterstof + zuurstof --> waterdamp
2.     
   

H​2​​(g)+O​2​​(g)−−>H​2​​O(g)

2H​2​​(g)+O​2​​(g)−−>2H​2​​O(g)

programma 12 mei

• vragen hw?
• bespreken oefenopdracht systematische naamgeving gisteren
• werken aan 9, 10, 11 b, c en d, 12, 13, 
• 5.3 slaan we over zit dus ook niet in de toets,
• laatste 10 min oefenen reactievergelijking opstellen en kloppend maken
•  hw, 5.4 leren en 1 t/m 5 (en wat je nog niet af had van bovenstaande werk)

uitwerkingen oefenopdracht 

1. N₂O_{5  = distikstofpentaoxide} 
2. S₂Cl_{2 = dizwaveldichloride (let op: zwavel is 1e atoomsoort dus daarom zeg je niet disulfidedichloride)}
   
   
3. fosforpentabromide = PBr5 (en dus niet P5Br, want penta zegt iets over broom)
4. joodtrichloride = ICl3 (1e =hoofdletter i en daarna zie je Cl van chloor)

 

Aan de slag: 

Nu maken van 5.2 opgave 9, 10, 11 b, c en d, 12, 13, 

5.3 slaan we over zit dus ook niet in de toets,

laatste 10 min oefenen reactievergelijking opstellen en kloppend maken

Als er goed gewerkt wordt (maar ook echt goed door merendeel klas) dan geen hw, anders is hw 5.4 leren en 1 t/m 5 + 9 van 5.4 maken)

programma 18 mei

• vragen hw?
• uitleg 5.4: koolstofdioxide kringloop, broeikaseffect (natuurlijk en versterkt) inclusief gevolgen
•  hw: Leren hst 5 Noteer wat je nog wilt vragen in de les van hst 5+ Goed lezen 6.1 en maken 1 t/m 5 (3 zware metalen kennen is genoeg)
• laatste 5 min oefenen reactievergelijking opstellen en kloppend maken
• Lesstof toetsweek: hst 4,hst 5 (5.3 niet), hst  6.1, 6.2 + extra lesstof lessonup hst 6 

programma  19 mei 

• uitdelen inleveropdr
• video wat zie je in de spiegel
• start 6.4 snel uitleg daarna verder werken
• hw: leren 6.4 en afmaken (inclusief nakijken en verbeteren zie uitw boek B bij jaarmateriaal in de classroom)

5.4 versterkt broeikaseffect

• verschil natuurlijk en versterkt broeikaseffect
• oorzaken van versterkt broeikaseffect 
• gevolgen versterkt broeikaseffect 

5.3 slaan we dus over

1.   C en H atomen opgeslagen in  hout, bij verbranding
   ontstaat weer CO₂  (en H2O ) 
   
   
2. bij verbranden fossiele brandstoffen wordt de kringloop
     verstoord (te veel tijd  tussen opname en afgifte CO₂₎  
   dus versterkt broeikaseffect.
   
   
   
3. bij het verbranden van biobrandstoffen wordt de kringloop niet verstoord -->  géén  extra CO₂ in de atmosfeer dus géén  versterkt broeikaseffect.)

koolstofdioxidekringloop in planten:
normaal altijd +- evenveel CO₂ in dampkring

volledige verbranding organisch materiaal:

(CxHY)+ O_2(g)--> CO2 (g)+H2O(l)  

• Ontstaat door broeikasgassen ( b.v. CO_2, CH₄  en H2O)
  in de dampkring. 
• Deze gassen houden een deel van de warmtestraling
   (= i.r. ) van de zon vast
• Broeikaseffect is nodig om leven te laten ontstaan. 
• Want zonder dampkring zijn de temperatuurverschillen
  op aarde te groot. 
  

Natuurlijk broeikaseffect 

• meer broeikasgassen (CO₂)  in dampkring
  gevolg is: 
• gemiddelde temperatuur stijgt
  
• verandering klimaat: sommige plekken
   droger andere plekken juist vochtiger, meer
  orkanen en heftige regenval
• smelten poolijs (-> stijging waterspiegel
• uitsterven dieren en planten en
   meer kans op ziektes en epidemiën
  

                  Versterkt broeikaseffect (rechts)  

Door verbranding van fossiele brandstoffen

Aan de slag: 

maken van 5.4 opg 9,

Hw: Leren hst 5 + Noteer wat je nog wilt vragen in de les van hst 5

Goed lezen 6.1 en maken 1 t/m 5 (3 zware metalen kennen is genoeg)

laatste 5 min samen oefenen met Rv opstellen en kloppend maken

bij het roesten van ijzer onstaat ijzeroxide Fe2O3

1. ijzer + zuurstof --> ijzeroxide    
2.  Fe (s) + O₂(s) --> Fe₂O₃(s)   (O_{2 als laatste kloppend maken)}
3.  4 Fe (s) + 3 O₂(s) -->2 Fe₂O₃(s)

Duurzaamheid

Duurzaamheid

Duurzaamheid="proberen te voldoen aan de behoeften van het heden, zonder de behoeften in de toekomst te beperken ".

Zo mens- en millieuvriendelijk mogelijk produceren zonder te aarde uit te putten.

Groene Chemie

• Ga veilig om met chemicalien
• Verbruik weinig energie en grondstoffen
• Recycle grondstoffen =hernieuwbare grondstoffen
• Recycle energie/ gebruik groene energie
  
• Produceer zo min mogelijk afval -> hergebruik
  
• Denk om de toekomst

Rekening houden met de toekomst

Grondstoffen raken op dus koop niet onnodig en recycle !!

• Plastic
• Elektrische apparaten
• Papier, kleding etc.  

Energieverbruik:

• Ga zuinig om met energie (extra trui, energiezuinige apparaten, isoleren, moet je vliegen?)
• Gebruik alternatieve energie-bronnen
• Gebruik rest-warmte voor elders in het proces

Iedereen maakt zijn eigen keuzes, begin ergens en kies slim!!

programma 2 juni

• vragen hw?
• oefenen met reactievergelijkingen opstellen en kloppend maken
• daarna oefenquiz 
• start hst 6.1  uitleg daarna zelf aan de slag met hw
• hw: leren 6.1 en maken 1 t/m 4 en maken test jezelf 5.1
• toets hst 5 op 12 juni
• in toetsweek: hst 4, hst 5 (zonder 5.3 ) en klein stukje hst 6

Neem over en maak in je schrift

1. noteer het reactieschema (= in woorden) met toestands-aanduiding (s) =vast, (l) =vloeibaar, (g) = gasvormig
2. noteer daarna in symbolen (check of je voor én na de reactie dezelfde atoomsoorten hebt)
3. kloppend maken  

onvolledige verbranding van ethaan (= C2H6(g)) waarbij waterdamp en 1 andere stof ontstaan

1. ethaan + zuurstof --> waterdamp + koolstofmonoxide
2. hier is het handig om eerst de molecuulformules te noteren zodat je makkelijker kunt bedenken wat de andere stof is    
   

C​2​​H​6​​(g)+O​2​​(g)−−>H​2​​O(g)+CO(g)

2C​2​​H​6​​(g)+5O​2​​(g)−−>6H​2​​O(g)+4CO(g)

2 H2O --> 2 H2 + O2
Wat voor soort reactie is dit?

1. Verbranding
2. Ontleding
3. Vorming

2 C6H14 + 13 O2--> 12 CO + 14 H2O
Wat voor soort reactie is dit?

1. Verbranding
2. Ontleding
3. Vorming
4. Onvolledige verbranding

Maud leidt lucht door kalkwater tot het troebel en wit wordt.
Welke stof uit de lucht veroorzaakt dit?

1. koolstofdioxide
2. stikstof
3. waterdamp
4. zuurstof

Bij een onvolledige verbranding van koolwaterstoffen ontstaan:

1. zuurstof en roet
2. koolstof en koolstofdioxide
3. koolstof, koolstofdioxide en waterdamp
4. roet, koolstofmonoxide en waterdamp

Welk van de volgende uitspraken is/zijn niet waar

1. bij een volledige verbranding is de vlam oranje/ geel
2. een ander woord voor koolstofmonoxide = kolendamp
3. koolstofmonoxide en roet zijn beide brandbare stoffen
4. koolstofdioxide is een zwaar en giftig gas

Welk van de volgende uitspraken over het broeikaseffect is/zijn waar

1. broeikaseffect wordt veroorzaakt door CFK's
2. broeikaseffect is nodig om leven te laten ontstaan op een planeet
3. versterkt broeikaseffect ontstaat door koolstofmonoxide
4. verbranden van fossiele brandstoffen zorgt voor versterkt broeikaseffect

einde les 6

hw: goed lezen hst 6.1

maken 1t/m 4,7,10,11

programma 20/21 juni: 

1. Afmaken practicumdossier: 10 min. met zelfde partner als bij proef! 

2. Voorbereiden practicum morgen:

• Ophalen theorie
• Demo proeven

3. Inzage toets/bespreken + maken afspraken herkansen/inhalen!

 i uur: vanmiddag 14.20

I.v.m. bronchitis probeer ik zo min mogelijk te praten, dus graag alleen vragen wat noodzakelijk is!

groepsopdracht: beantwoord de volgende vragen
(in 4 min. )

1. Je krijgt vlam in de pan: wat moet je doen? en welke brandvoorwaarde(n) haal je dan weg?Leg uit.
2. geef de kloppende reactievergelijking

van de onvolledige verbranding van methaan. (roet en koolstofdioxide mag je weglaten) Waaraan kun je een onvolledige verbranding herkennen?