§1.4 Soorten mengsels en pH (Chemie Overal 3 havo)

• New lesson editor
• Scheikunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

Introduction

Leerlingen onderscheiden zuivere stoffen en mengsels en herkennen oplossingen, suspensies en emulsies. Ze leren de pH-schaal kennen en gebruiken universeelindicator om zuur, neutraal en basisch te herkennen. Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 1 Scheikunde is overal, paragraaf 1.4. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

1

Scheikunde is overal

Paragraaf 1.4

Soorten mengsels en pH

Melk, modder en cola zijn alle drie mengsels, maar elk op een eigen manier. En hoe zuur is zo'n mengsel eigenlijk?

Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo

Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 1 Scheikunde is overal, paragraaf 1.4 Soorten mengsels en pH. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Laundry, Wikimedia Commons (publiek domein)

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

1.4  Soorten mengsels en pH

Leerdoelen

1.4.1

Je kunt een zuivere stof en een mengsel uit elkaar houden.

1.4.2

Je kunt een oplossing, suspensie en emulsie herkennen.

1.4.3

Je kunt met de pH uitleggen of een vloeistof zuur, neutraal of basisch is.

Practica en vaardigheden

V A A R D I G H E I D

De pH bepalen met een indicator

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Startvraag

Is melk een zuivere stof?

Melk ziet er overal hetzelfde uit. Is het daarom één zuivere stof?

A

Ja, het is één stof

B

Ja, want het is wit

C

Nee, het is een zuivere stof met vet

D

Nee, het is een mengsel van water en vet

Startvragen activeren voorkennis. Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. Melk bestaat uit water met daarin onder meer vetdruppeltjes, eiwitten en melksuiker. Onder een microscoop zie je de vetdruppeltjes. Egaal uitzien is dus geen bewijs dat het één stof is. Image credit: Alabama Extension, Flickr (CC0)

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Zuivere stof of mengsel

Een zuivere stof bestaat uit één soort stof, zoals suiker of gedestilleerd water. Ze heeft een vast smeltpunt en kookpunt.

Een mengsel bestaat uit meer stoffen door elkaar, zoals lucht, zeewater en cola. Een mengsel heeft geen vast smeltpunt of kookpunt: het smelt of kookt over een temperatuurtraject.

De stoffen in een mengsel kun je weer scheiden. Dat komt in hoofdstuk 5.

Het alledaagse woord 'zuiver' betekent schoon of onbewerkt. In de scheikunde betekent zuiver: één soort stof. Zuiver water uit de kraan bestaat daarom niet: er zit altijd iets in opgelost. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Soorten mengsels

Wat voor mengsel het is, hangt af van welke stoffen er in zitten.

Oplossing

Helder, de stof is opgelost. Voorbeeld: zout in water.

Suspensie

Vaste stof in een vloeistof, troebel. Bezinkt na verloop van tijd. Voorbeeld: modder.

Emulsie

Vloeistof in een andere vloeistof, troebel. Voorbeeld: melk.

Een oplossing is altijd doorzichtig, maar niet altijd kleurloos: koper in water is blauw maar wel helder. Een emulsie scheidt na verloop van tijd, bijvoorbeeld olie en azijn in een slasaus, tenzij er een stof bij zit die dat tegenhoudt. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Opdrachten Kennis

1

Wat voor soort mengsel is melk?

A

een oplossing

B

een suspensie

C

een emulsie

D

een zuivere stof

Melk is een emulsie: kleine vetdruppeltjes (vloeistof) zweven in water. Een suspensie heeft vaste deeltjes.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Opdrachten Toepassing

2

Foto: Akum20 (CC BY-SA 4.0)

Een modderige plas wordt na een dag helder, met slib op de bodem. Wat was het?

A

een oplossing

B

een suspensie

C

een emulsie

D

een zuivere stof

Een suspensie bezinkt: de vaste deeltjes zakken naar de bodem. Een oplossing blijft helder en bezinkt nooit. Image credit: Akum20, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

De pH-schaal

De pH vertelt hoe zuur of basisch een oplossing is. De schaal loopt van 0 tot 14.

• pH lager dan 7: zuur

• pH 7: neutraal

• pH hoger dan 7: basisch

Voorbeelden: maagzuur pH 1 tot 2, citroensap ongeveer 2, zuiver water 7, zeepwater ongeveer 10, ontstopper ongeveer 14.

Hoe lager de pH, hoe zuurder. Leerlingen denken vaak dat een hoger getal zuurder is. Laat ze de schaal tekenen met zuur links en basisch rechts. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Universeelindicator

Met universeelindicator zie je aan de kleur wat de pH ongeveer is.

Zuur

Rood, oranje of geel. Rood is het sterkst zuur.

Neutraal

Groen. De pH is 7.

Basisch

Blauw of paars. Paars is het sterkst basisch.

Zet in het lokaal buisjes met universeelindicator naast elkaar, van rood naar paars, zodat de kleurenschaal zichtbaar is. Laat leerlingen daarna de pH van twee onbekende vloeistoffen inschatten. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Opdrachten Kennis

3

Welke kleur heeft universeelindicator in een neutrale oplossing?

A

groen

B

rood

C

blauw

D

geel

Neutraal is groen, pH 7. Rood is zuur en blauw is basisch.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Opdrachten Toepassing

4

Een vloeistof heeft pH 3. Is die zuur, neutraal of basisch?

pH 3 ligt onder 7, dus zuur. Met universeelindicator zou je een oranje tot rode kleur zien. Doorvragen: welke vloeistof is zuurder, pH 3 of pH 5? De vloeistof met pH 3.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Opdrachten Toepassing

★ 5

Welke vloeistof is het zuurst?

A

zeepoplossing, pH 10

B

cola, pH 2,5

C

appelsap, pH 3,5

D

zuiver water, pH 7

Hoe lager de pH, hoe zuurder. Cola met pH 2,5 is dus het zuurst. Wie zeepoplossing kiest, denkt dat een hoge pH zuurder is. Zuiver water is neutraal, appelsap is zuur maar minder dan cola.

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

V E R D I E P I N G

Rodekoolsap als indicator

Foto: Yves.brenner (CC BY-SA 3.0)

Rodekoolsap is een natuurlijke indicator. Het is rood in een zuur, paars in een neutrale oplossing en groen tot geel in een sterke base.

De kleurstof in rodekool verandert van kleur als de pH verandert.

Je kunt het zelf proberen met citroensap en zeepoplossing. Gebruik daarbij een veiligheidsbril en eet of drink niets van de proef. Natuurlijke indicatoren zijn een mooie opening om te laten zien dat indicatoren niet alleen in het lab bestaan. Image credit: Yves.brenner, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 1

Paragraaf 1.4

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

1.4.1 Zuivere stof of mengsel

2

1.4.2 Oplossing, suspensie, emulsie

3

1.4.3 Zuur, neutraal of basisch via de pH

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

1.4

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp