Basisbegrippen geneesmiddelenkennis

Geneesmiddelenkennis - Themakaart 1.1 (week 1)

1 / 45
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 45 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Geneesmiddelenkennis - Themakaart 1.1 (week 1)

Open met een korte welkomsboodschap. Gebruik deze dia voor de start van de les en de overgang naar de kennismaking.

Aan het einde van de les kan ik...

de basisbegrippen farmacokinetiek, farmacodynamiek, absorptie, halfwaardetijd, cumulatie en smalle therapeutische breedte herkennen en toepassen in eenvoudige praktijksituaties.

This item has no instructions

Wie geeft jullie les?

Raad het juiste antwoord.


Voorbeeldvraag:

Welk werk deed ik voordat ik docent werd?


A. Doktersassistent

B. Apothekersassistent

C. Reisleider

D. Medewerker in een dierenasiel


Pas deze vraag en antwoorden gerust aan.

De gebruiker vroeg om ruimte om zelf vragen en antwoordmogelijkheden aan te passen. Houd het tempo hoog: 1 à 2 korte raadvragen is genoeg voor de kennismaking.

Nu jullie!

We gaan kort de klas rond. Vertel je naam en woonplaats.


Daarna:


1. Heb je al ervaring in de zorg?

1 = Nee, dit is helemaal nieuw voor mij

2 = Een beetje, bijvoorbeeld door stage of werk

3 = Ja, ik heb al behoorlijk wat ervaring


2. Als je ‘geneesmiddelenkennis’ hoort, wat denk je dan?

1 = Lijkt me interessant

2 = Lijkt me best ingewikkeld

3 = Lijkt me niet zo interessant

4 = Geen idee wat ik kan verwachten

Bij 36 studenten is kort en strak belangrijk. Laat studenten alleen naam en woonplaats noemen. De vinger-vragen geven jou meteen zicht op voorkennis en verwachtingen.

Waarom dit vak belangrijk is

  • In de huisartsenpraktijk krijg je vaak vragen over geneesmiddelen

  • Je moet informatie goed kunnen plaatsen en doorgeven

  • Basiskennis helpt om risico’s sneller te herkennen

  • Deze les legt de taal en kernbegrippen daarvoor neer

Houd het praktisch. Koppel aan herkenbare situaties: een patiënt belt over medicijngebruik, een herhaalrecept, een vraag over werking of een signaal dat iets niet klopt. Voeg nog geen extra theorie toe buiten de zes kernbegrippen.

Farmacokinetiek

Farmacokinetiek gaat over de manier waarop en de snelheid waarmee een geneesmiddel door het lichaam gaat.


Kort gezegd:

wat doet het lichaam met het geneesmiddel?

Gebruik deze dia als start van het eerste kernbegrip. Leg nog niet alle details uit; zet eerst het hoofdidee neer.

De 4 stappen van farmacokinetiek

Daarna

Metabolisme – omzetting door enzymen


Excretie – uitscheiding, vaak via de nieren

In het lichaam

Absorptie – opname, vaak via het maag-darmkanaal


Distributie – verdeling via de bloedbaan

Je kunt hier eventueel ADME noemen als geheugensteuntje, maar houd de Nederlandse termen centraal zoals gevraagd.

Onthouden met ADME

Soms wordt de afkorting ADME gebruikt:


A = absorptie

D = distributie

M = metabolisme

E = excretie


De Nederlandse begrippen blijven het belangrijkst.

Kort houden. Dit is alleen een geheugensteun, geen extra leerdoel.

Farmacodynamiek

Farmacodynamiek gaat over de effecten van geneesmiddelen op het lichaam en hoe die effecten tot stand komen.


Kort gezegd:

wat doet het geneesmiddel met het lichaam?

This item has no instructions

Farmacokinetiek of farmacodynamiek?

  • Werking

  • Effect

  • Gewenste werking

  • Bijwerking

  • Het geneesmiddel doet iets met het lichaam

Farmacodynamiek

Farmacokinetiek

  • Opname

  • Verdeling

  • Omzetting

  • Uitscheiding

  • Het lichaam doet iets met het geneesmiddel

Benadruk dit verschil extra, omdat dit vaak door elkaar wordt gehaald. Laat studenten het geheugensteuntje hardop meedenken als dat past.

Voorbeeld

Een tablet wordt via het maag-darmkanaal opgenomen in het bloed.


Dat hoort bij farmacokinetiek.


Een geneesmiddel verlaagt pijn of bloeddruk.


Dat hoort bij farmacodynamiek.

Dit is de inhoudelijke basis voor de korte interactieve vraag die jij later in LessonUp kunt maken. Bijvoorbeeld met een enkel voorbeeld dat studenten moeten indelen.

Welk voorbeeld hoort bij farmacodynamiek?

A

Opname in het bloed

B

Verlaging van pijn

C

Uitscheiding via nieren

D

Omzetting door enzymen

De juiste keuze gaat over het effect van het geneesmiddel op het lichaam. De andere opties horen bij farmacokinetiek/ADME.

Maak het onderscheid compleet

Bij farmacokinetiek gaat het om opname, verdeling, omzetting en uitscheiding. Bij farmacodynamiek gaat het om werking en effect van een geneesmiddel op het lichaam.

farmacokinetiek
farmacodynamiek
absorptie
halfwaardetijd
cumulatie

Laat studenten vooral het geheugensteuntje gebruiken: lichaam met geneesmiddel versus geneesmiddel met lichaam.

Absorptie

Absorptie is het proces waarbij een geneesmiddel vanaf de toedieningsplaats in de bloedbaan terechtkomt.


Absorptie bepaalt mede hoe snel en in welke mate een geneesmiddel kan gaan werken.

Maak duidelijk dat absorptie een onderdeel is van farmacokinetiek.

Wat beïnvloedt absorptie?

  • De toedieningsvorm

  • Eigenschappen van het geneesmiddel

  • De toestand van het maag-darmkanaal bij orale toediening

Houd het eenvoudig en praktisch. Je hoeft geen extra farmacologische details toe te voegen. Voorbeelden mogen kort mondeling: tablet, drank of andere toedieningsvormen.

Praktisch gevolg

Als absorptie trager of minder goed verloopt, komt er ook minder snel geneesmiddel in de bloedbaan.


Gevolg:

het effect kan later beginnen of minder sterk zijn.

Gebruik een eenvoudige toepassingssituatie, bijvoorbeeld: een middel moet eerst goed opgenomen worden voordat het effect merkbaar wordt.

Wat kan ervoor zorgen dat absorptie trager verloopt?

A

Toedieningsvorm

B

Halfwaardetijd

C

Cumulatie

D

Bloeddrukdaling

Toets of studenten herkennen dat absorptie beïnvloed wordt door onder andere de toedieningsvorm. De andere opties zijn een ander begrip of een effect.

Wat merk je als absorptie minder goed verloopt?

Bespreek klassikaal dat tragere of minder goede absorptie betekent: later begin van werking en/of minder sterk effect. Laat verschillende formuleringen toe.

Halfwaardetijd

Halfwaardetijd is de tijd die nodig is om de plasmaconcentratie van een geneesmiddel te halveren.

Noem dat het hier gaat om de hoeveelheid/concentratie die nog in het lichaam aanwezig is.

Waarom is halfwaardetijd belangrijk?

  • Laat zien hoe lang een geneesmiddel aanwezig blijft

  • Helpt begrijpen waarom een middel nog doorwerkt

Voor toediening

Voor aanwezigheid in het lichaam

  • Helpt bepalen hoe vaak een geneesmiddel moet worden gegeven

  • Geeft richting aan het doseerinterval

This item has no instructions

Rekenvoorbeeld halfwaardetijd

Start: 100 mg


Halfwaardetijd: 4 uur


0 uur → 100 mg

4 uur → 50 mg

8 uur → 25 mg

Gebruik deze dia visueel en rustig. Laat studenten vooral het halveren zien, niet ingewikkeld rekenen.

Zo denk je mee

Bij elke halfwaardetijd blijft de helft over.


Dus:

100 mg → 50 mg → 25 mg


Daarmee kun je eenvoudige situaties snel inschatten.

Dit is de opmaat naar jouw korte vraag in de les, bijvoorbeeld: hoeveel blijft er over na 1 of 2 halfwaardetijden?

Er is 100 mg aanwezig. Hoeveel blijft over na 8 uur?

A

75 mg

B

25 mg

C

50 mg

D

12,5 mg

Halfwaardetijd is hier 4 uur. Na 4 uur blijft 50 mg over, na 8 uur 25 mg.

Denk mee met halveren

Een geneesmiddel heeft een halfwaardetijd van 4 uur. Bij elke halfwaardetijd blijft de helft van de hoeveelheid over. Start je met 100 mg, dan is er na 4 uur nog 50 mg aanwezig.

halfwaardetijd
halfwaardetijd
100 mg
absorptie
8 uur
25 mg

Alle blanks komen rechtstreeks uit het rekenvoorbeeld op de voorgaande slides.

Cumulatie

Cumulatie is ophoping van een geneesmiddel in het lichaam.


Dat gebeurt wanneer een volgende dosering wordt gegeven voordat het eerdere geneesmiddel voldoende is uitgescheiden.

This item has no instructions

Hoe ontstaat cumulatie?

Geneesmiddel nog aanwezig

+

Nieuwe dosering te snel erbij

→

Steeds meer geneesmiddel in het lichaam

Gebruik dit als eenvoudig schema. Dit maakt de definitie vaak duidelijker dan een lange uitleg.

Wat kunnen oorzaken van cumulatie zijn?

Dit is de gevraagde inventarisatie vóór de uitleg van oorzaken. Verwachte elementen: te hoge dosering, te kort interval, verminderde uitscheiding, bijvoorbeeld door nier- of leverfunctie. Laat studenten vrij formuleren.

Mogelijke oorzaken

  • Te hoge dosering

  • Te kort interval tussen doseringen

  • Verminderde uitscheiding

  • Bijvoorbeeld bij verminderde nier- of leverfunctie

Dosering en interval

Uitscheiding

De gebruiker wilde eerst klassikaal de open vraag stellen: 'Wat zouden oorzaken kunnen zijn van cumulatie?' Gebruik deze dia pas na die korte inventarisatie.

Waarom is cumulatie belangrijk?

Door cumulatie kan de hoeveelheid geneesmiddel te hoog worden.


Gevolg:

meer kans op toxische bijwerkingen.

Koppel dit aan veilig werken in de praktijk: signaleren en zorgvuldig doorgeven.

Welke situatie vergroot de kans op cumulatie?

A

Lagere dosering

B

Langer interval

C

Snelle uitscheiding

D

Nieuwe dosis te vroeg

Laat studenten de koppeling maken tussen het schema en de praktijksituatie: er is nog geneesmiddel aanwezig en er komt te snel een nieuwe dosis bij.

Smalle therapeutische breedte

Bij een smalle therapeutische breedte is het verschil tussen de minimale effectieve dosis en de minimale toxische dosis klein.

This item has no instructions

Eenvoudig voorgesteld

Te weinig → onvoldoende effect


Juiste hoeveelheid → gewenst effect


Iets te veel → risico op toxische effecten

Je kunt dit mondeling als denkbeeldige lijn of smalle zone uitleggen. Geen extra begrippen toevoegen.

Waarom vraagt dit extra zorg?

  • Kleine afwijking kan al gevolgen hebben

  • Nauwkeurige dosering is belangrijk

  • Monitoring kan nodig zijn

Leg in eenvoudige taal uit dat bij deze middelen precies werken belangrijk is, omdat de veilige marge klein is.

Waarom vraagt een smalle therapeutische breedte extra zorg?

A

Kleine afwijking telt

B

Absorptie stopt sneller

C

Werking begint later

D

Uitscheiding is altijd traag

De kern is de kleine marge tussen effectieve en toxische dosis. De andere opties zijn geen definitie van dit begrip.

Vul de kern aan

Bij een smalle therapeutische breedte is het verschil tussen voldoende effect en toxische effecten klein. Daarom zijn nauwkeurige dosering en monitoring belangrijk.

smalle therapeutische breedte
klein
monitoring
groot
cumulatie
absorptie

Herhaalt de kern van de uitleg zonder een letterlijke definitievraag te worden.

Begrippen verbinden

Werk samen met degene naast je.


Verbind op het werkblad ieder farmaceutisch begrip met de juiste omschrijving.


Maak daarna samen de toepassingsvragen.

Hier bewust 10 minuten zonder LessonUp. De papieren opdracht wordt apart gemaakt. Laat studenten in tweetallen werken met degene naast hen; dat houdt het uitvoerbaar met 36 studenten.

Kort nabespreken

Bespreek samen de koppelingen en de praktijksituaties.


Let vooral op:

  • welk begrip past bij de situatie

  • waarom dat begrip past

Houd de nabespreking kort en gericht. Laat per begrip eventueel één tweetal hun keuze toelichten.

Herkennen in een situatie

Als een geneesmiddel zich in het lichaam ophoopt bij herhaalde doseringen, hoort dat bij cumulatie.

Gebruik deze dia als basis voor een korte afsluitende herkenningsvraag. Niet letterlijk laten reproduceren, maar laten herkennen.

Nog een situatie

Als na 4 uur nog de helft van de oorspronkelijke hoeveelheid aanwezig is, gaat het om halfwaardetijd.

Ook dit kan als korte check-vraag worden gebruikt.

Laatste situatie

Als een kleine verhoging van de dosis al toxische effecten kan geven, past dat bij een smalle therapeutische breedte.

Derde en laatste korte afsluitende herkenningsvraag. Zo blijf je binnen het maximum van drie vragen.

Een geneesmiddel hoopt zich op bij herhaalde doseringen. Welk begrip past?

A

Absorptie

B

Halfwaardetijd

C

Cumulatie

D

Farmacodynamiek

This item has no instructions

Na 4 uur is nog de helft van de hoeveelheid aanwezig. Welk begrip past?

A

Cumulatie

B

Halfwaardetijd

C

Absorptie

D

Distributie

This item has no instructions

Een kleine dosisverhoging kan al toxisch zijn. Welk begrip past?

A

Metabolisme

B

Farmacokinetiek

C

Absorptie

D

Smalle therapeutische breedte

Dit sluit aan bij de drie afsluitende situaties in de contentslides.

Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?

Korte exit ticket. Laat studenten in eigen woorden een begrip of inzicht noemen dat is blijven hangen. Gebruik antwoorden om de volgende les op aan te sluiten.

Begrippenlijst

farmacokinetiek - wat het lichaam met een geneesmiddel doet: opname, verdeling, omzetting en uitscheiding

farmacodynamiek - wat een geneesmiddel met het lichaam doet: de werking en effecten

absorptie - opname van een geneesmiddel vanaf de toedieningsplaats in de bloedbaan

halfwaardetijd - tijd die nodig is om de plasmaconcentratie van een geneesmiddel te halveren

cumulatie - ophoping van een geneesmiddel in het lichaam bij herhaalde doseringen

smalle therapeutische breedte - kleine marge tussen een werkzame dosis en een toxische dosis

This item has no instructions