Der Richter und sein Henker: p. 53–69

Matthäi leest sporen

1 / 33
next
Slide 1: Slide
New lesson editor

This lesson contains 33 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Matthäi leest sporen

Deze les blijft binnen Nederlands als vaklens voor leesvaardigheid: leerlingen volgen motieven, tekstverbanden, hypothesen en interpretatie in een literaire tekstbespreking van een Duitstalig werk.

Lesdoel

Ik kan met tekstbewijs uitleggen hoe Matthäi op p. 53–69 aanwijzingen, hypothesen en symbolische details met elkaar verbindt.

This item has no instructions

Welke woorden passen bij ‘Ort en Köder’ in een misdaadverhaal?

Gebruik de woordwolk als opstap naar voorspellen: hoe kunnen plaats en lokmiddel samenhangen met een onderzoek? Verwachte woorden: plek, val, aas, plan, dader, strategie, lokken.

De kindertekening als startpunt

  • Matthäi laat dokter Locher kijken naar de tekening van Gritli Moser

  • Op de tekening staan onder meer een donkere figuur, een auto en een dier met grote horens

  • Voor Matthäi is de tekening mogelijk meer dan kinderlijke fantasie

  • Daarmee begint een nieuwe zoektocht naar betekenis in details

Benadruk dat de tekening nog geen bewijs is; ze is eerst alleen een mogelijk spoor. Dat onderscheid is belangrijk voor latere slides over feit en hypothese.

Locher en Matthäi kijken anders

  • Locher reageert sceptisch en bekijkt de tekening nuchter

  • Matthäi vermoedt dat Gritli iets belangrijks heeft vastgelegd

  • Hun verschil laat zien hoe dezelfde tekst of hetzelfde beeld anders gelezen kan worden

Koppel dit aan leesvaardigheid: interpreteren begint vaak bij een detail dat nog dubbelzinnig is.

Een theorie over de moordenaar

Locher probeert vanuit zijn medische kennis een profiel van de mogelijke dader op te stellen. Hij ziet overeenkomsten met eerdere moorden op meisjes, maar zijn redenering blijft een theorie en geen hard bewijs.

Noem expliciet dat leerlingen in dit fragment moeten leren onderscheiden tussen wat onderbouwd is en wat afgeleid wordt.

Feit, hypothese, vermoeden

  • Feit: Gritli is vermoord

  • Feit: er is een tekening van Gritli

  • Hypothese: de tekening bevat informatie over de moordenaar

  • Vermoeden: dezelfde dader zit ook achter eerdere moorden

  • In dit fragment schuift Matthäi steeds van waarneming naar interpretatie

Gebruik consequent dezelfde termen: feit, hypothese, vermoeden. Vermijd hier extra synoniemen om verwarring te voorkomen.

De tekening krijgt betekenis

De tekening wordt stap voor stap belangrijker in het verhaal. Wat eerst onduidelijk lijkt, verandert in een aanwijzing die Matthäi serieus neemt en die de lezer pas later goed leert begrijpen.

Hier kun je kort wijzen op spanningsopbouw: Dürrenmatt laat een detail eerst raadselachtig blijven en vult de betekenis later in.

Welke uitspraak is een hypothese en geen feit?

A

Gritli is vermoord

B

Er is een tekening

C

Locher is sceptisch

D

De tekening helpt de dader vinden

De eerste drie uitspraken worden in de slides als vaststaande gegevens gepresenteerd. Alleen de betekenis van de tekening voor het vinden van de dader blijft een interpretatie/hypothese.

Van waarneming naar interpretatie

Matthäi bekijkt Gritli’s tekening als een mogelijke aanwijzing. Locher blijft sceptisch en ziet nog geen hard bewijs. Zo schuift het fragment van feit naar hypothese.

tekening
aanwijzing
sceptisch
hypothese
vermoeden
moordenaar
zekerheid
Graubünden

Alleen de vier kernwoorden dragen hier de redenering van de slides: tekening → aanwijzing, Locher is sceptisch, en de stap naar hypothese.

Matthäi zet alles opzij

  • Matthäi gaat steeds verder in zijn eigen onderzoek

  • Hij geeft zijn oude leven en werk op

  • Voor de buitenwereld lijkt dat vreemd of buitensporig

  • Toch handelt hij doelgericht: hij wil de echte moordenaar vinden

Leg het contrast klaar voor later: doelgericht en rationeel aan de ene kant, extreem en obsessief aan de andere kant.

Waarom een tankstation?

  • Matthäi kiest bewust een tankstation in Graubünden

  • Die plek is geen toeval, maar onderdeel van een plan

  • Hij creëert een plaats waar de dader mogelijk kan opduiken

Verbind dit met het idee van 'Ort' dat later door de vissende jongen verwoord wordt.

Heller en haar dochter

  • Matthäi neemt Heller in dienst en woont daar met haar dochtertje

  • Dat meisje krijgt binnen zijn plan een gevaarlijke functie als lokmiddel

  • Daardoor vragen anderen zich af of Matthäi te ver gaat

Formuleer voorzichtig: beschrijf wat de tekst suggereert zonder sensatie. Het ethische probleem helpt de interpretatie van Matthäi's gedrag.

Rationeel of obsessief?

  • Hij verzamelt aanwijzingen en test verbanden

  • Hij kiest bewust een strategische locatie

  • Maar hij offert ook steeds meer van zijn leven op

  • Zijn methode blijft rationeel, zijn gedrag wordt steeds extremer

Deze slide vat geen discussie-opdracht samen, maar biedt het interpretatiekader dat leerlingen later met tekstbewijs kunnen onderbouwen.

Waarom kiest Matthäi een tankstation in Graubünden?

A

Voor een vakantie

B

Als strategische plek

C

Voor Lochers werk

D

Door geldgebrek

Toetst of leerlingen begrijpen dat de locatie deel van een plan is, niet een toevallige carrièreswitch.

Waarom lijkt Matthäi hier ook obsessief?

Bespreek beide kanten. Sterke antwoorden noemen aan de rationele kant: aanwijzingen verzamelen, verbanden testen, strategische locatie kiezen. Aan de obsessieve kant: oud leven opgeven, een kind als lokmiddel gebruiken, steeds extremer handelen.

De Steinbock valt op

  • Matthäi onderzoekt het dier met de opvallende horens

  • Hij ontdekt dat het een Steinbock is

  • Daarmee verandert een vreemd detail in een concrete aanwijzing

Gebruik de Duitse term Steinbock consequent, omdat die ook in de tekst en de analyse centraal staat.

Graubünden als nieuwe richting

  • De Steinbock hoort bij Graubünden als wapensymbool

  • Daardoor krijgt de tekening een geografische betekenis

  • Gritli lijkt dus iets te hebben gezien dat met Graubünden verbonden is

Maak duidelijk dat dit nog steeds interpretatie op basis van een detail is, maar nu sterker onderbouwd dan eerder.

Een verkeerde aanname

De politie ging ervan uit dat de moordenaar uit Zürich kwam. Matthäi beseft dat die aanname niet klopt en verlegt zijn onderzoek, omdat de moordplaatsen volgens hem beter passen bij de route Graubünden–Zürich.

Benadruk leesvaardigheid: leerlingen moeten zien hoe een nieuwe aanwijzing een eerdere interpretatie corrigeert.

Van detail naar zoekrichting

kindertekening → Steinbock → Graubünden → nieuwe zoekrichting

Gebruik deze causale keten als compacte samenvatting van het motief en de tekstlogica in dit fragment.

Wat maakt de Steinbock zo belangrijk voor Matthäi?

A

Hij wijst naar Graubünden

B

Hij hoort bij Zürich

C

Hij bewijst Lochers theorie

D

Hij toont de moordwapen

De Steinbock verandert van vreemd detail in geografische aanwijzing. De distractors sluiten aan bij mogelijke mislezingen: Zürich, bewijs, of een te directe oplossing.

De nieuwe zoekrichting

Eerst lijkt de Steinbock alleen een vreemd detail. Daarna ontdekt Matthäi de band met Graubünden. Daardoor corrigeert hij de oude aanname over Zürich en krijgt het onderzoek een nieuwe zoekrichting.

Steinbock
Graubünden
Zürich
zoekrichting
Locher
tekening
route
vermoeden

Deze invuloefening volgt precies de causale keten uit de slides: Steinbock → Graubünden → correctie van Zürich → nieuwe zoekrichting.

De vissende jongens

  • In Graubünden ontmoet Matthäi jongens die aan het vissen zijn

  • Een van hen legt uit wat je nodig hebt om een vis te vangen

  • Die alledaagse scène krijgt grote betekenis voor het onderzoek

Laat zien dat een ogenschijnlijk kleine scène een sleutelrol kan hebben in literaire betekenisopbouw.

Ort en Köder

  • Bij vissen moet je de juiste Ort kennen

  • En je moet de juiste Köder gebruiken

  • Die twee woorden geven Matthäi een nieuwe manier om naar de moordenaar te kijken

Behoud de Duitse kernwoorden, omdat ze als motief en citaatdragende termen functioneren.

De vismetafoor

  • vis

  • visplek

  • aas

  • vis vangen

Onderzoek

  • moordenaar

  • plaats waar hij opduikt

  • meisje als lokmiddel

  • de dader grijpen

Vissen

Dit is de centrale metafoor van het fragment. Verduidelijk dat Matthäi de logica van het vissen overdraagt op zijn opsporingsplan.

Waarom deze scène belangrijk is

De visscène maakt Matthäi's plan concreet. Hij moet niet alleen weten waar de dader kan verschijnen, maar ook waardoor hij zich laat lokken. Zo krijgt zijn onderzoek een nieuwe, doelgerichte vorm.

Hier landt de centrale gedachte van de les: aanwijzingen verbinden is niet genoeg; Matthäi moet ook een strategie ontwerpen.

Hoe Dürrenmatt spanning opbouwt

  • Eerst lijkt een detail onbelangrijk: de kindertekening

  • Daarna krijgt dat detail langzaam betekenis

  • Vervolgens koppelt Matthäi er een nieuw plan aan

  • Zo groeit de spanning via indirecte informatie

Koppel dit aan leesvaardigheid: niet alle belangrijke informatie staat meteen expliciet uitgelegd.

Wat leert de visscène Matthäi vooral?

A

Dat Locher gelijk had

B

Dat kinderen altijd liegen

C

Dat toeval genoeg is

D

Dat plaats en aas tellen

De kern van de scène is ‘Ort und Köder’. De foutopties zijn bewuste misvattingen die niet passen bij de opgebouwde metafoor.

De vismetafoor begrijpen

In de metafoor wordt de moordenaar vergeleken met een vis. Matthäi moet dus de juiste Ort kennen en de juiste Köder gebruiken. Zo verandert een aanwijzing in een concreet plan.

moordenaar
Ort
Köder
plan
Steinbock
route
tekening
bewijs

Laat leerlingen zien dat de metafoor niet alleen beeldspraak is, maar ook Matthäi’s strategie ordent.

Waarom is de visscène een keerpunt?

Verwachte elementen: de jongen noemt Ort en Köder; Matthäi vertaalt dat naar plaats + lokmiddel; daardoor wordt zijn onderzoek doelgericht en concreet.

Wat is jouw belangrijkste inzicht uit deze les?

Vrije reflectie zonder goed/fout. Laat leerlingen benoemen welk inzicht uit de les is blijven hangen.

Wat vond jij het lastigste onderdeel vandaag?

Vrije reflectie op leerproces. Mogelijke antwoorden: de keten van aanwijzingen, feit/hypothese, of de vismetafoor.

Belangrijke begrippen

aanwijzing - detail uit de tekst dat naar een mogelijke verklaring of oplossing wijst

hypothese - beredeneerde mogelijkheid die nog niet bewezen is

vermoeden - idee of verwachting zonder volledige zekerheid

Steinbock - steenbok; in dit fragment het dier dat naar Graubünden verwijst

Graubünden - Zwitsers gebied dat door de Steinbock belangrijk wordt voor het onderzoek

Ort - de juiste plaats waar Matthäi de dader denkt te kunnen vinden

Köder - het aas of lokmiddel waarmee Matthäi de dader wil aantrekken

This item has no instructions