Vijf wereldgodsdiensten
Jodendom · Christendom · Islam · Hindoeïsme · Boeddhisme
Jodendom
Christendom
Islam
Hindoeïsme
Boeddhisme
Levensbeschouwing · mavo 1,2,3
Vijf wereldgodsdiensten
Jodendom · Christendom · Islam · Hindoeïsme · Boeddhisme
Jodendom
Christendom
Islam
Hindoeïsme
Boeddhisme
Levensbeschouwing · mavo 1,2,3
Wat gaan we leren?
Bij elke godsdienst bekijken we zes onderwerpen. Vul ze in op je invulblad!
1. Ontstaan
Wie, waar en wanneer?
2. Symbolen
Welke tekens en wat betekenen ze?
3. Heilige boeken
Welke boeken en wat staat erin?
4. God of goden
Namen en hun rol
5. Voorganger
Wie leidt en wat betekent de naam?
6. Gebedshuis
Plattegrond met legenda
2
Wat is een godsdienst?
Een godsdienst is een geloof in iets wat groter is dan de mens: een God, goden of een goddelijke kracht. Erbij horen verhalen, regels, rituelen, feesten en een gemeenschap.
1
Monotheïsme
Geloof in één God
Jodendom, christendom, islam
∞
Polytheïsme
Geloof in meerdere goden
Hindoeïsme
0
Geen schepper-god
Een levensweg naar inzicht
Boeddhisme
3
Wanneer ontstonden de godsdiensten?
jaar 0
v.Chr. = vóór Christus
n.Chr. = na Christus
Jodendom
± 1800 v.Chr.
Hindoeïsme
± 1500 v.Chr.
Boeddhisme
± 500 v.Chr.
Christendom
± 30 n.Chr.
Islam
610 n.Chr.
4
Jodendom
De oudste van de drie godsdiensten die één God aanbidden
±15 miljoen
aanhangers
±4000 jaar
oud
Israël
land van ontstaan
De gelovigen heten: joden
5
Jodendom
Jodendom: ontstaan
Wie?
Abraham (aartsvader) en later Mozes
Waar?
Mesopotamië (nu Irak) en Kanaän (nu Israël)
Wanneer?
Ongeveer 1800 v.Chr. (± 4000 jaar geleden)
Het verhaal
1
God sloot een verbond (afspraak) met Abraham: zijn nakomelingen zouden een groot volk worden.
2
Mozes leidde het volk Israël uit de slavernij in Egypte (de uittocht).
3
Op de berg Sinaï kreeg Mozes van God de Tien Geboden.
6
Jodendom
Jodendom: belangrijkste symbolen
Davidster
Zespuntige ster, ook 'schild van David' genoemd, naar koning David. Hét herkenningsteken van joden; staat op de vlag van Israël.
Menora
Zevenarmige kandelaar uit de tempel in Jeruzalem. De zeven armen staan voor de zeven dagen van de schepping.
Keppel (kippa)
Mannen bedekken hun hoofd als teken van respect voor God, die boven de mens staat.
7
Jodendom
Jodendom: heilige boeken
Tenach
het belangrijkste boek
Tenach
De Hebreeuwse Bijbel. Bestaat uit drie delen: Thora (wet), Neviïm (profeten) en Ketoeviem (geschriften).
Thora
De vijf boeken van Mozes; het belangrijkste deel. Met de hand geschreven op een perkamentrol. 'Thora' betekent 'onderwijzing' of 'wet'.
Talmoed
Uitleg van rabbijnen over de Thora: hoe je de regels in het dagelijks leven toepast.
8
Jodendom
Jodendom: God of goden
Eén God (monotheïsme)
JHWH
Onthoud: Joden geloven in één God, wiens naam uit respect niet wordt uitgesproken.
De naam van God. Uit diep respect wordt deze naam niet uitgesproken.
Adonai / HaSjem
Joden zeggen in plaats daarvan 'Adonai' (de Heer) of 'HaSjem' (de Naam).
Rol van God
Schepper van hemel en aarde. Heeft een verbond met het joodse volk en gaf hun de Thora als leefregel.
9
Jodendom
Jodendom: voorganger
Rabbijn (rabbi)
Betekenis van de naam
'Mijn leraar' of 'mijn meester'
Taak
Geleerde die de Thora uitlegt, lesgeeft en mensen helpt met vragen over het geloof. Hij is geen priester.
Chazan
Betekenis van de naam
'Voorzanger'
Taak
Zingt de gebeden voor in de synagoge.
10
Jodendom
Gebedshuis: Synagoge
Grieks voor 'samenkomst'. Joden zeggen ook 'sjoel' (school).
Legenda
1
Heilige Ark (Aron hakodesj)
Kast waarin de Thorarollen bewaard worden; gericht naar Jeruzalem.
2
Ner Tamied
Eeuwig brandend licht boven de ark: God is altijd aanwezig.
3
Bima
Verhoging met lessenaar waar uit de Thora wordt voorgelezen.
4
Menora
Zevenarmige kandelaar, herinnering aan de tempel.
5
Banken mannen
Zitplaatsen voor de mannen.
6
Vrouwenafdeling
In orthodoxe synagogen zitten vrouwen apart, vaak op een galerij.
7
Ingang met mezoeza
Kokertje aan de deurpost met een tekst uit de Thora.
11
Jodendom
Jodendom: wist je dat…?
Sjabbat
Rustdag van vrijdagavond tot zaterdagavond. Er wordt niet gewerkt.
Feesten
Pesach (uittocht uit Egypte), Chanoeka (lichtjesfeest), Jom Kipoer (Grote Verzoendag).
Bar/bat mitswa
Jongens van 13 en meisjes van 12 worden religieus volwassen.
Koosjer
Spijswetten: bijvoorbeeld geen varkensvlees en vlees en melk niet samen.
12
Christendom
De grootste godsdienst ter wereld
±2,4 miljard
aanhangers
±2000 jaar
oud
Israël
land van ontstaan
De gelovigen heten: christenen
13
Christendom
Christendom: ontstaan
Wie?
Jezus van Nazareth en zijn leerlingen (apostelen)
Waar?
Israël / Palestina, toen onderdeel van het Romeinse Rijk
Wanneer?
Rond 30 n.Chr. (± 2000 jaar geleden)
Het verhaal
1
Jezus was een joodse leraar. Christenen geloven dat hij de Zoon van God is.
2
Hij werd door de Romeinen gekruisigd. Christenen geloven dat hij na drie dagen opstond uit de dood.
3
Apostelen zoals Petrus en Paulus verspreidden het geloof over het Romeinse Rijk.
14
Christendom
Christendom: belangrijkste symbolen
Kruis
Jezus stierf aan het kruis. Het staat voor zijn dood én opstanding: het belangrijkste symbool.
Vis (ichthus)
Grieks 'ICHTHUS' = beginletters van 'Jezus Christus, Gods Zoon, Redder'. Geheim teken van de eerste christenen.
Duif
Teken van de Heilige Geest en van vrede.
15
Christendom
Christendom: heilige boeken
Bijbel
het belangrijkste boek
Bijbel
Het heilige boek van christenen. 'Bijbel' komt van het Griekse woord voor 'boeken'.
Oude Testament
Het eerste deel; komt grotendeels overeen met de joodse Tenach (schepping, Abraham, Mozes, profeten).
Nieuwe Testament
Over Jezus en de eerste christenen. Met de vier evangeliën ('goed nieuws'): Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes.
16
Christendom
Christendom: God of goden
Eén God in drie personen (Drie-eenheid)
God de Vader
Onthoud: Christenen geloven in één God in drie personen: Vader, Zoon en Heilige Geest.
Schepper van alles; zorgt voor de mensen zoals een vader.
God de Zoon: Jezus Christus
Werd mens om mensen te redden. 'Christus' betekent 'de gezalfde' (Messias).
De Heilige Geest
De kracht van God die in mensen werkt en hen helpt en troost.
17
Christendom
Christendom: voorganger
Priester / pastoor
Betekenis van de naam
Priester = 'oudste'; pastoor = 'herder'
Taak
Leidt de mis in de rooms-katholieke kerk. De paus ('vader') is hun hoogste leider.
Dominee / predikant
Betekenis van de naam
Dominee = 'heer'; predikant = 'prediker'
Taak
Leidt de dienst in de protestantse kerk en houdt de preek.
18
Christendom
Gebedshuis: Kerk
Van het Griekse 'kyriakon': 'van de Heer'.
Legenda
1
Altaar
Tafel waar de eucharistie / het avondmaal (brood en wijn) wordt gevierd.
2
Preekstoel (kansel)
Verhoging waar de preek wordt gehouden.
3
Doopvont
Bak met water voor de doop: iemand wordt opgenomen in de kerk.
4
Schip met banken
Grote middenruimte waar de gelovigen zitten.
5
Koor
Ruimte rond het altaar, vaak aan de oostkant.
6
Orgel
Muziekinstrument voor de begeleiding van de liederen.
7
Toren met klokken
De klokken roepen mensen op om naar de kerk te komen.
19
Christendom
Christendom: wist je dat…?
Zondag
Rustdag: de dag waarop Jezus opstond uit de dood.
Feesten
Kerst (geboorte Jezus), Pasen (opstanding) en Pinksteren (Heilige Geest).
Stromingen
Rooms-katholiek, protestants en oosters-orthodox.
Doop
Met water word je opgenomen in de christelijke gemeenschap.
20
Islam
'Islam' betekent 'overgave' aan God
±1,9 miljard
aanhangers
±1400 jaar
oud
Saudi-Arabië
land van ontstaan
De gelovigen heten: moslims
21
Islam
Islam: ontstaan
Wie?
De profeet Mohammed
Waar?
Mekka, op het Arabisch Schiereiland (nu Saudi-Arabië)
Wanneer?
610 n.Chr. (± 1400 jaar geleden)
Het verhaal
1
In een grot bij Mekka kreeg Mohammed via de engel Djibriel (Gabriël) boodschappen van God.
2
In 622 vluchtte hij naar Medina (de hidjra). Daar begint de islamitische jaartelling.
3
Moslims zien Mohammed als de laatste profeet. Hij is een mens, geen God.
22
Islam
Islam: belangrijkste symbolen
Halve maan en ster
Bekend teken van de islam. De islamitische kalender volgt de maan (bijv. begin en einde ramadan).
Kaaba
Kubusvormig gebouw in Mekka: het heiligste gebouw. Moslims bidden in de richting van de Kaaba.
Kalligrafie
Mooi schrift in het Arabisch. Afbeeldingen van God en profeten zijn niet toegestaan, daarom versieren moslims met woorden en patronen.
23
Islam
Islam: heilige boeken
Koran
het belangrijkste boek
Koran
Het heilige boek: het woord van God, in het Arabisch. Bestaat uit 114 hoofdstukken (soera's). 'Koran' = 'voordracht'.
Hadith
Verhalen over wat Mohammed zei en deed. Een voorbeeld voor hoe je moet leven.
24
Islam
Islam: God of goden
Eén God (monotheïsme)
Allah
Onthoud: Moslims geloven in één God: Allah. Mohammed is een profeet, geen God.
Arabisch voor 'de God'. Er is maar één God; niets of niemand is aan hem gelijk.
99 schone namen
God heeft 99 namen die zijn eigenschappen beschrijven, zoals 'de Barmhartige' en 'de Wijze'.
Rol van God
Schepper van alles. Hij oordeelt over de mensen op de Dag des Oordeels.
25
Islam
Islam: voorganger
Imam
Betekenis van de naam
'Degene die vooraan staat'
Taak
Gaat voor in het gebed en houdt op vrijdag de preek (choetba).
Muezzin
Betekenis van de naam
'Oproeper'
Taak
Roept vijf keer per dag op tot het gebed, vaak vanaf de minaret.
26
Islam
Gebedshuis: Moskee
Van het Arabische 'masdjid': 'plaats waar je neerknielt'.
Legenda
1
Mihrab
Nis in de muur die de richting van Mekka (qibla) aangeeft.
2
Minbar
Trap met preekstoel waar de imam de vrijdagpreek houdt.
3
Gebedsruimte
Grote ruimte met tapijt; er staan geen stoelen of banken.
4
Wasruimte
Hier doen moslims de rituele wassing (woedoe) vóór het gebed.
5
Minaret
Toren vanwaar de oproep tot gebed klinkt.
6
Koepel
Dak boven de gebedsruimte; staat voor de hemel.
7
Schoenenrek / ingang
Schoenen gaan uit: de gebedsruimte moet rein blijven.
27
Islam
Islam: wist je dat…?
Vijf zuilen
Geloofsbelijdenis, gebed (5× per dag), aalmoes geven, vasten in de ramadan, bedevaart naar Mekka.
Feesten
Suikerfeest (einde ramadan) en Offerfeest.
Vrijdag
Het belangrijkste gezamenlijke gebed is op vrijdagmiddag.
Halal
'Toegestaan': bijvoorbeeld geen varkensvlees en geen alcohol.
28
Hindoeïsme
Een van de oudste godsdiensten ter wereld
±1,2 miljard
aanhangers
±3500 jaar
oud
India
land van ontstaan
De gelovigen heten: hindoes
29
Hindoeïsme
Hindoeïsme: ontstaan
Wie?
Geen stichter: het groeide langzaam uit oude tradities
Waar?
India, rond de rivier de Indus
Wanneer?
Rond 1500 v.Chr. (± 3500 jaar geleden), mogelijk ouder
Het verhaal
1
De naam komt van de rivier de Indus (Sindhu).
2
Hindoes noemen hun geloof zelf 'Sanatana Dharma': de eeuwige weg.
3
De oudste teksten (Veda's) werden eerst eeuwenlang uit het hoofd doorgegeven.
30
Hindoeïsme
Hindoeïsme: belangrijkste symbolen
Om (Aum)
Heilige klank en het belangrijkste symbool. Staat voor het hele universum en de goddelijke kracht. Wordt uitgesproken bij gebed en meditatie.
Lotusbloem
Groeit uit modder maar blijft schoon. Teken van zuiverheid; goden worden vaak op een lotus afgebeeld.
Tilak / bindi
Stip of streep op het voorhoofd: het derde oog; van wijsheid, en teken van verering.
31
Hindoeïsme
Hindoeïsme: heilige boeken
Veda's
het belangrijkste boek
Veda's
De oudste heilige teksten: hymnen en gebeden. Veda betekent kennis
Bhagavad Gita
Lied van de Heer . Gesprek tussen de god Krishna en de krijger Arjuna over je plicht doen.
Ramayana
Heldenverhaal over prins Rama en Sita: het goede wint van het kwade.
32
Hindoeïsme
Hindoeïsme: God of goden
Veel goden; volgens veel hindoes vormen van één goddelijke kracht (Brahman)
Brahma
De schepper van de wereld.
Vishnoe
De beschermer; komt naar de aarde in gedaanten zoals Rama en Krishna.
Shiva
De vernietiger én vernieuwer: het oude maakt plaats voor iets nieuws.
Ganesha
God met een olifantenhoofd; neemt obstakels weg.
Lakshmi
Godin van geluk en welvaart.
33
Hindoeïsme
Hindoeïsme: voorganger
Pandit / brahmaan
Betekenis van de naam
Pandit = geleerde
Taak
Priester die de rituelen uitvoert en heilige teksten kent. In Nederland meestal pandit genoemd.
Goeroe
Betekenis van de naam
Leraar die de duisternis verdrijft
Taak
Geestelijk leraar die leerlingen helpt op hun weg.
34
Hindoeïsme
Gebedshuis: Mandir (tempel)
'Mandir' betekent 'woning': het huis van de goden.
Legenda
1
Ingang / schoenen uit
Bij binnenkomst gaan de schoenen uit uit respect.
2
Bel
Wordt geluid om de goden te begroeten.
3
Mandapa (zaal)
Ruimte waar gelovigen samenkomen, zingen en bidden.
4
Heiligdom (garbhagriha)
Heiligste ruimte met het godenbeeld (murti).
5
Murti
Beeld van een god. Krijgt bloemen, fruit en licht als offer (poedja).
6
Havan-kund
Vuurplaats voor het vuuroffer.
7
Toren (shikhara)
Toren boven het heiligdom; wijst naar de hemel.
35
Hindoeïsme
Hindoeïsme: wist je dat…?
Reïncarnatie
Na de dood word je opnieuw geboren. Doel is moksha: bevrijding uit die kringloop.
Karma
Goede daden hebben goede gevolgen, slechte daden slechte gevolgen.
Feesten
Divali (lichtjesfeest) en Holi (kleurenfeest in de lente).
Heilige koe
De koe is heilig; veel hindoes eten geen rundvlees.
36
Boeddhisme
Een levensweg naar innerlijke rust
±500 miljoen
aanhangers
±2500 jaar
oud
India / Nepal
land van ontstaan
De gelovigen heten: boeddhisten
37
Boeddhisme
Boeddhisme: ontstaan
Wie?
Siddhartha Gautama, later de Boeddha genoemd
Waar?
Noord-India / Nepal
Wanneer?
Rond 500 v.Chr. (± 2500 jaar geleden)
Het verhaal
1
Siddhartha was een rijke prins. Buiten het paleis zag hij een oude man, een zieke, een dode en een monnik.
2
Hij ging op zoek naar een einde aan het lijden en mediteerde onder een boom (de bodhiboom).
3
Daar bereikte hij de verlichting. Boeddha; betekent de Verlichte of ;de Ontwaakte
38
Boeddhisme
Boeddhisme: belangrijkste symbolen
Dharmawiel
Wiel met acht spaken: de leer van de Boeddha en het Achtvoudige Pad (acht regels om goed te leven).
Lotusbloem
Groeit uit modder naar het licht: zo kan een mens groeien naar verlichting.
Boeddhabeeld
Geen god, maar herinnering aan de Boeddha. De handhouding (mudra) heeft betekenis, bijv. mediteren.
39
Boeddhisme
Boeddhisme: heilige boeken
Tipitaka (Pali-canon)
het belangrijkste boek
Tipitaka (Pali-canon)
'Drie manden': de oudste verzameling teksten.
De drie delen
Regels voor monniken (Vinaya), toespraken van de Boeddha (Sutta's) en uitleg van de leer (Abhidhamma).
Soetra's
Toespraken en lessen van de Boeddha, gebruikt bij studie en meditatie.
40
Boeddhisme
Boeddhisme: God of goden
Geen schepper-god
De Boeddha
Onthoud: Boeddhisten volgen de leer van de Boeddha, maar aanbidden geen schepper-god.
Geen god, maar een mens die de verlichting bereikte. Hij is een voorbeeld en leraar.
Nirwana
Het doel: 'uitdoven' van begeerte en lijden; innerlijke rust en bevrijding.
Bodhisattva's
Verlichte wezens die anderen helpen (vooral in het Mahayana-boeddhisme).
41
Boeddhisme
Boeddhisme: voorganger
Monnik / non
Betekenis van de naam
Bhikkhu = "bedelaar"
Taak
Leeft eenvoudig in een klooster, mediteert en onderwijst de leer. Krijgt voedsel van gelovigen.
Lama
"Hoogste leraar" (Tibet)
Taak
Geestelijk leraar. De Dalai Lama "oceaan van wijsheid") is de leider van het Tibetaans boeddhisme.
42
Boeddhisme
Gebedshuis: Tempel / klooster (vihara)
Vihara" betekent "verblijfplaats" van monniken.
Legenda
1
Boeddhabeeld op altaar
Middelpunt van de tempel; herinnert aan de leer van de Boeddha.
2
Offergaven
Bloemen, kaarsen en wierook: dankbaarheid en vergankelijkheid.
3
Meditatieruimte
Ruimte met kussens om in stilte te mediteren.
4
Gong / bel
Geeft het begin en einde van de meditatie aan.
5
Stupa
Gebouw met relikwieën (overblijfselen); gelovigen lopen er met de klok mee omheen.
6
Monnikenverblijven
Kamers waar de monniken wonen.
7
Ingang / schoenen uit
Schoenen gaan uit uit respect.
43
Boeddhisme
Boeddhisme: wist je dat…?
Vier Edele Waarheden
Er is lijden; het komt door begeerte; het kan ophouden; de weg is het Achtvoudige Pad.
Meditatie
Stil zitten en je geest tot rust brengen.
Karma & wedergeboorte
Net als hindoes geloven boeddhisten in karma en wedergeboorte.
Vesak
Belangrijkste feest: geboorte, verlichting en dood van de Boeddha.
44
Alles op een rij
45
Je krijgt een leeg invulblad (A-3) om mee te oefenen
De toets is een meerkeuze toets
Datum: 30 nov – 11 dec
Overeenkomsten en verschillen
Uit het Midden-Oosten
Jodendom · Christendom · Islam
Eén God (monotheïsme)
Abraham is de stamvader
Profeten brengen Gods boodschap
Na de dood: oordeel, hemel of hel
Uit India
Hindoeïsme · Boeddhisme
Karma: daden hebben gevolgen
Wedergeboorte (reïncarnatie)
Doel: bevrijding (moksha / nirwana)
Meditatie en innerlijke rust
46
Test jezelf!
1. Hoe heet het gebedshuis van joden?
2. Wat betekent "Boeddha";?
3. Welke god is in het Hindoeïsme de beschermer?
4. Wat geeft de mihrab in een moskee aan?
5. Waar staat de vis (ICHTHUS) voor?
6. Wat betekent "rabbijn"?