OVT en VTT oefenen
OVT en VTT oefenen
This item has no instructions
Lesdoel
Ik kan de ovt en vtt van regelmatige werkwoorden herkennen en correct vormen.
This item has no instructions
Welke woorden horen voor jou bij ovt en vtt?
Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Let op woorden als verleden, heeft, ge-, stam, te/de en t/d.
Twee tijden, twee functies
OVT gebruik je voor iets dat vroeger gebeurde.
VTT gebruik je voor iets dat is gebeurd.
Beide tijden gaan over het verleden.
Het verschil zit in de vorm van het werkwoord.
Houd het hier eenvoudig: beide tijden gaan over het verleden, maar leerlingen moeten vooral de vorm leren herkennen en maken. De fijnere betekenisverschillen kunnen kort genoemd worden, maar zijn niet het hoofddoel.
Wat betekenen de afkortingen?
ovt = onvoltooid verleden tijd
vtt = voltooid tegenwoordige tijd
Bij ovt staat meestal één werkwoordsvorm.
Bij vtt gebruik je een vorm van hebben of zijn + een voltooid deelwoord.
Leg nog niet uitgebreid het gebruik van zijn uit; focus op de vaste bouw van de vtt. In deze les draait het om regelmatige werkwoorden.
Regelmatige werkwoorden
Regelmatige werkwoorden volgen een vaste regel.
Voorbeelden:
maken
werken
spelen
leren
De ovt en vtt maak je dus volgens een patroon.
Benadruk dat het verschil met onregelmatige werkwoorden nu nog niet centraal staat. Noem eventueel kort dat 'lopen' en 'zien' niet bij deze les horen.
De stam van het werkwoord
Voor ovt en vtt heb je eerst de stam nodig.
hele werkwoord: werken
stam: werk
Meestal haal je -en van het hele werkwoord af.
Als leerlingen de stam al kennen, gebruik dit als korte opfrisser. Eventueel kun je mondeling extra voorbeelden geven zoals maken → maak en spelen → speel.
De ovt: zo maak je die
De ovt van een regelmatig werkwoord maak je met:
stam + te of stam + de
Voorbeelden:
werk → werkte
maak → maakte
leef → leefde
Dit is het kernpatroon. Nog niet uitdiepen waarom soms te en soms de; dat volgt op de volgende slides.
Wanneer gebruik je -te?
Eindigt de stam op een medeklinker uit 't kofschip?
Dan gebruik je meestal -te.
Voorbeelden:
werk → werkte
pak → pakte
lach → lachte
Noem dat leerlingen vaak alleen het ezelsbruggetje onthouden. Koppel het steeds aan de laatste klank van de stam.
Wanneer gebruik je -de?
Eindigt de stam niet op een letter uit 't kofschip?
Dan gebruik je meestal -de.
Voorbeelden:
leef → leefde
bel → belde
hoor → hoorde
Zeg eventueel expliciet dat leerlingen naar de stam kijken en niet naar het hele werkwoord. Bijvoorbeeld: leven → stam leef.
Wat betekent ovt?
onvoltooid verleden tijd
voltooid tegenwoordige tijd
onvoltooid tegenwoordige tijd
voltooid verleden tijd
Controleert de basisbegrippen uit de eerste uitleg.
Vul de juiste woorden in
Bij een regelmatig werkwoord kijk je eerst naar de stam. De ovt maak je met stam + te of stam + de. Je kijkt dus niet naar het hele werkwoord, maar naar de laatste letter van de stam.
Sluit aan op de uitleg over stam, ovt en 't kofschip. Laat leerlingen benoemen waarom te/de hier passen.
De vtt: zo maak je die
De vtt bestaat uit twee delen:
hebben of zijn
een voltooid deelwoord
Voorbeeld:
werken → heeft gewerkt
Houd de aandacht bij de vorming van het voltooid deelwoord van regelmatige werkwoorden. De keuze tussen hebben en zijn kan kort aangestipt worden.
Het voltooid deelwoord
Bij regelmatige werkwoorden begint het voltooid deelwoord meestal met ge-.
Vorm:
ge + stam + t of ge + stam + d
Voorbeelden:
werk → gewerkt
leef → geleefd
Leg uit dat leerlingen hier weer dezelfde keuze maken: t of d aan het eind. Zo verbind je de ovt en vtt logisch aan elkaar.
Wanneer eindigt de vtt op -t?
Eindigt de stam op een letter uit 't kofschip?
Dan krijgt het voltooid deelwoord meestal -t.
Voorbeelden:
werk → gewerkt
pak → gepakt
fiets → gefietst
Laat zien dat dezelfde hoofdregel terugkomt als bij de ovt. Dat helpt leerlingen de stof als één systeem te zien.
Wanneer eindigt de vtt op -d?
Eindigt de stam niet op een letter uit 't kofschip?
Dan krijgt het voltooid deelwoord meestal -d.
Voorbeelden:
bel → gebeld
hoor → gehoord
leef → geleefd
Benadruk opnieuw dat leerlingen naar de stam kijken. Dat voorkomt fouten als 'geleeft'.
OVT en VTT naast elkaar
werken → ovt: werkte / vtt: heeft gewerkt
maken → ovt: maakte / vtt: heeft gemaakt
leven → ovt: leefde / vtt: heeft geleefd
horen → ovt: hoorde / vtt: heeft gehoord
Deze slide is bedoeld om de patronen direct te vergelijken. Laat leerlingen opmerken dat de keuze voor t of d in beide tijden terugkomt.
Welke vtt is goed bij werken?
heeft gewerkt
heeft werkde
werkte
heeft gewerkd
Distractors laten veelgemaakte fouten zien: ovt gebruiken, verkeerde uitgang of fout voltooid deelwoord.
Maak de uitleg compleet
De vtt heeft meestal een hulpwerkwoord en een voltooid deelwoord. Bij regelmatige werkwoorden begint dat deelwoord vaak met ge-. Eindigt de stam op een letter uit 't kofschip, dan krijgt het voltooid deelwoord meestal een t.
Herhaalt de bouw van de vtt en koppelt die aan dezelfde t/d-regel als bij de ovt.
Van hele werkwoord naar ovt
Stap voor stap:
werken
stam: werk
laatste letter in 't kofschip
ovt: werkte
Model hardop het denkproces: eerst hele werkwoord, dan stam, dan regel, dan uitkomst. Dit is de procedure die leerlingen moeten internaliseren.
Van hele werkwoord naar vtt
Stap voor stap:
leven
stam: leef
niet in 't kofschip
vtt: heeft geleefd
Wijs erop dat in de vtt nog een hulpwerkwoord nodig is. De nadruk ligt op het vormen van 'geleefd'.
Veelgemaakte fouten
Kijken naar het hele werkwoord in plaats van naar de stam
-te en -de door elkaar halen
-t en -d door elkaar halen in het voltooid deelwoord
Het hulpwerkwoord in de vtt vergeten
Gebruik eventueel eigen klassikale voorbeelden van fouten die vaak terugkomen. Houd het bij regelmatige werkwoorden.
Handige aanpak
Werk steeds in dezelfde volgorde:
Zoek het hele werkwoord.
Maak de stam.
Kijk naar 't kofschip.
Kies -te/-de of -t/-d.
Maak de juiste tijd.
Dit is de samenvattende strategie van de les. Het helpt vooral zwakkere leerlingen om niet te gokken.
Wat is de juiste volgorde?
hele werkwoord, stam, 't kofschip, uitgang
stam, hele werkwoord, uitgang, 't kofschip
uitgang, stam, 't kofschip, hele werkwoord
't kofschip, hele werkwoord, stam, uitgang
Toetst de aanpak van slide 17 en voorkomt gokken.
Welke stap helpt jou het meest?
Goede antwoorden noemen minstens: eerst hele werkwoord, dan stam, daarna 't kofschip, dan juiste uitgang kiezen en bij vtt ook het hulpwerkwoord gebruiken.
Wat heb jij vandaag geleerd over ovt en vtt?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Mogelijke antwoorden gaan over stam vinden, 't kofschip, verschil tussen ovt en vtt, of hulpwerkwoord gebruiken.
Wat vond jij vandaag het lastigst?
Gebruik de antwoorden om te zien waar nog extra oefening nodig is, bijvoorbeeld t/d, te/de of het hulpwerkwoord.
Eén woord: wat onthoud jij van deze les?
Mooie afsluiting voor kernwoorden als stam, ge-, werkte, heeft gewerkt, 't kofschip.
Begrippenlijst
werkwoord - woord dat een handeling of toestand aangeeft
regelmatig werkwoord - werkwoord dat een vaste regel volgt
stam - het werkwoord zonder -en
ovt - onvoltooid verleden tijd
vtt - voltooid tegenwoordige tijd
hulpwerkwoord - werkwoord dat helpt bij een werkwoordsvorm
voltooid deelwoord - vorm zoals gewerkt, gemaakt, geleefd
This item has no instructions
Begrippenlijst
't kofschip - ezelsbruggetje om te kiezen tussen t en d
-te - uitgang van de ovt bij sommige regelmatige werkwoorden
-de - uitgang van de ovt bij sommige regelmatige werkwoorden
-t - laatste letter van sommige voltooid deelwoorden
-d - laatste letter van sommige voltooid deelwoorden
hele werkwoord - basisvorm zoals werken of leven
This item has no instructions