KLIMAAT
1 VWO
3
KLIMAAT
1 VWO
3
Wat zorgt voor deze verschillen?
Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:
kun je uitleggen welke gevolgen de schuine stand van de aardas heeft voor dag en nacht op aarde;
begrijp je waarom de schuine stand van de aarde invloed heeft op de seizoenen en de temperatuur op aarde;
weet je het verschil tussen pooldag en poolnacht.
3 KLIMAAT / 3.3 HOE DE AARDAS ONS KLIMAAT BEÏNVLOEDT /
3.3 Hoe de aardas ons klimaat beïnvloedt
3 KLIMAAT / 3.3 HOE DE AARDAS ONS KLIMAAT BEÏNVLOEDT /
Waardoor ontstaat het verschil in dag en nacht?
Doordat de aarde in 24 uur om zijn as draait.
Hoeveel dagen doet de zon erover om een rondje rond de zon te maken?
365 dagen
Waarom zijn er op hogere breedte seizoenen?
Omdat de aardas ten opzichte van de zon scheef staat.
Wanneer is het noordelijk halfrond naar de zon toegekeerd?
Tussen maart en september.
Draaiing van de aarde
3 KLIMAAT / 3.3 HOE DE AARDAS ONS KLIMAAT BEÏNVLOEDT /
Tussen september en maart is het zuidelijk halfrond naar de zon toegekeerd.
Welk seizoen is het dan op het zuidelijk halfrond en op het noordelijk halfrond?
Op zuidelijk winter en noordelijk zomer.
Hoe komt dat?
In de zomer staat de zon rechter op het oppervlak en moet het een kortere weg door de atmosfeer afleggen.
Op lage breedte verandert de hoge stand van de zon nauwelijks. Welke gevolgen heeft dat voor het klimaat?
Het is er altijd warm en er zijn geen seizoenen.
Temperatuur tijdens een jaar
3 KLIMAAT / 3.3 HOE DE AARDAS ONS KLIMAAT BEÏNVLOEDT /
Welk halfrond en waarom?
Noordelijk, want de temperatuur is het hoogst tussen maart en september.
Noordelijk of zuidelijk?
Welk halfrond en waarom?
Zuidelijk, want de temperatuur is het hoogst tussen september en maart.
3 KLIMAAT / 3.3 HOE DE AARDAS ONS KLIMAAT BEÏNVLOEDT /
Welk verschil zit er op hogere breedte tussen de zomer en de winter wat betreft de lengte van de dagen?
In de zomer is het langer licht dan in de winter.
Boven de poolcirkel (66,5 °N.B.) is het in de zomer dag en nacht ligt.
Dat noemen we de:
pooldag
In Antarctica is het dan dag en nacht donker. Hoe noemen we dat?
poolnacht
Lengte van dagen
Maar hoe ontstaan wolken eigenlijk?
Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:
weet je dat water in verschillende vormen voor kan komen en dat het in een kringloop rondgaat;
begrijp je hoe stuwingsregen, stijgingsregen en frontale regen ontstaan;
kun je de korte en lange waterkringloop tekenen.
3 KLIMAAT / 3.4 DE WATERKRINGLOOP /
3.4 De waterkringloop
3 KLIMAAT / 3.4 DE WATERKRINGLOOP /
Welke vormen van neerslag ken jij?
Bijv. regen, hagel, sneeuw.
Als water opwarmt ontstaat een onzichtbaar gas dat noem je:
waterdamp (1)
Warme lucht met waterdamp stijgt op, hierdoor koelt het af en vindt er:
condensatie plaats (2)
Dit betekent dat:
waterdamp vloeibaar wordt en in druppels verandert.
Het begin van een regenbui
1
2
3 KLIMAAT / 3.4 DE WATERKRINGLOOP /
Wat is het verschil tussen de
korte waterkringloop en de
lange waterkringloop?
Bij de korte kringloop verdampt water uit de zee en valt de neerslag weer terug in zee.
Bij de lange kringloop waait de waterdamp richting land, waar het bijvoorbeeld als regen, sneeuw, ijzel en mist op aarde terechtkomt.
Door de warmte van de zon verdampt water. Het wordt dan:
waterdamp
Wat is waterdamp?
Dat is gasvormig water.
De kringloop van het water
3 KLIMAAT / 3.4 DE WATERKRINGLOOP /
Wat gebeurt er met waterdamp als het hoger in de koude atmosfeer komt?
Het verandert in kleine druppels die wolken vormen.
Hoog in de bergen komt een deel van de neerslag naar beneden als sneeuw.
Het komt hier terecht in:
gletsjers
Wat zijn gletsjers?
Dat zijn grote ijspakketten hoog in de bergen.
Wat gebeurt er met het grootste gedeelte van de neerslag?
Komt op land terecht en zakt de grond in.
Water, waterdamp en ijs
3 KLIMAAT / 3.4 DE WATERKRINGLOOP /
Hoe ontstaat stijgingsregen?
Warme lucht stijgt op, koelt af en condenseert.
Hoe ontstaat neerslag?
Hoe ontstaat stuwingsregen?
De lucht waait tegen een berg stijgt op, koelt af, verandert in regen.
Welke verschillen in neerslag zijn er tussen de loefzijde en de lijzijde van een gebergte?
Bij de loefzijde stijgt de lucht op en valt er neerslag. Bij de lijzijde daalt de lucht en is het droog.
Omdat er geen regen valt aan de lijzijde noemen we dit ook wel de
regenschaduw
Hoe ontstaat frontale regen?
Warme lucht van lage breedte en koude lucht vanuit de poolgebieden botsen. Warme lucht wordt gedwongen te stijgen, waarna het gaat regenen.
3 KLIMAAT / LANDENVERGELIJKING /
Duitsland en Griekenland
Welke factoren beïnvloeden de temperatuur in het Nederlandse klimaat?
Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:
weet je welke windrichting in Nederland overheerst en wat voor gevolgen dat heeft voor ons klimaat;
begrijp je wat de invloed van aanlandige en aflandige wind is en waarom Nederland een gematigd zeeklimaat heeft;
kun je uitleggen waardoor in de zomer en winter op gelijke breedte verschillen in temperatuur ontstaan.
3 KLIMAAT / 3.5 NEDERLAND, EEN GEMATIGD ZEEKLIMAAT /
3.5 Nederland, een gematigd zeeklimaat
3 KLIMAAT / 3.5 NEDERLAND, EEN GEMATIGD ZEEKLIMAAT /
Waarom heeft Nederland een gematigd zeeklimaat?
Het ligt rond de 52° N.B.
Waardoor wordt het verschil veroorzaakt tussen de zomer- en wintertemperatuur?
De zonnestand is in Nederland in de zomer hoger dan in de winter.
Op de breedtegraad van Nederland
3 KLIMAAT / 3.5 NEDERLAND, EEN GEMATIGD ZEEKLIMAAT /
Is de gemiddelde zomertemperatuur in Amsterdam in vergelijking met Warschau en Saratov hoger of lager?
lager
Is de gemiddelde wintertemperatuur in Amsterdam in vergelijking met Warschau en Saratov hoger of lager?
hoger
Hoe komt dat?
De zee houdt temperatuur langer vast. Hierdoor heeft de zee een matigende werking op de temperatuur van Nederland. Daardoor kent Nederland in de winter een zacht klimaat en zijn onze zomers koeler in vergelijking tot Saratov.
Invloed van de zee
3 KLIMAAT / 3.5 NEDERLAND, EEN GEMATIGD ZEEKLIMAAT /
In Nederland waait vaak wind van zee. Hoe noem je dit?
aanlandige wind
Wat heeft de aanlandige wind voor invloed op het weer in Nederland?
In de winter:
zacht en nat
In de zomer:
koel en nat
Het opwarmende effect van de zee wordt versterkt door de warme zeestroom in de Noordzee.
Hoe noemen we die zeestroom?
De Golfstroom
Windrichting en invloed van zee
3 KLIMAAT / 3.5 NEDERLAND, EEN GEMATIGD ZEEKLIMAAT /
De koude wind uit het noord noemen we:
polaire lucht
De aflandige, droge wind uit het oosten noemen we:
continentale lucht
De warme wind uit het zuiden noemen we:
tropische lucht
De aanlandige, vochtige wind uit het westen noemen we:
maritieme lucht
Windrichting
3 KLIMAAT / 3.5 NEDERLAND, EEN GEMATIGD ZEEKLIMAAT /
Weerkundigen meten elke dag de hoogste en de laagste temperatuur.
De hoogste temperatuur noemen we:
de maximumtemperatuur
De laagste temperatuur noemen we:
de minimumtemperatuur
Wat wordt met deze twee gegevens berekend?
De gemiddelde dagtemperatuur
Dag en nacht
Wat staat het Nederlandse klimaat te wachten in de toekomst?
Als je deze paragraaf hebt bestudeerd:
weet je dat er in Nederland kleine klimaatverschillen bestaan en in welke gebieden die merkbaar zijn;
kun je uitleggen waardoor verschillen in het Nederlandse klimaat ontstaan;
kun je met behulp van een grafiek uitleggen dat het klimaat in Nederland aan het veranderen is.
3 KLIMAAT / 3.6 WEER EN KLIMAAT IN NEDERLAND /
3.6 Weer en klimaat in Nederland
3 KLIMAAT / 3.6 WEER EN KLIMAAT IN NEDERLAND /
Is de gemiddelde temperatuur van Friesland en Groningen in vergelijking met Zuid-Limburg hoger of lager?
lager
Waardoor komt dat?
Doordat Friesland en Groningen
op hogere breedte liggen dan
Zuid-Limburg.
Waar valt in Nederland de meeste neerslag?
De Veluwe en Zuid-Limburg.
Hoe komt dat?
Deze gebieden liggen iets hoger dan de rest van Nederland.
Klimaatverschillen binnen Nederland
3 KLIMAAT / 3.6 WEER EN KLIMAAT IN NEDERLAND /
Hoe merken we dat er een klimaatverandering is?
Doordat het klimaat opwarmt en we meer last hebben van extreem weer.
Het KNMI meet de temperatuur al meer dan honderd jaar.
Wat is opvallend als je kijkt naar de gemiddelde temperatuur in Nederland?
Die is gestegen met 2,1 °C.
Klimaatverandering bestaat al zolang als de aarde er is. Zo zijn er ook tijden geweest dat ons lans bedekt was met landijs ijs. Zo’n periode noemen we:
een ijstijd
De gemiddelde temperatuur verandert
3 KLIMAAT / 3.6 WEER EN KLIMAAT IN NEDERLAND /
De afwisseling van ijstijden en warmere tijden is een natuurlijke oorzaak van klimaatverandering.
Hoe zorgt de mens voor klimaatverandering?
Door de uitstoot van CO₂ door fabrieken en auto’s.
De langgolvige straling die vanaf de aarde de lucht verwarmt wordt vastgehouden door broeikasgassen in de atmosfeer. Hoe heet dit?
Het broeikaseffect
Door de uitstoot van CO₂ wordt er meer warmte vastgehouden. Dat heet:
het versterkt broeikaseffect
Klimaatverandering
3 KLIMAAT / 3.6 WEER EN KLIMAAT IN NEDERLAND /
Welke veranderingen in weer en klimaat staan ons te wachten?
temperatuur stijgt
vaker neerslag
Steeds vaker extreem weer
droger in de zomer
zeespiegelstijging
overstromingsgevaar door rivieren
Wat bedoelen ze in dat geval met een depressie?
Als je klaar bent met deze paragraaf:
weet je wat luchtdruk is en op welke manier die kan veranderen;
begrijp je hoe een warmte- en een koufront ontstaan;
kun je met behulp van een kaart een weerbericht schrijven.
3 KLIMAAT / 3.7 DEPRESSIES /
3.7 Depressies
3 KLIMAAT / 3.7 DEPRESSIES /
Hoe noemen we de grens tussen polaire en tropische lucht?
een front
Welke vorm van regen ontstaat er op de plaats waar tropische en warme lucht botsen?
frontale regen
Welke van de twee luchtsoorten stijgt wanneer ze botsen?
De warme, tropische lucht.
Wat gebeurt er met de waterdamp in de opstijgende en afkoelende lucht?
Die condenseert en vormt wolken.
Tropische en polaire lucht botsen
3 KLIMAAT / 3.7 DEPRESSIES /
Hoe noemen we het wanneer warme lucht boven een gebied over koude licht schuift?
een warmtefront
Hoe hard regent het bij een warmtefront?
Het regent er licht.
Twee soorten fronten
Wat gebeurt er bij een koufront?
Koude lucht schuift onder de warme lucht.
Hoe hard regent het bij een koufront?
Bij een koufront ontstaan grote buienwolken waaruit veel neerslag valt. Het kan bij een koufront erg hard regenen.
3 KLIMAAT / 3.7 DEPRESSIES /
Er kunnen meer of minder luchtdeeltjes in de lucht zitten.
Hoe noemen we het aantal luchtdeeltjes op een bepaalde plaats?
De luchtdruk
Hoe noemen we een gebied waar weinig luchtdeeltjes zijn?
Een lagedrukgebied of depressie.
Welke invloed kunnen depressies hebben op het weer?
Het bepaalt de windrichting en of we te maken hebben met polaire of tropische lucht, een warmtefront, koudefront of misschien wel met een hogedruk-gebied.
Depressies
3 KLIMAAT / 3.7 DEPRESSIES /
Wat is de straalstroom?
Een harde wind op 10 km hoogte die in oostelijke richting waait.
Waar zorgt de straalstroom voor?
De straalstroom verplaatst de depressies die boven de Atlantische Oceaan ontstaan in de richting van Europa. Omdat de straalstroom de ene keer wat noordelijker en de andere keer wat zuidelijker ligt, bewegen de depressies telkens over een ander deel van Europa.
Straalstroom
3 KLIMAAT / WERELD / IN VOGELVLUCHT /
Kijkplaat