Voorbereidingsles Make it Mine: Katoendruk

• Kunstzinnige oriëntatie
• Handvaardigheid
• Praktijkonderwijs
• Leerjaar 2-4

 

Voorbereidingsles 

Make it Mine: Katoendruk

1. Quiz

Uit welk land komt dit patroon?

De quiz is een opwarmertje om het thema te introduceren. 

Mensen hebben in alle tijden en culturen kleding gebruikt als vorm van expressie. Veel culturen kennen hun eigen patronen en motieven.

Uit welk land komt dit patroon?

Indonesië, geweven ruitmotieven.

Marokko, geborduurde Kaftan.

Peru, fel gekleurde gewoven stof.

Japan, kimono met Japanse bloem motieven.

Nederland traditionele Spakenburgse klederdracht. 

Maar de geruite stof komt van oorsprong uit Indonesië en gebloemde stof komt van oorsprong uit India... 

2. De geschiedenis van de katoendruk

Dit was de kleding van rijke Hollanders 400 jaar geleden. 

Hoe zou je de kleuren omschrijven?

De stoffen waren vaak van wol of linnen en effen van kleur. De motieven op de stof waren op de stof geborduurd.

Feestend gezelschap, Isaak Elias, 1629, collectie Rijksmuseum.

 

In de 17de eeuw gingen de Nederlanders steeds meer handel drijven met Azië. In India kochten ze beschilderde katoen. Deze stof: sits, werd erg in de mode omdat de kleuren zo vrolijk en fel waren.

17de eeuwse sits, collectie Rijksmuseum.

De stoffen werden door de Verenigde Oostindische Compagnie ingekocht en verscheept naar Nederland.

VOC schepen in de haven van Batavia Oost Indie (Indonesië), Aelbert Cuyp, rond 1650. Collectie Rijksmuseum. 

Kun je de reis aanwijzen die ze maakten van India naar Nederland?

Wereldkaart van 1649, Willem Blaeu. 

Van de Indiase stoffen werd van alles gemaakt, van babymutsjes, damesmantels tot tasjes...

Babymutsje jongentje, Collectie Fries Museum. 

Damesjasje, Collectie Rijksmuseum.

Tasje, Collectie Fries Museum.

Babyjasje, Collectie Rijksmuseum.

De Indiase sitsen bleven heel mooi van kleur. De stof werd behandeld met buffermelk, rijstnat en veel zonlicht. Deze manier van werken kostte veel tijd, maar daardoor bleef de verf goed zitten.  

Kijk maar naar deze stof, die is meer dan 300 jaar oud! 

Sits, 1720 Collectie Rijksmuseum.

Veel sits is met de handgeschilderd, maar om het proces te versnellen werd er ook gewerkt met drukblokken.

Kun je zien waar het blok van is gemaakt?

(hout, houten drukblokken werden ook gebruikt in de kunst en boekdrukkunst: houtgravures)

Drukblok, collectie De Katoendrukkerij Amersfoort.

Stoffen importeren uit India was duur, daarom waren Nederlanders heel nieuwsgierig naar de techniek van het katoendrukken. Het duurde even voordat ze die begrepen. 

In 1678 werd in Amersfoort de eerste katoendrukkerij van Europa opgericht! 

Dat is te lezen in het besluitenboek van het stadsbestuur. 

Resolutieboek, Collectie Archief Eemland. 

Het besluitenboek is met de hand geschreven in oud Nederlands. 

Kun jij het jaartal lezen?

Kun je lezen op welke dag de oprichting was? 

Collectie Archief Eemland. 

Zo zag een katoendrukkerij eruit.

Wat doen de mensen op de prent?

Katoendrukker op centsprent 18de eeuw, collectie Nederlands Openlucht Museum.

Katoendrukken was zwaar werk. Er werkten ook kinderen mee. Meestal waren ze strijker, de strijker vult de inkt aan en verdeelt deze goed over het kussen. 

Dat was kinderarbeid en werd later verboden.

Katoendrukkerij in de 18de eeuw, Collectie Vlisco.

Drukblokken zijn in Nederland tot in de 20ste eeuw gebruikt.

Handdrukwerk rond 1900. Collectie Vlisco.

Maar er werden ook snellere manieren bedacht om stof te bedrukken: drukmachines op stoom of elektriciteit.

Drukmachine op elektriciteit, Collectie Vlisco.

... en zo wordt nu de stof van jullie kleding bedrukt.

Tegenwoordig worden drukmachines voor stof aangedreven door computers. 

Dat ziet er ongeveer :-) zo uit.

Productieproces, van Vlisco.

3. Workshop met  

de Katoendrukkerij!

Dit is Nathalie Cassee, de oprichtster van de Katoendrukkerij. Ze heeft in India leren katoendrukken en geeft workshops op scholen.  

4. De vormgeving van patronen

Tijdens de workshop van de Katoendrukkerij kun je met houten drukblokken je eigen patroon drukken op stof.

Maar wat is een patroon eigenlijk?

Bespreek de betekenis van het woord 'patroon'.  (kernbegrippen: regelmaat en herhaling.) 

Welke 'regels' hoort bij dit patroon?

Als je goed kijkt kun je de 'regels' van een patroon ontdekken. 

Welke regelmaat zie jij in dit patroon?

Laat leerlingen de 'regels' benoemen die de drukker heeft gebruikt bij het maken van dit patroon.

- Horizontale rijen. 

- Per rij meestal dezelfde vorm of 2 vormen die elkaar afwisselen.

- Per rij meestal dezelfde kleur of 2 kleuren die elkaar afwisselen.

Laat leerlingen de regels benoemen.

- De 2 motieven zijn verbonden tot een nieuw motief.

- Het nieuwe motief wordt herhaald.

- Dezelfde afstand tussen de motieven.

Laat leerlingen de regels benoemen.

- Door 1 motief te herhalen in een cirkel ontstaat een nieuw motief..

Laat leerlingen de regels benoemen. 

Dit noem je een strooimotief, het lijkt alsof de motieven random in het vlak zijn gezet maar er zijn wel degelijk regels.

- De afstand tussen de motieven is hetzelfde.

- De afstand tussen de verschillende motieven is hetzelfde.

- 2 kleuren zorgen ervoor dat beide motieven opvallen.

Laat leerlingen de regels benoemen.

- Werken in banen van links naar rechts.

- In een baan heeft  motief dezelfde richting.

- In een baan hebben 2 motieven dezelfde volgorde.

5. Voorbereiding op de workshops

Stof voorbereiden

1. Stof wassen om het stijfsel eruit te halen. Dan pakt de inkt beter!

2. Per leerling per workshop een lapje van 60x60 cm knippen of scheuren.

3. Lapjes strijken.

4. Lapjes meenemen naar de workshops. 

Van de lapjes wordt op school een kussen genaaid.

Hier komt t.z.t. een foto met voorbeelden...

voorbeeld kussen

... volgende keer verder met de workshop Katoendrukken!

logo KD