18.4 Regeling van eiwitten in een cel - CRISPR-Cas
18.4 Regeling van eiwitten in een cel - CRISPR-Cas
Lesdoel 18.4-2
Hoe wapenen bacteriën zich tegen bacteriofagen?
Hoe kunnen wij die techniek gebruiken voor gentechnologie?
Zelf!
Zoek op: filmpje molecular genetics crispr ng biologie
https://www.youtube.com/watch?v=kmS_cGa_hvs
Maak een samenvatting met de aangeboden plaatjes.
Bacteriofagen/fagen
Bacteriofagen zijn virussen die in staat zijn om bacteriën te infecteren.
Virussen (en dus ook bacteriofagen) vermeerderen zich door het gen-apparaat van een cel (in dit geval een bacterie) te gebruiken voor het maken van nieuwe virussen.
2 methodes.
Faag infecteert bacterie
Lytische cyclus
Faag DNA blijft gescheiden van het bacterie DNA
Faag infecteert bacterie
Lysogene cyclus
Faag DNA wordt geïntegreerd in het bacterie DNA
Immuunsysteem bacterie
Sommige bacteriën hebben een afweersysteem tegen bacteriofagen. Hierbij bewaren ze ná een virusinfectie een stukje van het virus DNA in hun eigen DNA.
Bacterie bewaart faag DNA
Bacterie bewaart faag DNA
Het CRISPR-locus (met de spacers en het de CRISPR stukjes) wordt afgelezen en vormt RNA
Bacterie bewaart faag DNA
Het CRISPR-RNA wordt geknipt in stukjes met steeds een spacer en een palidroom stuk: gids RNA
Bacterie bewaart faag DNA
Bij transcriptie en translatie van het de Cas (CRISPR ASsiciated) genen worden een helicase en een nuclease Cas9 gevormd
Bacterie bewaart faag DNA
Gids RNA gecombineerd met Cas9 vormt een bacteriofaag herkennings- en afbraak complex.
Bacterie bewaart faag DNA
Helicase splitst het virus RNA naar enkelstrengs, het gidsRNA herkent een specifiek stuk bacteriofaag DNA en Nuclease Cas9 knipt het faag DNA stuk.
Bacterie bewaart faag DNA
De spacers zijn stukken faag DNA van eerdere besmettingen.
Er tussenin zit palindroom DNA (CRISPR)
Bacterie DNA
CRISPR-Cas gentechnologie
Door het injecteren van een CRISPR-Cas complex in een cel kun je specifieke genen opsporen (doordat je een specifiek gidsDNA gebruikt).
CRISPR-Cas gentechnologie
Gids DNA - knock-out gen - gentherapie
CRISPR-Cas gentechnologie
Als een target gen wordt geknipt door CRISPR-Cas wordt het daarna door de cel hersteld maar meestal verkeerd: knock-out genen (het gen is uitgeschakeld)
Je kunt dan de functie van het gen onderzoeken.
Veel onderzoek bij muizen: knock-out muizen.
CRISPR-Cas gentechnologie
Als je samen met het CRISPR CAS complex een goede versie van het gen toevoegt zal in sommige gevallen het goede gen ingebouwd worden tijdens de reparatie: gentherapie.
Genetische modificatie en ethiek
Kind geboren met genetische aandoening: moet in een steriele tent leven.
Maakte tweeling-babies resistent voor HIV door het DNA van de bevruchte eicel aan te passen
De vader van de babies had HIV
Lesdoel 18.4-2 Je kunt
11a. beschrijven hoe bacteriën zich wapenen tegen bacteriofagen met CRISPR-Cas.
11b. beschrijven hoe wij het CRISPR-Cas principe kunnen inzetten voor gentechnologie.
Huiswerk
In de online methode.
Kies leerweg B.
18.4: alle vragen