Het fundament van de taal: woordenschat
Het fundament van de taal: woordenschat
This item has no instructions
Les 7 - Het belang van woordenschat
pg.81
This item has no instructions
1. Mentaal lexicon
pg.81
This item has no instructions
Raadsel
pg.81
This item has no instructions
pg.81
Ons mentale lexicon maakt deel uit van onze kennis van het taalsysteem. Deze kennis gebruiken we grotendeels onbewust. Pas als we ons verspreken of niet op een woord kunnen komen, worden we ons ervan bewust hoe geautomatiseerd het proces van spreken en woorden oproepen verloopt.
Bij het produceren en verwerken van taal spelen verbindingen tussen verschillende woorden een belangrijke rol (mentale lexicon). Woorden zijn met elkaar verbonden in het mentale lexicon wanneer ze verwant zijn in vorm, betekenis en/of gebruik. Door deze verbindingen worden verwante woorden mee geactiveerd wanneer je met een woord geconfronteerd wordt.
Associaties
Jullie krijgen een blaadje papier. De bedoeling is om de eerste drie woorden die in je opkomen bij de volgende woorden te schrijven. Doe dit zo snel mogelijk:
vogel
rood
mooi
baby
geloof
This item has no instructions
Associaties
Leg de blaadjes bij elkaar. Bespreek:
Zijn er opvallende verschillen en gelijkenissen?
Kan je die verklaren door leeftijd, geslacht of culturele achtergrond?
This item has no instructions
Per twee
Ga op zoek naar meer informatie over de volgende onderwerpen:
Hoeveel woorden kent het Nederlands? Waarom is het moeilijk om deze vraag concreet te beantwoorden?
Hoeveel woorden bevat het mentale lexicon van een volwassen spreker? En die van een kind?
minute
second
This item has no instructions
Het Nederlands telt ongeveer één miljoen woorden.
waar
niet waar
This item has no instructions
Een volwassen spreker beschikt normaal gesproken over een mentaal lexicon van ongeveer 50 000 woorden.
waar
niet waar
This item has no instructions
Om een tekst goed te begrijpen, moet je minimaal 98% van de woorden begrijpen.
waar
niet waar
This item has no instructions
Kinderen met een grote woordenschat doen het beter op school en komen vaak in het hoger onderwijs terecht.
waar
niet waar
This item has no instructions
Hoeveel woorden kent het Nederlands? Waarom is het moeilijk om deze vraag concreet te beantwoorden?
This item has no instructions
This item has no instructions
Nederlandse woorden
Het aantal Nederlandse woorden is onbeperkt, want je kunt met de bestaande grondwoorden steeds nieuwe samenstellingen en afleidingen maken. Het grootste deel van de nieuwe woorden in een woordenboek zijn dan ook samenstellingen met elementen die er al in voorkwamen.
In de Taaldatabank van het Instituut voor de Nederlandse Taal zijn alle woorden en woordvormen (lezen: lees, leest, las, lazen...) van de 12de tot en met de 21ste eeuw opgeslagen. Die bevat al meer dan 60 miljoen woorden.
This item has no instructions
Hoeveel woorden bevat het mentale lexicon van een volwassen spreker? En die van een kind?
This item has no instructions
Mentaal lexicon
Een volwassen spreker beschikt normaal gesproken over een lexicon van ongeveer 50 000 woorden en kan zonder enige moeite drie woorden per seconde begrijpen of produceren.
Een Nederlandstalig kind beschikt op vierjarige leeftijd over ongeveer 3 200 woorden. Het gaat hier om woorden die het passief herkent. Het kind kan ze niet allemaal zelf actief in zijn taalgebruik toepassen. Tot en met het achtste jaar neemt de woordenschat met ongeveer 600 woorden per jaar toe.
This item has no instructions
Mentaal lexicon - per vier
Klaar? Herhaal dit voor leerling, school ...
Schrijf het woord kat in het midden
Kleur 1: verschillende woordsoorten en verbuigingen, vervoegingen
Kleur 2: eigenschappen van de kat - woordassociaties
Kleur 3: synoniemen: andere woorden met dezelfde betekenis.
Kleur 4: hyperoniemen: de overkoepelende term (een kat is een...)
Kleur 5: hyponiemen: specifieke termen (soorten katten)
minute
second
Je krijgt een A4-papier. We bouwen een mentaal lexicon op rond het woord kat. Verwerk de volgende informatie:
This item has no instructions
TW
Een synoniem is een woord dat (ongeveer) dezelfde betekenis heeft als een ander of meer andere woorden. (gelukwensen – feliciteren)
Een hyperoniem is een woord dat een overkoepelende, algemene term is voor een ander woord. Van dit woord sluit de betekenis die van een ander woord in. Het hyperoniem heeft altijd een ruimere betekenis dan het onderliggende woord (voertuig is een hyperoniem van auto, fiets, …)
Een hyponiem is een woord met een specifiekere betekenis binnen de categorie van een ander woord. Van dit woord wordt de betekenis door een ander woord gedekt. (appel en peer zijn hyponiemen van fruit)
Wanneer je woordassociaties maakt, ga je dikwijls verbanden leggen met betekenisverwante termen. Deze drukken betekenisrelaties uit. (denotaties)
This item has no instructions
synoniem
hyperoniem
hyponiem
een woord dat (ongeveer) dezelfde betekenis heeft als een ander of meer andere woorden.
een woord dat een overkoepelende, algemene term is voor een ander woord.
een woord met een specifiekere betekenis binnen de categorie van een ander woord.
Zoogdier is een ... van het woord kat
poes is een ... van het woord kat
Britse korthaar is een ... van het woord kat
This item has no instructions
synoniem
hyperoniem
hyponiem
voertuig is een ... van het woord fiets
wipneus is een ... van het woord neus
e-bike is een ... van het woord fiets
velo is een ... van het woord fiets
stappen is een ... van het woord wandelen
lichaamsdeel is een ... van het woord neus
bewegen is een ... van het woord wandelen
reukorgaan is een ... van het woord neus
slenteren is een ... van het woord wandelen
This item has no instructions
2. Je woordenschat uitbreiden
pg.82
This item has no instructions
pg.82
This item has no instructions
Wat is het verschil tussen passieve en actieve woordenschat?
pg.82
This item has no instructions
actieve en passieve woordenschat
Als we spreken over woordenschatkennis, is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen je actieve woordenschat (de woorden die je zelf kunt produceren, gesproken en/of geschreven) en je passieve woordenschat (de woorden die je begrijpt wanneer je leest en luistert). Je passieve woordenschat is logischerwijs heel wat groter dan je actieve woordenschat. Maar hoe groot is die dan?
This item has no instructions
Wat kan je doen om je woordenschat uit te breiden?
This item has no instructions
This item has no instructions
pg.83
This item has no instructions
pg.83
Voor vreemde talen leer je woorden uit je hoofd, maar voor Nederlands is dat moeilijker. Je moet de betekenis ook in de juiste context gebruiken.
This item has no instructions
Hand-out: leerstof
Uitbreiding leerstof - woordenschat
Smartschool - documenten - 6-les 7 -
Uitbreiding Woordenschat en betekenisrelaties
This item has no instructions
4. Morfologie van woorden
pg.86
This item has no instructions
Website
This item has no instructions
Noem nog woorden die eindigen op 'logie'
This item has no instructions
Zoek op wat 'morfeem' betekent.
This item has no instructions
Wat betekent morfologie?
morfo + logie
Welke woorden ken je nog op -logie? Wat betekent dit achtervoegsel?
logie = studie
Ken je nog samenstellingen met morf?
morfo = vorm / bouw
morfologie =
leer van de woordvorming.
pg.84
This item has no instructions
Morfologie
Morfologie is de leer van de woordvorming. Ze bestudeert de manier waarop in een taal woorden worden gevormd door afleiding en samenstellingen. De morfologie houdt zich ook bezig met veruigings- en de vervoegingsvormen van een taal, zoals de werkwoordsvervoeging of de manier waarop bijvoeglijke naamwoorden in het Nederlands soms een buigings-e krijgen en soms niet.
vb. een blije man - een blij kind
TW
pg.84
This item has no instructions
Morfologie
pg.86
This item has no instructions
Welk woord past niet in het rijtje?
poolster
dwaalster
monster
This item has no instructions
poolster
dwaalster
pool + ster
dwaal + ster
(planeet)
grondwoord + grondwoord
= samenstelling
twee delen die ook als afzonderlijke woorden bestaan
monster
voorzetsel + grondwoord
grondwoord + achtervoegsel
= afleiding
pg.86
This item has no instructions
ondankbaar
samenstelling
afleiding
This item has no instructions
openhartoperatie
samenstelling
afleiding
This item has no instructions
langetermijnplanning
samenstelling
afleiding
This item has no instructions
tv-programma
samenstelling
afleiding
This item has no instructions
driewieler
samenstelling
afleiding
This item has no instructions
een samenstellende afleider
Een woord dat zowel een samenstelling is als een afleider
drie + wieler
pg.86
This item has no instructions
pg.86
___________________
zoek op
This item has no instructions
Noem nog woorden die eindigen op het achtervoegsel -aar
This item has no instructions
Welke betekenis heeft het achtervoegsel 'aar'?
This item has no instructions
This item has no instructions
This item has no instructions
woordopbouw
Woordleerstrategie
Wanneer je een woord niet kent, kan je morfologie toepassen om de betekenis te achterhalen:
Je kan het woord opdelen in delen die je misschien wel kent. Dit kan vaak met samenstellingen of afleidingen. Als je een deel van het woord kent, is het mogelijk om de betekenis af te leiden.
This item has no instructions
Wat betekent "wanvoeding" en hoe gebruik je de strategie om de betekenis te achterhalen?
This item has no instructions
pg.86
This item has no instructions
pg.86
Onderstreep waar in de context je de betekenis terugvindt
minute
second
This item has no instructions
context
Woordleerstrategie
Vind je informatie over het woord in de tekst?
achterhaal de betekenis op basis van de context: lees de zinnen ervoor en erna, bekijk afbeeldingen... Misschien kan je de betekenis afleiden uit andere informatie die je krijgt.
This item has no instructions
Wat betekent "wantoestand" en "wanbetaler"?
This item has no instructions
Hoe heb je de betekenis achterhaald?
This item has no instructions
pg.87
minute
second
Procedure waarbij je steeds nieuwe woorden kan vormen
This item has no instructions
woorden met 'ver'
This item has no instructions
pg.87
This item has no instructions
pg.87
minute
second
This item has no instructions
"diëteren" is een ...
samenstelling
afleiding
This item has no instructions
diëteren
Het woord staat niet in de woordenboeken maar het zou kunnen bestaan.
Het volgt een "vaste formule": zelfstandig naamwoord + eren
= werkwoord
This item has no instructions
Welke afleidingen ken je nog die de formule "zelfstandig naamwoord + eren" volgen?
This item has no instructions
pg.87
This item has no instructions
Tussenstop 2
pg.129 - 131
minute
second
This item has no instructions
Bookwidget spelling
HUIS
WERK
This item has no instructions
Taalonderzoek: nieuwe woorden
pg.88
This item has no instructions
pg.88
This item has no instructions
woordleerstrategieën
pg.88
This item has no instructions
Eerste hulp bij nieuwe woorden
STAP 1:
Is het woord belangrijk? Heb ik het nodig om de zin/tekst te begrijpen?
STAP 2 :
Lijkt het woord op een gelijkaardig woord uit het Nederlands of een andere taal?
STAP 3:
Vind ik informatie over het woord in de tekst?
STAP 4:
Ken ik een deel van het woord?
STAP 5:
Kan ik hulp vragen aan iemand of kan ik het woord opzoeken?
This item has no instructions
analogie
Stap 2: lijkt het woord op een gelijkaardig woord in het Nederlands?
= Je herkent in het woord een ander woord dat je wel kent. Dit kan je met andere Nederlandse woorden doen, maar je kan ook andere talen gebruiken.
This item has no instructions
importeren = goederen komen binnen, exporteren = ... ?
This item has no instructions
leenwoorden
Stap 2: lijkt het woord op een woord in een andere taal?
Je herkent in het woord een woord dat je wel kent uit een andere taal.
This item has no instructions
Wat betekent het woord 'amoureus' en op welk woord uit een andere taal lijkt dit?
This item has no instructions
hulpbronnen
Stap 6: Kan ik hulp vragen aan iemand of kan ik het woord opzoeken?
Vraag het aan een medeleerling of leerkracht
Zoek het woord op in een online woordenboek:
www.encyclo.nl
www.vandale.be
www.woorden.org
www.mijnwoordenboek.nl
This item has no instructions
Overzicht woordleerstrategieën
Nederlands 5BCW 5WW - documenten - ondersteuning - Woordenschat - Hulpkaart woordleerstrategieën
This item has no instructions
Woordleerstrategieën oef.3-8
pg.88-89
minute
second
This item has no instructions
Overzicht woordenschat
In deze opdracht heb je de betekenis van enkele nieuwe woorden achterhaald. Deze woordenschat vind je hier:
Nederlands 5BCW 5WW - documenten - 6 - Les 7 - Woordenlijst les 7
This item has no instructions
Taak: woordenlijst mini-GIP
Voor deze opdracht gebruik je één van de bronnen van de mini-GIP waar je aan werkt tijdens atelier. Je krijgt een taak waarop je een woordenlijst zal aanleggen. Deze taak staat op Google Classroom.
Schrijf 8 woorden uit je bron op die je nog niet kende
Noteer het nummer (de stap) van de woordstrategie die je gebruikt hebt (varieer)
Schrijf de betekenis kort op in je eigen woorden.
Gebruik twee nieuwe woorden in een zelf geschreven zin.
minute
second
This item has no instructions
Evaluatie:
AGENDA:
Toets
Taak woordenlijst mini-GIP + presentatie tegen ____________________
Toets woordenschat + spelling van afleidingen en samenstellingen op _____________________ (tussenstop 1, woordenlijst les 7 + bookwidget spelling van afleidingen en samenstellingen)
This item has no instructions
This item has no instructions
Taak: woordenlijst mini-GIP
Kies zorgvuldig drie woorden uit waar je klasgenoten ook iets aan zullen hebben. Deze gaan jullie kort presenteren aan de klas. Hiervoor mag je één slide om te projecteren maken (overzicht woorden + voorbeeldzinnen).
We oefenen eerst enkele presentatietechnieken in en gaan van start met een kleine opwarming.
This item has no instructions
tussenstop 2
pg.129
This item has no instructions
De spelling van samenstellingen en afleidingen
eigen materiaal
This item has no instructions
Uitspraaktekens
Nederlands specifiek
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
leidingwater
leiding water
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
milieuinspectie
milieu-inspectie
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
80jarige
80-jarige
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
vipbehandeling
vip-jarige
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
rodewijnglazen
rode wijnglazen
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
rodewijnglazen
rode wijnglazen
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
nonchalant
non chalant
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
paranoide
paranoïde
parano-ide
This item has no instructions
Wat is de juiste spelling?
smsje
sms-je
sms'je
This item has no instructions
Bookwidget spelling samenstellingen
HUISWERK
ss - oefeningen - les 7 - De spelling van samenstellingen en afleidingen
This item has no instructions
Bookwidget spelling
HUIS
WERK
This item has no instructions
30 seconden spelregels
Groepjes van 3
Neem om beurten een kaartje van de stapel. Hierop staan 5 woorden.
Omschrijf de 5 woorden aan je team.
Een teamgenoot timet intussen 30 seconden.
Je mag het woord niet gedeeltelijk uitspreken of vertalen.
Hebben je teamgenoten alle 5 woorden binnen de 30 seconden? Dan krijg je een punt.
minute
second
This item has no instructions