Noord, Oost, Zuid, West:
alles voor het geld
17e eeuw
Handelsschepen in de 17e en 18e eeuw
Noord, Oost, Zuid, West:
alles voor het geld
17e eeuw
Handelsschepen in de 17e en 18e eeuw
Handelsschepn in de 17e en 18e eeuw
Noord, Oost, Zuid, West: alles voor het geld
17e eeuw
Symbolen die we tijdens deze les gebruiken:
Leerdoelen
Leerstof
Interactie
Terugblik
Zelf nadenken
Afbeelding vergroten
Navigeren door de les
This item has no instructions
Bij welke periodes in de tijdlijn hoort de handel overzee?
-3000 v Chr.
-3000 v Chr.
tot 500 n Chr.
500-1000
1000-1500
1500-1600
1600-1700
1700-1800
1800-1900
1900-1950
1950-nu
17e eeuw
regenten en vorsten
pruiken en revoluties
This item has no instructions
In deze les leer je hoe in de 17e eeuw schepen werden ingezet voor de handel in alle windstreken: Oost, West, Noord en Zuid.
Je weet dat de meedogenloze handelsgeest veel geld opbracht, maar ten koste ging van vele mensenlevens.
Je kunt dit ook zelf ontdekken in Museum Kaap Skil op Texel en Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
17e eeuw
In deze les leer je hoe in de 17e eeuw schepen werden ingezet voor de handel in alle windstreken: Oost (VOC), West (WIC), Noord (Oostzee) en Zuid (Middellandse
Zeegebied).
Je weet dat de meedogenloze handelsgeest veel geld opbracht maar ten koste ging van vele mensenlevens.
Je kunt dit ook elf ontdekken in Museum Kaap Skil op Texel en het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
Deel 2:
Waar gingen ze heen?
noord-oost-zuid-west
17e eeuw
Deel 1:
Handelsschepen van de 17e eeuw
Deel 3:
Hoe denken wij nu over de
handelswijze van toen?
Deel 1: Schepen van de 17e eeuw
Deel 2: Handelsschepen. Waar gingen ze heen?
Deel 3: De schat uit het gezonken schip.
17e eeuw
Deel 1:
Schepen van de 17e eeuw
Deel 1: Schepen van de 17e eeuw
Bekijk deze schepen uit de 17e eeuw één minuut lang. Schrijf daarna zoveel mogelijk op wat je hebt ontdekt over varen in de 17e eeuw.
minute
second
17e eeuw
Afbeeldingen: Rijksmuseum
Bekijk deze schepen uit de 17e eeuw één minuut lang.
Schrijf daarna, in de volgende slide, zoveel mogelijk op wat je hebt ontdekt over varen in de 17e eeuw.
Schrijf zoveel mogelijk woorden op die je hebt bedacht bij het zien van de schilderijen.
17e eeuw
Schrijf zoveel mogelijk woorden op die je hebt bedacht bij het zien van de schilderijen.
Wat je al kunt zien is dat de scheepvaart voor eigen gewin was. Dit zie je bijvoorbeeld aan de rijke koopman met een tot slaaf gemaakte bediende in Azië. Ook hadden schepen van de VOC namens Nederland het recht om oorlog te voeren. Schepen waren zelfs toegerust met kanonnen om zichzelf en om met geweld handel af te dwingen.
Naast de handel waren de omstandigheden op de schepen moeilijk. De oceanen bevaren met een groot zeilschip, het (gebrek aan) eten op een zeilschip, de gevaren op zee en in de landen; dit alles zorgde voor veel doden in de zeevaart. Eén op de drie bemanningsleden keerde niet terug.
- Zee/zeilen/wind/gevaar
- Houten/grote zeilschepen
- Schip kon vergaan/zinken
- Schip had veel bemanningsleden
- Oorlog voeren/geweld/kanonnen
- Varen naar het Noorden (kou)- Tot slaaf gemaakten
17e eeuw
Op de schilderijen zag je hoe een groot zeilschip over de zee vaart en de gevaren van de zee. Ook zie je de hardheid van de handel: bijvoorbeeld de walvisjacht, de handel in tot slaaf gemaakten en het oorlog voeren om handelswaar en -gebieden.
In deze tijd gaan oorlog en handel samen. Er wordt oorlog gevoerd om wille van de handel.
Op de schilderijen zie je de gevaren van de zee, zoals storm. Maar ook de hardheid van de mens: handelen in tot slaaf gemaakten en oorlog voeren om handelswaar en handelsgebieden.
Het ruim neemt in een 17e eeuws handelsschip de meeste plaats in. Er is plaats voor kisten, zakken en tonnen met handelswaar.
De leerlingen kunnen een kijkje nemen op het schip van Het Scheepvaartmuseum: klik hier.
Bijna alle handelsschepen uit Amsterdam en andere zuiderzeehavens gingen bij Texel voor anker.
Hier konden ze wachten tot de lading, bemanning en proviand (eten) aan boord was en bij gunstige wind uitvaren naar het noorden, oosten, zuiden of westen.
17e eeuw
Schepen bij de Reede van Texel. Schilderij uit 1671 door Ludolf Bakhuijzen (Rijksmuseum)
Bijna alle handelsschepen gingen bij Texel voor anker.
Ze kwamen uit Amsterdam of de Zuiderzeehavens. Hier konden ze wachten tot de lading, bemanning en proviand (eten) aan boord was en bij gunstige wind uitvaren naar het noorden, oosten, zuiden of westen.
Video over de Reede van Texel.
Duur van het fragment: 2.34 minuten
Texel was één van de belangrijkste plekken in Nederland om voor anker te gaan. Wat is NIET waar?
Hier kon je bevoorraden voor de reis
Je schip lag beschut voor de westenwind
Vooral kleine schepen konden hier terecht
Het water was diep
This item has no instructions
Welke vergelijking past bij de haven van Texel? Texel was....
...de snelweg van nu
...het Schiphol van nu
...het Amsterdam van nu
...het tankstation van nu
This item has no instructions
Noord
Oost
Zuid
West
Waar kwam het vandaan? Sleep de tekstblokjes naar het juiste kaartje.
Amerika
Scandinavië
Indië (nu Indonesië)
Middellandse zeegebied
Goud, ivoor, geweren, suiker, koffie.
Vis, kruiden,
haring en peterselie
Specerijen zoals nootmuskaat, peper, kaneel, kruidnagel en foelie.
Hout en graan
This item has no instructions
17e eeuw
Deel 2: Handelsschepen,
waar gingen ze heen?
Deel 2: Handelsschepen. Waar gingen ze heen?
De handelsroute over de
Oostzee naar het
noorden heeft Nederland
veel geld opgeleverd.
17e eeuw
NOORD
NOORD
De handelsroute over de Oostzee naar het noorden heeft Nederland veel geld opgeleverd.
Kijk even met de leerlingen op een kaart waar de Oostzee ligt.
NOORD... wat is waar en
wat is niet waar? (raad maar)
17e eeuw
NIET WAAR
WAAR
Meer dan de helft van de Nederlandse schepen ging naar het noorden.
Met de handel in het noorden is Nederland rijk geworden.
In het noorden kochten we graan en hout.
De handel in het noorden stelde weinig voor.
Als er in andere landen hongersnood was, verkochten we ons graan voor lage prijzen, om te helpen.
Hoewel de VOC en WIC veel bekender zijn, is het toch zo dat de handel in het noorden Nederland veel meer geld opleverde. Zo'n 50-75% van de handelsschepen voer naar het noorden en we noemen dat Oostvaart. De overige schepen voeren naar het westen, zuiden en oosten. De handel in het noorden werd dan ook wel 'moedernegotie' genoemd: de moeder aller handel.
Twee bedrijven, de VOC en de WIC, groeiden uit tot niets ontziende handelsbedrijven. Ze hadden zelfs toestemming van de regering om oorlog te voeren en gebieden te veroveren. Alles was toegestaan voor het geld. Een kleine groep mensen werd schatrijk ten koste van vele anderen.
WEST + OOST
De West-Indische Compagnie (WIC) vaart naar Amerika.
De Verenigde Oost-
Indische Compagnie
(VOC) vaart naar
Indonesië.
17e eeuw
Twee bedrijven, de VOC en de WIC, groeiden uit tot niets ontziende handels-maatschappijen. Ze hadden zelfs toestemming van de regering om oorlog te voeren en gebieden te veroveren. Alles was toegestaan voor het geld. Een kleine groep mensen werd schatrijk ten koste van vele anderen.
Fragment over ontstaan van VOC en WIC.
Duur: 4 minuten
Wat is waar en
wat is niet waar?
17e eeuw
NIET WAAR
WAAR
VOC- en WIC-schepen gingen dezelfde kant op.
Een zeereis met een VOC-schip duurde een paar weken.
Op VOC- en WIC-schepen zijn geen tot slaaf gemaakte mensen vervoerd.
De VOC en WIC mochten oorlog voeren.
1 op de 3 bemanningsleden keerde niet terug.
This item has no instructions
De handelsroute naar het zuiden is minder bekend. Deze ging naar de landen aan de Middellandse Zee, zoals Spanje, Frankrijk, Italië, Griekenland, Turkije en Syrië. De route heet de Straatvaart, omdat ze door de Straat van Gibraltar de Middellandse zee in voeren. Nederlandse schepen brachten graan naar het Middellandse zeegebied en brachten olijven, olie, zijde, specerijen, tapijten, wijn, sinaasappelen en aardewerk mee terug.
17e eeuw
NAAR HET ZUIDEN
De handelsroute naar het Zuiden is minder bekend. De route ging naar de landen aan de Middellandse zee, zoals Spanje, Frankrijk, Italië, Griekenland, Turkije en Syrië. Deze route heet de Straatvaart, omdat ze door de Straat van Gibraltar de Middellandse zee in voeren. Nederlandse schepen brachten graan naar het Middellandse zeegebied en brachten olijven, olie, zijde, specerijen, tapijten, wijn, sinaasappelen en aardewerk mee terug.
17e eeuw
Eén van de straatvaarders, terug varend vanuit de Middellandse zee, is bij Texel gezonken. Dat gebeurde vaker: de Waddenzee ligt vol met gezonken schepen.
Ruim tien jaar geleden ontdekten Texelse duikers het scheepswrak, met grote schatten aan boord.
Hollandse straatvaarders bij een haven aan de Middellandse zee.
(Rijksmuseum)
Eén van de straatvaarders, terug varend vanuit de Middellandse zee, is bij Texel gezonken. Dat gebeurde vaker: de Waddenzee ligt vol met gezonken schepen. Ruim tien jaar geleden ontdekten Texelse duikers het scheepswrak, met grote schatten aan boord.
Fragment over het gevonden scheepswrak bij Texel.
De video duurt 2.13 minuten.
Wat is het meest bijzondere dat is gevonden in het scheepswrak bij Texel?
De kleding
Het tafelzilver
Leren boekomslagen
De kanonnen
This item has no instructions
17e eeuw
Deel 3: Hoe denken we
nu over de handelswijze
van toen?
Deel 3: Hoe denken we nu over de handelswijze van toen?
Draai aan het rad: eens of niet mee eens? Leg uit...
Het rad wordt door de docent op het centrale scherm gedraaid, waarna een leerling vertelt of hij/zij het eens of oneens is met de stelling en waarom.
Tekst
Tekst
Tekst
Tekst
Je weet nu meer over de handel over zee in de 17e eeuw.
Wat vond je van deze les?
This item has no instructions
Bezoek en bekijk:
Deze les is samengesteld door de Canon van Nederland in samenwerking met Museum Kaap Skil op Texel en Het
Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
17e eeuw
This item has no instructions