Steden, staten en macht in de Middeleeuwen
Steden, staten en macht in de Middeleeuwen
Leerdoel
Aan het einde van de les kun je uitleggen hoe steden stadsrechten kregen, hoe het stadsbestuur ontstond en welke invloed dit had op de macht van vorsten, adel en burgers.
Drie standen in de middeleeuwen
De middeleeuwse samenleving bestond uit drie standen: geestelijkheid, adel en de derde stand, waartoe de burgers hoorden.
De opkomst van rijke burgers
Rijke burgers uit de derde stand wilden meer macht en zelfstandigheid binnen hun stad.
Wat zijn stadsrechten?
Stadsrechten zijn speciale privileges (voorrechten), zoals eigen bestuur en rechtspraak, verleend door een vorst aan een stad.
Het verkrijgen van stadsrechten
Steden vroegen stadsrechten aan bij de vorst. Deze rechten werden officieel gemaakt met een zegel.
In ruil daarvoor betaalden ze belasting aan de vorst.
Bestuur in de stad
Met stadsrechten mochten burgers schepenen (soort wethouders) en een burgemeester kiezen om de stad te besturen.
Eigen rechtspraak
De schepenen spraken ook recht bij misdaden. Zo kreeg de stad meer autonomie (zelfstandigheid).
Ontstaan van wetgeving
Steden ontwikkelden langzamerhand eigen regels en wetten om orde en veiligheid te waarborgen.
Uitbreiding van stadsbesturen
Schepenen werden steeds meer bestuurders, ondersteund door ambtenaren voor financiën en controle op handel.
Niet iedereen in het stadsbestuur
Democratie?
Wie?
Het stadsbestuur was geen democratie, gewone burgers hadden weinig inspraak.
Alleen rijke burgers en aanzienlijken werden schepen of burgemeester. Het stadsbestuur was een soort aristocratie.
Verplichtingen van stadsbewoners
Stadsbewoners moesten trouw zweren, belasting betalen, de stad verdedigen en helpen bij branden.
Opkomst van staten
Grotere gebieden, of staten, werden gevormd door vorsten die macht wilden uitbreiden.
Vrienden met stadsburgers
Vorsten hielden feestelijke intochten in steden om de band met stadsburgers te versterken.
Het belang van stadsrechten voor de vorst
Meer stadsrechten betekende meer belastinginkomsten voor de vorst. Zo kreeg hij meer macht.
Afnemende macht van de adel
Door de groei van steden en de opkomst van staten verloor de adel geleidelijk macht aan de vorsten en stadsbesturen.
Samenwerking tussen steden
Steden gingen samenwerken, vooral voor handel en bescherming van hun rechten.
De Hanze: een handelsverbond
De Hanze was een netwerk van steden die samenwerkten om handel te bevorderen, vooral rond de Oostzee. De Hanzesteden zag je in Nederland, Duitsland, Denemarken, Polen, Estland, Letland en Litouwen
Nederlandse Hanzesteden
Nederlandse steden als Kampen, Zwolle, Deventer en Haarlem waren Hanzesteden verbonden met steden in Duitsland en de Baltische landen. Ook Ommen was een kleine Hanzestad.
Invloed van de Hanze
De Hanze zorgde voor welvaart, meer handel en een sterkere positie van steden in Europa.
De Hanze was een machtig verbond, machtiger dan heel wat vorsten in die tijd waren.
Guldensporenslag
In 1302 versloeg een leger van voetsoldaten in Vlaanderen in een veldslag een leger van ridders te paard.
De voetsoldaten waren betaald door rijke burgers in de steden.
Met hun zware harnassen viel de ridders van hun paarden. Op het slagveld bleven de gouden sporen van de ridders liggen. Vanadaar de naam Guldensporenslag.
Door deze overwinning was het duidelijk dat burgers steeds machtiger werden en dat de macht van de adel afnam.
Staatsvorming
Door de belasting die de vorsten ontvingen uit de steden konden ze ambtenaren en legers met soldaten betalen.
De ambtenaren konden ook wetten schrijven, de koning liet die wetten gelden voor het gehele land.
Zo kwam er een einde aan de feodale versnippering.
Frankrijk en Bourgondië
Voorbeelden van sterke staten: Frankrijk en Bourgondië.
Fhilips de Goede wilde al zijn gebieden/graafschappen als een sterke staat besturen, en zo een einde maken aan de feodale versnippering.
Zijn zoon Karel de Stoute wilde de noordelijke en zuidelijke gebieden met elkaar verbinden door het hertogdom Lotharingen te veroveren, hierdoor kwam hij in oorlog met de koning van Frankrijk. Karel de Stoute sneuvelde, zijn plan om er één koninkrijk van te maken mislukte, Lotharingen ging verloren, maar de Nederlanden bleven wel bij elkaar.
Samenvatting
Steden kregen steeds meer macht door stadsrechten, stadsbesturen.
Vorsten profiteerden van de belasting van de steden, daarmee konden ze soldaten en ambtenaren betalen.
Later kwam de Hanze, hierdoor kwam internationale handel en werden de steden die hier bij hoorden machtiger.
Staatsvorming: vorsten/hertogen, zoals Fhilips de Goede en Karel de Stoute probeerden een einde te maken aan de feodale versnippering door sterke staten te maken
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
Wat voor belang had de koning bij stadsrechten voor de steden?