Herhaling - Cultuur vd Kerk
Herhaling - Cultuur vd Kerk
Gregoriaans
vast onderdeel van het kloosterleven: het gebed
alle psalmen uit de Bijbel worden gezongen volgens vast schema
Vanaf 9de eeuw overal dezelfde melodie: Gregoriaans
In het kort:
1. Wat is gregoriaans?
Gregoriaans is de benaming voor de eenstemmige kerkmuziek van de middeleeuwse Rooms-Katholieke Kerk.
Het werd gebruikt tijdens de liturgie: de officiële kerkdienst. De teksten zijn vrijwel altijd Latijnse Bijbelteksten of gebeden.
Het doel van gregoriaans was dus niet in de eerste plaats om naar te luisteren als entertainment. De muziek moest helpen bij het bidden en het ervaren van God.
Belangrijk om te onthouden:
Gregoriaans = eenstemmige, religieuze zang in het Latijn, gebruikt in de katholieke liturgie.
Polyfonie
Net als kerkarchitectuur wordt kerkmuziek ook ingewikkelder.
Doel: Gelovigen in vervoering brengen
Van gregoriaans eenstemmig naar meerstemmige polyfonie
Voorlopers: de kapelmeesters van de Notre-Dame te Parijs
Cantus firmus: vaststaand melodische motief van lange noten.
Tekst moeilijk te verstaan door meerstemmingheid i.t.t. romaans gregoriaans eenstemmig. Er werd niet exclusief in Latijn gezongen, maar in de volkstaal.
Er kwam behoefte aan begeleiding van instrumenten (orgel).
Metrisch. (Het gregoriaans kende geen vaste maatsoort of regelmatig ritme)
Romaans
Constructiebouw: gewicht van het dak wordt door dikke, massieve muren gedragen.
Kenmerken:
Dikke muren: massief en gesloten
Kleine ramen: donker
Rondbogen
Tongewelf >>>
Horizontaal karakter
1000 - 1200 na Chr.
Gotiek
Skeletbouwconstructie: skelet draagt het gewicht (niet de muren), gewicht wordt afgeleid door kruisribgewelf, pilaren, luchtbogen en steunberen (en pinakels).
Kenmerken:
Dunnere muren: open en sierlijk
Grote glas-in-loodramen, roosvensters
Spitsbogen
Kruisribgewelf>>>
Verticaal karakter
1150 - 1500 na Chr.
cultuur van de kerk; bid en werk
-11e/12e eeuw netwerk van kloosters
-orde met regels en voorschriften zoals de Cluniacenzers (luxe) en de later afgesplitste Cicterciënzers (sober)
- zelfvoorzienend en leven in afzondering
syllabus
Verschillende opvattingen over kunst: kunst en geloofsbeleving (abt Suger versus Bernardus van
Clairvaux, Franciscus van Assisi); theorieën voor en tegen het gebruik van beelden.
Kloosterorden
Regula Benedicti: voorschriften voor het leven in een klooster.
Benedictijner orde (ora et labora, steeds rijker/machtiger)
Orde van Cluny = Cluniacenzers (hervormingsbeweging, regels belangrijk, kunst)
Cisterciënzers (soberheid, kruistochten)
Franciscanen (armoede, 'bedelorde')
Cisterciënzers
soberheid naar voorbeeld van Christus
olv Bernardus van Clairvaux
sobere kerken zonder versieringen
eenvoudige materialen
kloosters staan in afgelegen gebieden
Cluniacenzers vs
luxe ter ere van God
grote rijkdom en veel macht
pracht en praal; veel versieringen
dure materialen in kerk; goud, zilver en dure stoffen
kloosters staan in steden
relieken
Pelgrimstochten: pelgrims bezoeken plaatsen waar resten zijn van heiligen (= relieken)
Een reliek geeft kracht, genezing en/of vergeving van schuld.
Relieken worden vaak bewaard en getoond in luxe kistjes: reliekschrijnen.
Primaire relieken: stoffelijk overschot van de heilige.
Secundaire relieken: voorwerpen die de heilige heeft aangeraakt.
In de heilige oorden van een pelgrimsreis te vinden.
Pelgrimsreizen
Tochten naar heilige oorden (naar belangrijke relieken) volgens vaste route.
Goed voor religie, cultuur en economie in de steden langs de route.
Reden: boetedoening, vergeving zonden.
Belangrijk voor in het in stand houden en verspreiden van het christendom (net als kruistochten later)
Santiago de Compostela = reisdoel voor pelgrims (nog steeds!): reliek van apostel Jacobus
Analyseren kunstwerk
Voorstelling: Wat wordt er afgebeeld?
> Wat zie je allemaal op het schilderij/in het beeld?
(mensen, dieren, gebaren, kleding, voorwerpen, elementen in de achtergrond zoals gebouwen, landschap)
Vormgeving: Hoe wordt de voorstelling afgebeeld?
> Beschrijf: Vorm, Licht, Compositie (ordening), Ruimte, Kleur (VLORK)
> (Materiaal, techniek, hanteringswijze)
Romaanse schilderkunst
- Vorm: vooral muurschilderingen/fresco's (Een fresco is een muurschildering waarbij verf direct op een natte kalklaag wordt aangebracht, waardoor pigmenten in de muur trekken en het kunstwerk zeer duurzaam wordt) ter decoratie van de kerk en illustraties in boeken (in scriptoria gemaakt door monniken).
- Figuren sterk vereenvoudigd/gestileerd, niet realistisch of natuurgetrouw (onjuiste anatomie, proporties kloppen niet, geen gezichtsuitdrukking)
- Figuren zijn schematisch/lineair van karakter (ze lijken op elkaar en zijn herkenbaar aan symbolen), lijnen zoals haren of plooien hebben een decoratieve functie, vlakken opgevuld met kleuren hierdoor geen/nauwelijks ruimte illusie.
- Functies: didactisch (verbeelding van Bijbelverhalen), eerbetoon aan God, ter decoratie/versiering.
De didactische functie van schilderijen worden vaak versterkt door:
Niet kloppend perspectief
De vormen zijn schematisch / vereenvoudigd ('stripachtig')
De vormen worden met duidelijke contouren / contourlijnen weergegeven,
Er worden, net als in een strip, omlijningen/kaders gebruikt voor de (verschillende) scènes.
De achtergrond is vaak effen / is niet ingevuld.
De figuren zijn te identificeren aan de hand van hun attribuut / symbolen.
De belangrijkste elementen zijn vergroot afgbeeld (met grote gebaren), zodat de belangrijkste verhaalelementen goed te lezen zijn.
Het verhaal is van links naar rechts te lezen / volgen.
Gotische schilderkunst
Vroege gotiek:
- Weinig ruimteweergave, vaak gouden achtergrond.
- Wel iets plasticiteit.
Hoog gotiek:
- Meer realisme en details (zware plooival).
- Ruimte wordt beter weergegeven, bv. een landschap als achtergrond.
Late gotiek:
- Grote aandacht voor details (zware plooival).
- Gebrekkig lijnperspectief.
- Stereotype weergave van figuren/scènes en symbolisch kleurgebruik (wit=zuiver, blauw=hemels, goud=goddelijk)
- Redelijke anatomie.
Romaanse beeldhouwkunst
- Belangrijke heilige (bijvoorbeeld Jezus) groter en centraler in compositie.
- Heiligen sterk vereenvoudigd/gestileerd, niet realistisch of natuurgetrouw (onjuiste anatomie, geen gezichtsuitdrukking)
- Heiligen lijken veel op elkaar, zijn vooral herkenbaar aan symbolen die ze vasthouden.
- Op of aan kerken geplaatst (in timpaan/boogveld, portaal, kapitelen).
- Functies: didactisch (verbeelding van Bijbelverhalen), eerbetoon aan God, ter decoratie/versiering.
Gotische beeldhouwkunst
- In vroege gotiek stijve pilaarbeelden, later komen ze meer los van de wand (S-houding/contrapost).
- Anatomie is vrij goed weergegeven (steeds meer emotie in gezichtsuitdrukkingen).
- Plooival in kleding is realistischer weergegeven (bij Gotiek vaak zware, hoekige plooival).
- Ook gedetailleerde houten beschilderde beelden met een goede stofuitdrukking.
- Grote altaarstukken (meerluiken met verschillende voorstellingen) met kostbaar beeldhouwwerk waarvan luiken gesloten kunnen worden.
Byzantijnse kunst
Kenmerken:
Veel goud
Mozaïeken
Verhalende beeldtaal die we herkennen van de ME in Europa.
Oudgriekse en Romeinse invloeden i.c.m. met Arabische en Oosterse.
Symmetrisch
Iconen: afbeeldingen van Christus, Maria, heilige.
Dans en de kerk
In de Middeleeuwen bestempelde de katholieke kerk in West-Europa dansen al snel als zondig. In deze periode is dans buiten de kerk meer een soort gezelschapsspel waarmee het volk en de adel zich op feesten en partijen vermaakte. Minstrelen maakten vaak een dans als onderbreking van hun zang en potsenmakerijen. Dans was bij het gewone volk spontaan, niet aan regels of voorschriften onderhevig. Deze dans was vaak onstuimig en openhartig in hun seksualiteit en aardsheid, ondanks de opgeheven vinger van de kerk.
Dans en de kerk
De Kerk had bezwaar tegen dans, omdat
het een verleiding zou vormen (tot zinnelijk genot) / lustopwekkend zou zijn / het onzedelijk werd gevonden.
het lichamelijke voorop kwam te staan (in plaats van het geestelijke).
het duivels zou zijn (de danslust zou aangewakkerd worden door de duivel).