8.4 Bescherming tegen straling

• Natuurkunde / Scheikunde
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 3

Hoofdstuk 8: Nask

Welkom Welkom- Kader-3

Benodigheden

- laptop

- Binas

- Rekenmachine 

Welkom Kader-3!

Ga zitten en start met:

Lezen: van 8.4 Bescherming tegen straling op blz 226

Klaar?

Ga verder met de bijbehorende opdrachten.......

START IN: 

Tassen op de grond

Jas over je stoel

Telefoons in de kluis

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode 3

• Thema:
• Benodigde lesmaterialen: BINAS, rekenmachine en etui

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6	Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11	Week 12	week 13
2.1 2.2	2.3 2.4		8.1 8.2 8.3 8.4	Mei- Vak	Mei- Vak	4.1 4.2	4.2 4.3	4.4	Herh H3 PO-licht	SOH2H4H8	PROEF-SE1	Herh

Overzicht Periode 3

• Thema:
• Benodigde lesmaterialen: BINAS, rekenmachine en etui

Week 1	Week 2	Week 3	Week 4	Week 5	Week 6	Week 7	Week 8	Week 9	Week 10	Week 11	Week 12	week 13
2.1 2.2	2.3 2.4		4.1 4.2	Mei- Vak	Mei- Vak	4.3 4.4	8.1 8.2 8.3 8.4		Herh H3 PO-licht	SOH2H4H8	PROEF-SE1	Herh

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon is thuis of in de kluis 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Binas, Boek, Chromebook, JdW-map, etui, rekenmachine

          

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

              Programma

1. Huiswerk controle
   
2. Terugblik
   
3. Leerdoelen
   
4. Instructie (uitleg)
   
5. Zelfstandig werken
   
6. Afsluiting
   
7. Huiswerk volgende les

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Huiswerk voor vandaag:

1. Lees 8.3 Straling gebruiken
   
2. Maak van paragraaf 8.3 opdracht 1 t/m 10 

Tekst

Opgaven bespreken

Opgaven bespreken

Welke vraag/vragen 

vonden jullie lastig?

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

• Je kunt van drie soorten ioniserende straling beschrijven hoe groot het doordringend vermogen is. T1
  

• Je kunt beschrijven op welke manier gammastraling wordt toegepast bij medisch onderzoek. T2
  

• Je kunt beschrijven hoe kankergezwellen worden bestraald: van buitenaf én van binnenuit. T2

• alfastraling
• bètastraling
• gammastraling
• doordringend vermogen
• dracht
• tracer

8.3 Straling gebruiken

                Leerdoelen behaald?

☢️ Ioniserende straling

α: stopt snel (papier/huid)

β: komt verder (aluminium)

γ: komt het verst (alleen lood/beton stopt)

🏥 Gebruik in de geneeskunde

γ-straling wordt gebruikt om in het lichaam te kijken. Met een radioactieve stof kunnen artsen ziektes opsporen

🎯 Behandeling van kanker

Uitwendig: straling van buitenaf op de tumor

Inwendig: straling in of bij de tumor

✅ Onthouden: gamma is het sterkst en wordt gebruikt voor onderzoek en behandeling

Een stof kan natuurlijk radioactief zijn.
Hoe noem je een radioactieve stof als mensen hem hebben gemaakt?

Hieronder staan drie stellingen over ioniserende straling.
        Geef aan of de stellingen waar of onwaar zijn.

<div>onwaar</div>

onwaar

waar

De straling die radioactieve stoffen uitzenden is niet ioniserend.

Uv-straling heeft een zwak ioniserend effect.

Ir-straling uit de zon is schadelijk voor de huid.

Koolstof-14 is een radioactieve isotoop met een halveringstijd van 5730 jaar. Een andere isotoop is koolstof-12.

Van welke soort deeltjes is het aantal niet hetzelfde in koolstof-12 en koolstof-14?

1. protonen
2. neutronen
3. elektronen

Voor medisch onderzoek moet een scan gemaakt worden. De patiënt neemt een tracer in.
De tracer die in het orgaan is opgenomen zendt straling uit die wordt geregistreerd door een camera.
Welk soort straling moet de tracer uitzenden om opgevangen te kunnen worden door de camera?

1. alfa-straling
2. beta-straling
3. gamma-straling

Bepaal met de grafiek de halfwaardetijd van technetium-99m.

1. 3 uur
2. 6 uur
3. 9 uur
4. 12 uur

Radioactieve stoffen zenden verschillende soorten straling uit.
Welk soort straling heeft het kleinst doordringende vermogen?

1. alfa-straling
2. beta-straling
3. gamma-straling

Vragen?

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

• Je kunt de gevaren beschrijven van de ioniserende straling die radioactieve stoffen afgeven. T1
  

• Je kunt maatregelen benoemen die de hoeveelheid straling die iemand ontvangt verkleinen. R
  

• Je kunt voorzorgsmaatregelen noemen voor het werken met radioactieve stoffen. T1
  

• Je kunt uitleggen wat radioactieve besmetting is en hoe je besmetting kunt voorkomen. T2
  

• Je kunt beschrijven welke maatregelen worden genomen als mensen radioactief besmet raken. T2

• afschermings-materiaal

8.4 Bescherming tegen straling

Leerdoelen 

Leerdoelen burgerschap

Burgerschap: 

Denken (kritisch en onderzoekend denken)

Je kunt uitleggen waar radioactiviteit in de natuur en in de samenleving voorkomt en nadenken over hoe mensen hier veilig en verantwoord mee omgaan (bijvoorbeeld bij kernenergie of medische toepassingen).

Voelen (bewustzijn en betrokkenheid)

Je begrijpt dat materialen uit verschillende soorten stoffen bestaan en kunt nadenken over hoe deze invloed hebben op milieu, gezondheid en duurzaamheid.

Handelen (samenwerken en participeren)

Je kunt uitleggen hoe mensen veilig omgaan met radioactiviteit in de samenleving.

Je kunt meedenken en meepraten over verantwoord gebruik van technologie in de samenleving.

• Mensen die een extreem hoge dosis straling oplopen, overlijden vrijwel meteen.

• Bij een iets minder hoge dosis word je na enkele dagen of weken ernstig ziek.
  

• Mensen die een lage dosis straling oplopen, merken daar op het moment zelf niets van.
  

• Wel is de kans groter dat ze later kanker krijgen. Ook wordt de kans groter dat ze kinderen krijgen met een aangeboren afwijking.

8.4 Bescherming tegen straling

• Bij bestraling van buitenaf is gammastraling het meest schadelijk.
  

• Bij bestraling van binnenuit zijn alle soorten straling gevaarlijk. De cellen van je lichaam staan dan direct aan de straling bloot.
  

• Alfastraling levert het meeste risico op, omdat deze straling in een klein gebied rond de bron wordt geabsorbeerd en daar grote schade aanricht.

Gevaren van straling

8.4 Bescherming tegen straling

Bescherming tegen bestraling

8.4 Bescherming tegen straling

Welke voorzorgsmaatregelen?

• Tijd zo kort mogelijk
  
• Afstand zo groot mogelijk
  
• Afschermingsmateriaal gebruiken dat de straling absorbeert. Dat is vooral belangrijk voor gammastraling, de soort straling met het grootste doordringende vermogen. Een veelgebruikt afschermingsmateriaal is lood.
  

• Hoe dikker de laag lood is, hoe meer gammastraling er wordt geabsorbeerd en hoe minder er wordt doorgelaten.

• Radioactieve stoffen mogen niet terechtkomen in de bodem, het grondwater of de lucht. Als dat toch gebeurt, zeg je dat er radioactieve besmetting (vervuiling) heeft plaatsgevonden. Er kunnen dan radioactieve stoffen in je lichaam terechtkomen:
  

• via de lucht die je inademt; via het water dat je drinkt; via het voedsel dat je eet.

• Het gevolg is dat je lichaam inwendig wordt bestraald.

Besmetting voorkomen

8.4 Bescherming tegen straling

• Werk alleen met radioactieve stoffen in daarvoor aangewezen ruimtes.
  

• Doe een jas en schoenhoezen aan als je een werkruimte binnengaat (figuur 3).
  

• Let er goed op dat je geen radioactieve stoffen morst.
  

• Was altijd eerst je handen grondig als je de werkruimte verlaat.
  

• Controleer regelmatig of de werkruimtes niet radioactief besmet zijn.

Besmetting voorkomen

8.4 Bescherming tegen straling

• Ondanks alle voorzorgsmaatregelen kan het toch gebeuren dat er radioactieve besmetting plaatsvindt.

• Mensen moeten besmette kleding uittrekken en meteen gaan douchen.
  

• De besmette kleding moet zorgvuldig worden opgeborgen.
  

• Besmette ruimtes moeten worden schoongemaakt (ontsmet).

• één uitgangspunt: houd radioactieve stoffen uit de buurt van mensen

Maatregelen bij besmetting

8.4 Bescherming tegen straling

afschermingsmateriaal

Materiaal dat ioniserende straling (met name gammastraling) absorbeert.

                 Begrippen uit deze les 

Vragen? 

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

Aan de slag

Maak van 8.4 opdracht 1 t/m 8

Extra uitdaging maak opdracht 11 en 12

• Je kunt de gevaren beschrijven van de ioniserende straling die radioactieve stoffen afgeven. T1
  

• Je kunt maatregelen benoemen die de hoeveelheid straling die iemand ontvangt verkleinen. R
  

• Je kunt voorzorgsmaatregelen noemen voor het werken met radioactieve stoffen. T1
  

• Je kunt uitleggen wat radioactieve besmetting is en hoe je besmetting kunt voorkomen. T2
  

• Je kunt beschrijven welke maatregelen worden genomen als mensen radioactief besmet raken. T2

• afschermings-materiaal

8.4 Bescherming tegen straling

                Leerdoelen behaald?

Noem nog twee andere manieren waarop een laborant zich kan beschermen tegen röntgenstraling.

Met welk meetinstrument kun je de hoeveelheid radioactieve straling meten?

Stralingsbeschermende maatregelen voor het gebruik bij alfastralers zijn vooral gericht op het voorkomen van inwendige besmetting.
Bij inwendige besmetting komt de radioactieve bron in het lichaam, bijvoorbeeld door het inademen van lucht of het eten van besmette producten.

Waarom is het minder belangrijk bij alfastraling dan bij gammastraling om te kijken naar bescherming voor straling van buitenaf?

• Je kunt de gevaren beschrijven van de ioniserende straling die radioactieve stoffen afgeven. T1
  

• Je kunt maatregelen benoemen die de hoeveelheid straling die iemand ontvangt verkleinen. R
  

• Je kunt voorzorgsmaatregelen noemen voor het werken met radioactieve stoffen. T1
  

• Je kunt uitleggen wat radioactieve besmetting is en hoe je besmetting kunt voorkomen. T2
  

• Je kunt beschrijven welke maatregelen worden genomen als mensen radioactief besmet raken. T2

• afschermings-materiaal

8.4 Bescherming tegen straling

                Leerdoelen behaald?

☢️ Gevaren van straling  (1/2)

Ioniserende straling kan cellen beschadigen

Het kan zorgen voor ziektes zoals kanker

Je ziet of voelt straling niet

🛡️ Minder straling krijgen

Afstand houden (verder weg = minder straling)

Korte tijd bij de bron blijven

Bescherming gebruiken (lood, speciale kleding)

• Je kunt de gevaren beschrijven van de ioniserende straling die radioactieve stoffen afgeven. T1
  

• Je kunt maatregelen benoemen die de hoeveelheid straling die iemand ontvangt verkleinen. R
  

• Je kunt voorzorgsmaatregelen noemen voor het werken met radioactieve stoffen. T1
  

• Je kunt uitleggen wat radioactieve besmetting is en hoe je besmetting kunt voorkomen. T2
  

• Je kunt beschrijven welke maatregelen worden genomen als mensen radioactief besmet raken. T2

• afschermings-materiaal

8.4 Bescherming tegen straling

                Leerdoelen behaald?

⚠️ Veilig werken met straling (2/2)

Draag beschermende kleding

Gebruik speciale materialen en opslag

Volg altijd veiligheidsregels

🧪 Radioactieve besmetting

Besmetting = radioactieve stof zit op of in je lichaam

Voorkomen door hygiënisch werken en bescherming

🚿 Wat doen bij besmetting

Kleding uitdoen, Huid wassen/douchen

Medische hulp om straling te controleren en te behandelen

Vragen?

2. Voorkennis activeren

De docent activeert relevante voorkennis aan de hand van een terugblik-opdracht, waarbij eventueel een beroep op de thuistalen wordt gedaan. Op deze manier biedt de docent een kapstok om nieuwe stof te verbinden aan de eerder geleerde stof en richting te geven aan het verdere verloop van de les. Tegelijkertijd worden hiermee misconcepties van leerlingen zichtbaar gemaakt, waar de docent vervolgens gericht op in kan spelen. 

           NASK Toolbox

Nask toolbox

Zet de vier stappen voor het gebruik van een formule in de juiste volgorde.

Gegevens opschrijven

Formule opschrijven

Antwoord opschrijven en eenheid

Berekening opschrijven

Schrijf 3 dingen op die
je deze les hebt geleerd

Stel 1 vraag over iets dat je
deze les nog niet zo goed hebt begrepen

Volgende les:

Huiswerk:

1. Lees 8.4 Bescherming tegen straling
2. Maak van paragraaf 8.4 opdracht 1 t/m 12

Dank voor jullie aandacht!

Lisa houd een stralingsmeter op 70 cm afstand van een horloge. De meter begint meteen te tikken. Welke conclusie kan Lisa hieruit trekken?

Welke soort straling maakt je warm als je voor de open haard zit

Noem een veelgebruikt afschermingsmateriaal voor gammastraling

Bij welke behandeling mag Lotte geen borstvoeding meer geven?

1. Na het maken van een röntgenfoto
2. Na uitwendige bestraling van een tumor
3. Na het innemen van een bèta-bron voor chemotherapie
4. Na een kuur met ultravioletstraling

• Je kunt de gevaren beschrijven van de ioniserende straling die radioactieve stoffen afgeven. T1
  

• Je kunt maatregelen benoemen die de hoeveelheid straling die iemand ontvangt verkleinen. R
  

• Je kunt voorzorgsmaatregelen noemen voor het werken met radioactieve stoffen. T1
  

• Je kunt uitleggen wat radioactieve besmetting is en hoe je besmetting kunt voorkomen. T2
  

• Je kunt beschrijven welke maatregelen worden genomen als mensen radioactief besmet raken. T2

• afschermings-materiaal

8.4 Bescherming tegen straling

                Leerdoelen behaald?

☢️ Gevaren van straling  (1/2)

Ioniserende straling kan cellen beschadigen

Het kan zorgen voor ziektes zoals kanker

Je ziet of voelt straling niet

🛡️ Minder straling krijgen

Afstand houden (verder weg = minder straling)

Korte tijd bij de bron blijven

Bescherming gebruiken (lood, speciale kleding)

• Je kunt de gevaren beschrijven van de ioniserende straling die radioactieve stoffen afgeven. T1
  

• Je kunt maatregelen benoemen die de hoeveelheid straling die iemand ontvangt verkleinen. R
  

• Je kunt voorzorgsmaatregelen noemen voor het werken met radioactieve stoffen. T1
  

• Je kunt uitleggen wat radioactieve besmetting is en hoe je besmetting kunt voorkomen. T2
  

• Je kunt beschrijven welke maatregelen worden genomen als mensen radioactief besmet raken. T2

• afschermings-materiaal

8.4 Bescherming tegen straling

                Leerdoelen behaald?

⚠️ Veilig werken met straling (2/2)

Draag beschermende kleding

Gebruik speciale materialen en opslag

Volg altijd veiligheidsregels

🧪 Radioactieve besmetting

Besmetting = radioactieve stof zit op of in je lichaam

Voorkomen door hygiënisch werken en bescherming

🚿 Wat doen bij besmetting

Kleding uitdoen, Huid wassen/douchen

Medische hulp om straling te controleren en te behandelen