6. Grammatica ZD: Bijwoordelijke bepaling

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1

Grammatica zinsdelen

persoonsvorm en zinsdelen

onderwerp

werkwoordelijk gezegde

lijdend voorwerp

meewerkend voorwerp

bijwoordelijke bepaling

Lesdoelen

Vorige les heb je geleerd:

• wat een meewerkend voorwerp is;

• hoe je een meewerkend voorwerp in een zin kan vinden;

• hoe het werkwoord bepaalt of er een meewerkend voorwerp is.

Deze les leer je:

• uitleggen wat een bijwoordelijke bepaling is;

• verschillende soorten vragen herkennen (zoals waar, wanneer, hoe, waarom);

• bijwoordelijke bepalingen in een zin vinden.

Bijwoordelijke bepaling

Een bijwoordelijke bepaling (bwb) geeft extra informatie over wat er in de zin gebeurt.

Het geeft antwoord op vragen zoals:

• Hoe?

• Waar?

• Wanneer?

• Waarom?

• Waardoor?

• Waarheen?

• Hoelang?

Bijwoordelijke bepaling

Voorbeelden

• In de garage staat de oldtimer van Martin. → Waar?

• De vakantie begint over drie weken. → Wanneer?

• Het theater werd wegens een verbouwing gesloten. → Waarom?

• Caro gaat op haar scooter naar de stad. → Hoe? / Waarheen?

De vraagwoorden zelf kunnen ook een bijwoordelijke bepaling zijn:

• Waarom heb je dat leuke jurkje geruild? → Waarom is hier de bijwoordelijke bepaling.

Bijwoordelijke bepaling

Niet alle bijwoordelijke bepalingen beantwoorden een vraag.

Ook deze woorden zijn vaak een bwb:

• niet

• wel

• zeker

• absoluut

• eigenlijk

• misschien

• waarschijnlijk

Deze geven een extra nuance of mening.

Bijwoordelijke bepaling

Zo vind je de bijwoordelijke bepaling:

1. Zoek de persoonsvorm (pv) en verdeel de zin in zinsdelen.

2. Zoek het onderwerp (ow).

3. Zoek het werkwoordelijk gezegde (wg).

4. Stel de vraag: Wie/Wat + werkwoordelijk gezegde + onderwerp?

Het antwoord op die vraag is het lijdend voorwerp (lv).

5. Stel de vraag: Aan/Voor wie + wg + ow + lv?

Het antwoord op die vraag is het meewerkend voorwerp (mv).

6. Wat overblijft = meestal de bijwoordelijke bepaling

Bijwoordelijke bepaling

Belangrijk om te weten:

• Niet elke zin heeft een bijwoordelijke bepaling.

• Een zin kan meerdere bijwoordelijke bepalingen hebben.

Opdracht 1 (blz. 178)

Benoem van onderstaande zinnen pv, ow, wg, lv, mv en bwb in.

De zinnen bevatten één bijwoordelijke bepaling.

1. Sommige ouders kopen in de dierenwinkel een huisdier voor hun kind.

2. Naast een hond of kat worden gekko’s en leguanen aangeschaft.

3. De zorg voor deze diersoorten moet je niet onderschatten.

4. Gekko’s kunnen ondersteboven klimmen.

5. Je kunt deze diertjes nauwelijks aaien.

6. Een konijn, hamster of cavia kun je tenminste knuffelen!

Aan de slag!

Wat: Maak opdracht 2 en 3 (blz. 178).

Hoe:  Je werkt zelfstandig of in tweetallen.

Tijd:  Je krijgt 15 minuten de tijd.

Hulp:   Je mag overleggen op fluistertoon met je buurman of buurvrouw.

Uitkomst:  We kijken de antwoorden na.

Benoem de bijwoordelijke bepaling(en): Het broodje gezond wordt al jaren als klassieker geserveerd in cafetaria’s en snackbars.

Benoem de bijwoordelijke bepaling(en): Je verwacht een gezond broodje te krijgen.

Benoem de bijwoordelijke bepaling(en): Op dit broodje worden kaas, ham en ei gelegd.

Benoem de bijwoordelijke bepaling(en): Toch klopt dat niet.

Benoem de bijwoordelijke bepaling(en): Het witte broodje bevat namelijk te veel zout.