1.1 Welke keuzes maak je?

• New lesson editor
• Economie
• Middelbare school
• vmbo b
• Leerjaar 4

Behoeften, middelen en welvaart

Open vanuit herkenbare dagelijkse keuzes: eten, kleding, wonen, vrije tijd. Leg uit dat economie gaat over kiezen, omdat niet alles onbeperkt beschikbaar is.

Lesdoel

Je kan uitleggen wat behoeften en middelen met elkaar te maken hebben, waarom je prioriteiten moet stellen, op welke manieren je in behoeften kunt voorzien en wat het verschil is tussen welvaart en welzijn.

Wat zijn behoeften?

Behoeften zijn dingen die mensen nodig hebben of graag willen.

• eten en drinken

• kleding en wonen

• ontspanning en vrije tijd

• veiligheid en gezondheid

Houd het eenvoudig: behoeften kunnen noodzakelijk zijn of prettig om te hebben. Vermijd hier nog ingewikkelde indelingen.

Wat zijn middelen?

Middelen zijn alles wat je kunt gebruiken om in behoeften te voorzien.

• geld

• tijd

• spullen

• grondstoffen

• arbeid van mensen

Koppel middelen meteen aan welvaart: hoe meer bruikbare middelen, hoe meer mogelijkheden mensen hebben.

Behoeften en middelen samen

Mensen hebben veel behoeften, maar middelen zijn beperkt.

Daardoor kun je niet altijd alles kiezen wat je wilt. In de economie gaat het vaak om deze spanning: veel behoeften, maar weinig middelen.

Noem dit nog niet uitgebreid schaarste als dat te moeilijk voelt, maar benoem wel duidelijk dat beperkt betekent: niet onbeperkt beschikbaar.

Welvaart en middelen

Welvaart gaat over de mate waarin mensen met hun middelen in hun behoeften kunnen voorzien.

Meer middelen betekent vaak meer keuze.

Weinig middelen betekent dat je sneller moet kiezen.

Gebruik een eenvoudig voorbeeld: met meer geld kun je meer kopen, maar welvaart gaat breder dan alleen geld.

Waarom kiezen nodig is

Omdat middelen beperkt zijn, moet je prioriteiten stellen.

Je kiest dan wat op dat moment het belangrijkst is. Wie geld uitgeeft aan kleding, kan datzelfde geld niet ook aan een telefoon uitgeven.

Laat zien dat kiezen altijd betekent: iets wel doen en iets anders niet of later.

Prioriteiten stellen

Prioriteiten zijn de behoeften die je eerst belangrijk vindt.

• eerst huur of eten

• daarna hobby of luxe

• keuze hangt af van situatie en inkomen

Benadruk dat prioriteiten per persoon kunnen verschillen, maar dat basisbehoeften vaak voorop staan.

Kiezen heeft gevolgen

Beperkte middelen → prioriteiten stellen → keuze maken

Een keuze heeft altijd een gevolg. Als je tijd of geld aan het ene besteedt, blijft er minder over voor iets anders.

Deze oorzaak-gevolgketen is de kern van economisch denken op dit niveau.

Consumeren

Consumeren is het kopen van goederen en diensten om in behoeften te voorzien.

• goederen: brood, schoenen, telefoon

• diensten: kapper, busrit, reparatie

Leg goederen en diensten kort uit. Houd de voorbeelden dichtbij de leefwereld van leerlingen.

Zelfvoorziening

Bij zelfvoorziening maak of doe je zelf wat je nodig hebt.

• zelf eten verbouwen

• zelf kleding repareren

• zelf een maaltijd maken

Maak duidelijk dat je dan minder afhankelijk bent van kopen, maar wel tijd en vaardigheden nodig hebt.

Natuurlijke hulpbronnen

Sommige behoeften worden vervuld met natuurlijke hulpbronnen.

• frisse lucht

• zonlicht

• water

Deze komen uit de natuur.

Blijf bij de voorbeelden uit de opdracht. Benoem dat mensen deze hulpbronnen gebruiken zonder ze eerst te maken.

Collectieve voorzieningen

Collectieve voorzieningen zijn voorzieningen van de overheid voor veel mensen samen.

• gemeentelijk zwembad

• fietspad

• straatverlichting

Leg uit dat je hier niet altijd rechtstreeks per gebruik voor betaalt, maar dat ze bedoeld zijn voor de samenleving als geheel.

Vier manieren op een rij

Je kunt in behoeften voorzien door:

• consumeren

• zelfvoorziening

• natuurlijke hulpbronnen gebruiken

• collectieve voorzieningen gebruiken

Deze slide bundelt de vier manieren zodat leerlingen het overzicht houden.

Wat is welvaart?

Welvaart gaat over middelen.

Het gaat om de vraag hoeveel mogelijkheden mensen hebben om in hun behoeften te voorzien. Geld speelt mee, maar ook andere middelen zoals tijd en spullen.

Sluit aan op eerdere uitleg: welvaart = mogelijkheden door middelen.

Wat is welzijn?

Welzijn gaat over hoe goed mensen zich voelen.

Denk aan gezondheid, rust, veiligheid, geluk en een prettige leefomgeving. Welzijn gaat dus niet alleen over spullen of geld.

Maak het onderscheid scherp: welzijn is niet hetzelfde als rijk zijn.

Welvaart en welzijn verschillen

Meer welvaart betekent niet altijd meer welzijn.

Iemand kan veel geld hebben, maar toch stress of weinig gezondheid. Andersom kan iemand met minder geld zich toch gelukkig en veilig voelen.

Dit is de belangrijkste contrastslide van het laatste deel. Gebruik herkenbare voorbeelden.

Samengevat

• Behoeften zijn wat mensen nodig hebben of willen.

• Middelen gebruik je om daarin te voorzien.

• Omdat middelen beperkt zijn, moet je kiezen.

• Dat doe je door prioriteiten te stellen.

• Welvaart gaat over middelen, welzijn over hoe goed je leven voelt.

Gebruik deze slide als afronding van de inhoud voordat je naar begrippen gaat.

Begrippen

behoeften - dingen die mensen nodig hebben of graag willen

middelen - alles wat je kunt gebruiken om in behoeften te voorzien

welvaart - de mate waarin je met je middelen in behoeften kunt voorzien

prioriteiten - keuzes over wat je het belangrijkst vindt

consumeren - goederen en diensten kopen

Begrippen

zelfvoorziening - zelf maken of doen wat je nodig hebt

natuurlijke hulpbronnen - bruikbare dingen uit de natuur, zoals lucht en zon

collectieve voorzieningen - voorzieningen van de overheid voor veel mensen samen

welzijn - hoe goed mensen zich voelen in hun leven