tk - Sociale verschillen en overleven in de Laatste IJstijd

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g
• Leerjaar 1

1.2 Sociale verschillen en samenleven bij jager-verzamelaars

Open met het idee dat leerlingen in hun eigen omgeving al verschillen zien tussen mensen. Koppel dat aan de historische vergelijking later in de les.

Leerdoel

• Ik kan uitleggen wat sociale verschillen zijn.

• ik kan het verschil tussen arm en rijk herkennen.

• Ik kan vergelijken hoe sociale verschillen bij jager-verzamelaars waren met onze eigen samenleving.

Sociale verschillen in Brazilië

Wat zijn sociale verschillen?

Sociale verschillen zijn verschillen tussen mensen in:

• macht

• rijkdom

• aanzien

Deze verschillen bepalen vaak hoe mensen leven.

Gebruik steeds dezelfde drie woorden: macht, rijkdom en aanzien. Dat vormt de kern van de les.

Sociale verschillen in het dagelijks leven

Je ziet sociale verschillen vaak terug in het dagelijks leven:

• soort woning

• toegang tot onderwijs

• gezondheid en zorg

• kans op werk

• invloed op beslissingen

Maak het concreet met herkenbare voorbeelden, zoals buurtverschillen of kansen op school en werk.

Arm en rijk nu

In onze samenleving is er veel verschil tussen arm en rijk.

• Rijke mensen hebben vaak meer bezit en meer keuze.

• Arme mensen hebben vaker zorgen over geld.

• Daardoor zijn kansen niet voor iedereen gelijk.

Benadruk dat arm en rijk niet alleen over geld gaat, maar ook over kansen en zekerheid.

Zijn sociale verschillen er altijd al geweest?

Jager-verzamelaars leefden anders

Jager-verzamelaars leefden in kleine groepen.

• Ze trokken rond.

• Ze jaagden en verzamelden voedsel.

• Ze hadden weinig bezit.

• Ze waren sterk afhankelijk van elkaar. (afhankelijk = elkaar nodig hebben)

Noem dat dit gaat over de prehistorie, voordat mensen aan landbouw deden.

Kleine sociale verschillen

Bij jager-verzamelaars waren daarom sociale verschillen meestal klein.

• Niemand kon veel spullen bewaren.

• Voedsel moest vaak worden gedeeld.

• Overleven lukte beter samen dan alleen.

Leg uit dat weinig bezit ook betekent dat verschillen in rijkdom kleiner blijven dan in latere landbouwsamenlevingen.

Waarom hadden mensen elkaar nodig?

Mensen hadden elkaar nodig voor hun overleving:

• samen voedsel zoeken

• elkaar beschermen

• zorgen voor kinderen en ouderen

• kennis delen over dieren, planten en seizoenen

Benadruk wederzijdse afhankelijkheid als kernidee voor de vergelijking met nu.

Vergelijking: nu en toen

Nu: sociale verschillen tussen arm en rijk kunnen groot zijn.

Toen: bij jager-verzamelaars waren verschillen meestal kleiner.

Het grote verschil is dat bezit en macht nu ongelijker verdeeld kunnen zijn dan in kleine groepen uit de prehistorie.

Laat leerlingen zien dat sociale verschillen veranderen door de manier waarop mensen samenleven.

Hebben mensen elkaar nu minder nodig dan vroeger?

Samenleven en klimaatverandering

Ook nu zijn mensen van elkaar afhankelijk.

Klimaatverandering raakt iedereen, maar niet iedereen even sterk. Om toekomstige generaties te beschermen, moeten mensen meer gaan samenwerken?

Koppel dit aan het eerdere idee van afhankelijkheid: anders dan bij jager-verzamelaars, maar nog steeds belangrijk voor overleving.

Afhankelijk van elkaar, ook nu

Klimaatverandering → problemen voor natuur, voedsel en wonen

Samenwerken → betere bescherming voor de toekomst

Mensen hebben elkaar nodig om:

• keuzes te maken

• oplossingen te bedenken

• de aarde leefbaar te houden

Gebruik de pijlvorm alleen hier, omdat de keten zelf de kern van de slide is.

Startopdracht:

Ga rustig op je plek zitten en pak je boek. Ga naar blz.24

Maak daar opdr. 12.B en C

Je moet de tekst op blz. 20 en 22 gebruiken.

Benadruk dat cultuur een historisch spoor is waarmee we iets leren over mensen zonder geschreven bronnen.

Wat is cultuur?

Cultuur is alles wat te maken heeft met menselijke:

• ideeën

• gewoontes

• geloof

• kunst

Cultuur laat zien hoe mensen denken en leven.

Maak duidelijk dat cultuur niet alleen iets van nu is, maar ook van prehistorische mensen.

Cultuur in de prehistorie

Ook prehistorische mensen hadden cultuur.

Kijk naar deze grotschildering:

Wat valt je op?

Benadruk dat cultuur een historisch spoor is waarmee we iets leren over mensen zonder geschreven bronnen.

Grotschilderingen als voorbeeld

Grotschilderingen zijn een voorbeeld van cultuur.

• Ze tonen vaak dieren.

• Ze laten zien wat mensen belangrijk vonden.

• Ze bewijzen dat mensen al vroeg kunst maakten.

Je kunt noemen dat we niet alles zeker weten over de betekenis van grotschilderingen, maar dat ze wel laten zien dat mensen ideeën en beelden wilden vastleggen.

Praktische opdracht: Overleven in de laatste IJstijd

In groepjes van 2 of 3.

Doel: Hoe (over)leefden mensen in de laatste ijstijd?

Wat lever je in?:

• De antwoorden op de onderzoeksvragen in een word document.

• Een powerpoint presentatie of poster over je 5 dagen in de laatste IJstijd. Voor elke dag leg je uit wat je overlevingsplan is.

Groepjes maken!

Iedereen heeft een groepje

Werk gezellig, maar ook goed!

Max. 3 personen.

Verdeel de volgende taken:

Tijdbewaker

voorzitter

schrijver/typer

2

minute

00

second

+30 s

In word werken

Ga naar schoolapplicaties -> open je schoolmail -> klik op:

Maar 1 iemand per groepje hoeft te typen.

https://schooltv.nl/video-item/het-klokhuis-ijstijd-1

Hoe zag het Nederlandse landschap eruit tijdens de laatste ijstijd?

Hoe was het weer?

Welke dieren woonden er?

Wat zou je dus kunnen eten in de laatste IJstijd?

Planning tot de herfstvakantie

Maandag 21 september: Werken aan laatste IJstijd

Vrijdag 25 september: Werken aan de laatste IJstijd en inleveren

Maandag 28 september: 1.2 Landbouw

Vrijdag 2 oktober: 1.2 Landbouw

Maandag 5 oktober: 1.3 Egypte

Vrijdag 9 oktober: 1.3 Egypte

Na de herfstvakantie: SO over 1.3 en 1.4 op 30 Oktober

Powerpoint/poster opdracht

Je gaat 5 dagen in de Laatste ijstijd overleven! (afbeeldingen zijn leuk)

Schrijf voor elke dag:

1. Hoe je aan voedsel komt

2. Welke spullen je maakt/nodig hebt.

3. Hoe je deze maakt.

4. Hoe je warm blijft/waar je slaapt.

Hou er rekening mee dat je niet alles op 1 dag kan doen. Een speer maken of hout verzamelen duurt lang. Denk dus na over wat het belangrijkste is om eerst te doen.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Wat vond je het lastigst?

Samenvatting

Sociale verschillen gaan over macht, rijkdom en aanzien.

Nu zijn verschillen tussen arm en rijk vaak groot. Bij jager-verzamelaars waren verschillen meestal kleiner, omdat mensen elkaar nodig hadden om te overleven. Ook nu blijven mensen van elkaar afhankelijk, bijvoorbeeld bij klimaatverandering. Cultuur laat zien hoe mensen denken en leven.

Deze slide brengt alle lijnen van de les samen: heden, verleden, afhankelijkheid en cultuur.

Wat is een voorbeeld van cultuur in de prehistorie?

A

grotschilderingen

B

klimaatverandering

C

sociale status

D

geld sparen

Toetst de koppeling tussen cultuur en grotschilderingen uit slides 12-14.

Vul de tekst aan

Cultuur gaat over menselijke ideeën, gewoontes, geloof en kunst. Grotschilderingen laten zien dat mensen al vroeg beelden wilden vastleggen.

ideeën

kunst

Grotschilderingen

vastleggen

macht

rijkdom

voedsel

delen

Echoot de formulering van slides 12-14 zonder nieuwe inhoud toe te voegen.

Begrippen

sociale verschillen - verschillen tussen mensen in macht, rijkdom en aanzien

macht - invloed hebben op besluiten of op andere mensen

rijkdom - veel geld of bezit hebben

aanzien - respect of status die iemand krijgt

jager-verzamelaars - mensen die leefden van jagen, vissen en verzamelen

cultuur - alles wat te maken heeft met ideeën, gewoontes, geloof en kunst

grotschilderingen - schilderingen uit de prehistorie op rotsen of in grotten