2.2 Stromingen in de samenleving (1)
2.2 Stromingen in de samenleving (1)
Open kort met het idee dat Nederland in de 19e en begin 20e eeuw stap voor stap democratischer werd. Deze les legt twee grote veranderingen uit: meer mensen mochten stemmen en meer kinderen kregen onderwijs.
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe het kiesrecht in Nederland werd uitgebreid en waarom de strijd over onderwijs belangrijk was voor emancipatie en politieke partijen.
This item has no instructions
Start in stilte
Leerdoelen deze les...
Aan het einde van de les kan jij als leerling:
Je kunt beschrijven hoe in de 19e eeuw het kiesrecht werd uitgebreid.
Je kunt beschrijven hoe partijen in de 19e eeuw strijd voerden over het onderwijs.
🟢 Werk zelfstandig
🔴 Werk in stilte
⏱️ Timer: 5 minuten
Wat ga jij doen:
Lees de leerdoelen van de les aandachtig door.
Ga naar par 2.2 en lees tekst 1 en 2.
De docent vertelt zelf mondeling wat leerlingen precies moeten doen in deze 5 minuten.
Welke problemen hadden arbeiders tijdens de industriële revolutie?
Wat deden arbeiders om serieus genomen te worden?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: stemmen, school, vrouwen, kinderen, vrijheid, geloof, overheid, gelijkheid.
Verandering in de samenleving
Van problemen naar verandering
Arbeiders wilden betere omstandigheden, maar ook andere groepen wilden meer rechten en invloed. hierdoor ontstonden nieuwe discussies in de samenleving.
wie mocht er stemmen?
wie bepaalde wat kinderen op school leerden?
Dit leidde tot de strijd om het kiesrecht en de schoolstrijd.
This item has no instructions
Van kiesrecht naar algemeen kiesrecht
In het Koninkrijk der Nederlanden mochten mannen stemmen. Ze hadden kiesrecht (het recht om te stemmen). Maar in 1815 mochten alleen mannen uit de rijkste klasse (bevolkingsgroep) stemmen.
Steeds meer mensen vonden dat niet eerlijk. Zij wilden kiesrecht voor alle mannen.
In 1917 kwam er kiesrecht voor alle volwassen mannen.
In 1917 kwam we passief kiesrecht voor vrouwen.
- Mogen zich verkiesbaar stellen.
In 1919 kwam er actief kiesrecht voor vrouwen (mogen nu ook stemmen).
Vanaf 1919 kwam er dus... algemeen kiesrecht.
Benadruk het verschil tussen beperkt kiesrecht en algemeen kiesrecht. Leg uit dat kiesrecht betekent dat je mag stemmen. Maak duidelijk dat 'algemeen kiesrecht' in 1917 nog niet voor vrouwen gold.
Strijd over het onderwijs
Meer kinderen naar school...
Door het Kinderwetje van 1874 gingen meer kinderen naar school.
De overheid wilde dat iedereen leerde lezen, schrijven en rekenen.
Dat hielp bij de emancipatie van arme kinderen.
Met onderwijs kregen zij meer kansen op beter werk.
Zeg erbij dat bijzondere scholen eerst wel mochten bestaan, maar geen geld van de overheid kregen. Noem als voorbeelden van confessionelen katholieken en protestanten. Je kunt afsluiten met het gevolg: onderwijs werd voor meer groepen bereikbaar en werd een belangrijk politiek onderwerp.
De schoolstrijd
Confessionelen (katholieken, protestanten, hervormden) wilden scholen met onderwijs in hun geloof.
Daarom richtten zij bijzondere scholen op.
Probleem..
Overheid geeft geen vergoeding aan die scholen.
Ouders die arm waren sturen leerlingen naar openbare school. Geen keus.
Gevolg...
Zo ontstonden politieke partijen. Confessionelen werken hierover samen tegen de liberalen. Willen dat ook bijzondere scholen een vergoeding krijgt.
In 1917 betaalde de overheid ook bijzondere scholen.
Zeg erbij dat bijzondere scholen eerst wel mochten bestaan, maar geen geld van de overheid kregen. Noem als voorbeelden van confessionelen katholieken en protestanten. Je kunt afsluiten met het gevolg: onderwijs werd voor meer groepen bereikbaar en werd een belangrijk politiek onderwerp.
Classroom...
Gebruik eventueel de vergelijking die de gebruiker noemde: Amsterdam groeide ook door problemen op te lossen, zoals ruimtegebrek. Zo zien leerlingen dat vernieuwing vaak begint bij een praktische vraag.
Waarom was onderwijs belangrijk voor emancipatie?
Kinderen betaalden belasting
Arme kinderen kregen meer kansen
Scholen kozen de regering
Iedereen werd direct rijk
Toetst begrip van emancipatie: door onderwijs konden arme kinderen betere kansen krijgen.
Wat veranderde er in 1917?
Vrouwen mochten stemmen
Alle mannen mochten stemmen
Alle scholen werden bijzonder
Belasting werd afgeschaft
Controleert of leerlingen 1917 koppelen aan algemeen kiesrecht voor mannen, niet aan vrouwenkiesrecht.
Vul de juiste woorden in
In 1917 kwam er passief vrouwenkiesrecht. Vrouwen mochten zich toen wel verkiesbaar stellen, maar nog niet zelf stemmen. In 1919 kwam actief vrouwenkiesrecht. Vanaf toen was er algemeen kiesrecht in Nederland.
Laat leerlingen het verschil tussen passief en actief kiesrecht precies benoemen.
Vul de juiste woorden in
Door het Kinderwetje van 1874 gingen meer kinderen naar school. Confessionelen wilden onderwijs met hun eigen geloof. Daarom stichtten zij bijzondere scholen. In 1917 betaalde de overheid deze scholen ook, en zo werd onderwijs een belangrijk onderwerp voor politieke partijen.
De kern is: Kinderwetje -> meer onderwijs; confessionelen -> bijzondere scholen; politieke partijen streden over bekostiging.
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Bespreek welke lesinhoud is blijven hangen, bijvoorbeeld algemeen kiesrecht, vrouwenkiesrecht, emancipatie, confessionelen of bijzondere scholen.
Welk onderdeel hielp jou het meest bij begrijpen?
Laat leerlingen benoemen wat hen hielp: jaartallen, verschillen tussen begrippen, voorbeelden of uitleg van de docent.