Health Concept van Lalonde

• New lesson editor
• Verpleging en verzorging
• HBO
• Studiejaar 2

Health Concept van Lalonde (Instroom HBO-V '26)

Open met de koppeling naar les 1: BRAVO en gezondheid. Maak duidelijk dat deze les verbreedt van leefstijl naar meerdere factoren die gezondheid beïnvloeden.

Leerdoel

uitleggen wat het Health Concept van Lalonde betekent, de vier gezondheidsdeterminanten benoemen en toelichten wat de rol als verpleegkundige daarbij is.

Welke factor beïnvloedt gezondheid volgens jou het meest?

Gebruik de uitkomsten als brug van BRAVO naar het bredere model van Lalonde. Vraag kort door op woorden als leefstijl, erfelijkheid, omgeving en zorg.

Terugblik: BRAVO en gezondheid

In les 1 stond BRAVO centraal:

• Bewegen

• Roken

• Alcohol

• Voeding

• Ontspanning

BRAVO laat zien dat leefstijl belangrijk is voor gezondheid, maar gezondheid wordt door méér bepaald dan gedrag alleen.

Benadruk dat BRAVO vooral past binnen één determinant van Lalonde: leefstijl. Dat vormt de brug naar de rest van het model.

Waarom een breder gezondheidsmodel?

Alleen naar leefstijl kijken is te beperkt.

Gezondheid hangt ook samen met:

• aangeboren factoren

• fysieke en sociale omgeving

• de organisatie van zorg

Het model van Lalonde helpt om gezondheid breder te analyseren.

Noem dat studenten in de praktijk soms snel focussen op 'eigen verantwoordelijkheid' van de patiënt. Dit model helpt om ook context en zorgsysteem mee te nemen.

Waarom is het model van Lalonde bruikbaar voor verpleegkundigen?

A

Het vervangt diagnoses

B

Het kijkt breder dan klachten

C

Het focust alleen op leefstijl

D

Het voorspelt ziekten precies

De kern uit slides 3-6: het model helpt breder kijken, risicofactoren signaleren en preventie kiezen. De afleiders sluiten aan bij veelvoorkomende misvattingen.

Wat is het Health Concept van Lalonde?

Het Health Concept van Lalonde is een model uit de gezondheidszorg dat laat zien waardoor gezondheid wordt beïnvloed.

De kern is dat gezondheid niet alleen afhangt van ziekte of medische behandeling, maar van vier samenwerkende gezondheidsdeterminanten.

Als je wilt verdiepen: verwijs naar Marc Lalonde en het idee dat gezondheidswinst niet alleen uit medische zorg komt.

Waarom is dit bruikbaar voor verpleegkundigen?

Voor verpleegkundigen helpt het model om:

• breder te kijken dan de klacht

• risicofactoren te signaleren

• preventie gericht in te zetten

• passende ondersteuning te kiezen

Leg de koppeling met HBO-V-niveau: klinisch redeneren, preventie, gezondheidsbevordering en samenwerken rondom de patiënt.

De vier gezondheidsdeterminanten

Volgens Lalonde wordt gezondheid beïnvloed door vier determinanten:

• Endogene gezondheidsdeterminanten: intern milieu (human biology).

• Gezondheidsdeterminant leefstijl & (gezondheids)gedrag (lifestyle).

• Exogene gezondheidsdeterminanten: fysieke omgeving (physical environment). en maatschappelijke omgeving (social environment).

• Gezondheidsdeterminant medische zorg & preventie (health care organization). (Sassen, z.d.)
  

Samen geven deze determinanten een completer beeld van gezondheid.

Gebruik consequent deze vier termen op alle volgende slides.

• Endogene gezondheidsdeterminanten: intern milieu (human biology)

Deze determinant gaat over kenmerken van het lichaam die gezondheid beïnvloeden, zoals:

• erfelijkheid

• leeftijd

• geslacht

• lichamelijke aanleg of kwetsbaarheid

Benadruk dat deze factoren meestal niet of weinig veranderbaar zijn, maar wel belangrijk voor risico-inschatting en zorgplanning.

• Gezondheidsdeterminant leefstijl & (gezondheids)gedrag (lifestyle)

Leefstijl gaat over keuzes en gewoonten die invloed hebben op gezondheid.

Voorbeelden zijn:

• voeding

• bewegen

• slaap

• middelengebruik

• omgaan met stress

Koppel hier expliciet terug naar BRAVO als bekend voorbeeld van leefstijlgerichte gezondheidsbevordering.

• Exogene gezondheidsdeterminanten: fysieke omgeving (physical environment). en maatschappelijke omgeving (social environment)

De omgeving omvat factoren buiten de persoon, zoals:

• wonen en werk

• inkomen

• gezin en sociaal netwerk

• luchtkwaliteit en veiligheid

• cultuur en leefomstandigheden

Maak onderscheid tussen fysieke omgeving en sociale omgeving. Studenten verwarren omgeving vaak alleen met woonplek of natuur.

• Gezondheidsdeterminant medische zorg & preventie (health care organization)

Deze determinant gaat over hoe zorg beschikbaar en ingericht is.

Denk aan:

• bereikbaarheid van zorg

• kwaliteit van zorg

• preventieaanbod

• samenwerking tussen professionals

• toegankelijkheid voor verschillende groepen

Leg uit dat goede zorg gezondheid kan ondersteunen, maar niet alle gezondheidsproblemen alleen kan oplossen.

Welke combinatie laat zien dat determinanten samenwerken?

A

Erfelijkheid + wijk + begeleiding

B

Slaap + voeding + bewegen

C

Leeftijd + geslacht + aanleg

D

Huisarts + ziekenhuis + apotheek

Correct omdat hier biologie, omgeving en zorg samenkomen, passend bij het voorbeeld op slide 11. De andere opties blijven binnen één determinant.

Determinanten werken samen

De vier determinanten staan niet los van elkaar.

Voorbeeld:

Erfelijke aanleg voor diabetes + ongezonde leefstijl + weinig beweegmogelijkheden in de wijk + beperkte toegang tot begeleiding → grotere kans op gezondheidsproblemen.

Het model helpt om die samenhang zichtbaar te maken.

Dit is een belangrijke verdiepingsslag: studenten moeten niet denken in losse vakjes, maar in een combinatie van invloeden.

Bij welke determinant past BRAVO vooral?

Bespreek dat BRAVO vooral onder leefstijl valt. Goede antwoorden noemen gedrag of gewoonten zoals bewegen, roken, alcohol, voeding of ontspanning.

Hoe helpt Lalonde bij verpleegkundig redeneren?

Bespreek antwoorden in relatie tot slide 16. Verwachte elementen: breder kijken dan symptomen, meerdere oorzaken herkennen, preventief werken, interventies op verschillende niveaus kiezen.

Samenvatting

Het model van Lalonde laat zien dat gezondheid ontstaat uit een samenspel van:

De verpleegkundige heeft bij elke determinant een eigen taak in signaleren, begeleiden en organiseren.

Gebruik deze slide om de centrale lijn nog één keer helder te maken voordat je naar de begrippen gaat.

Verdiepende groepsopdracht: Analyse volgens Lalonde (25 minuten)

Opdracht

Werk in je thuisgroep.

Kies een beroepsrelevant gezondheidsprobleem uit bv BRAVO les of, bijvoorbeeld:

• diabetes type 2

• obesitas

• COPD

• stress en burn-out

• hart- en vaatziekten

• eenzaamheid

• valproblematiek bij ouderen

Analyseer dit gezondheidsprobleem aan de hand van het Health Concept van Lalonde.

• Welke leefstijlfactoren beïnvloeden het probleem?

3. Extern milieu: gezondheidsdeterminant fysieke omgeving

• Welke omgevingsfactoren spelen mee?

4. Extern milieu: gezondheidsdeterminant maatschappelijke omgeving

• Welke sociale of maatschappelijke factoren beïnvloeden dit gezondheidsprobleem?

5. Gezondheidsdeterminant medische zorg & preventie

• Welke vormen van zorg en preventie zijn relevant?

---

Relaties zichtbaar maken

Gebruik het schema van Lalonde.

Vul de verschillende gezondheidsdeterminanten in en maak met pijlen zichtbaar hoe factoren elkaar beïnvloeden.

Voorbeeld

Lage gezondheidsvaardigheden ↓

Ongezonde voeding ↓

Overgewicht ↓

Diabetes type 2 ↓

Meer gebruik van zorg

---

Verpleegkundige perspectief

Beschrijf per gezondheidsdeterminant:

• Welke taak heeft de verpleegkundige?

• Welke interventie zou passend kunnen zijn?

---

Plenaire terugkoppeling (15 minuten)

Iedere groep presenteert in maximaal 1 minuut:

• Het gekozen gezondheidsprobleem.

• De belangrijkste determinant.

• Eén opvallende relatie tussen determinanten.

• Een verpleegkundige interventie.

---

Beoordelingscriteria

De analyse:

✅ is gebaseerd op een beroepsrelevant gezondheidsprobleem;

✅ beschrijft volledig de vijf onderdelen:

• endogene gezondheidsdeterminanten;

• leefstijl & gedrag;

• fysieke omgeving;

• maatschappelijke omgeving;

• medische zorg & preventie;

✅ maakt gebruik van relevante literatuur;

✅ laat specifieke onderlinge relaties tussen factoren zien met pijlen;

✅ beschrijft de rol van de verpleegkundige per gezondheidsdeterminant;

✅ geeft blijk van een grondige en integrale analyse van gezondheid volgens het Health Concept van Lalonde.

Deze opzet sluit nauw aan bij de HBO-V leerdoelen, de kennislijntoets én bouwt logisch voort op de BRAVO-opdracht uit les 1.

Geef uw feedback over BizChat

Werk uit

1. Endogene gezondheidsdeterminanten

• Welke persoonsgebonden factoren spelen een rol?

2. Gezondheidsdeterminant leefstijl & gedrag

• Welke leefstijlfactoren beïnvloeden het probleem?

3. Extern milieu: gezondheidsdeterminant fysieke omgeving

• Welke omgevingsfactoren spelen mee?

4. Extern milieu: gezondheidsdeterminant maatschappelijke omgeving

• Welke sociale of maatschappelijke factoren beïnvloeden dit gezondheidsprobleem?

5. Gezondheidsdeterminant medische zorg & preventie

• Welke vormen van zorg en preventie zijn relevant?

Relaties zichtbaar maken

Gebruik het schema van Lalonde.

Vul de verschillende gezondheidsdeterminanten in en maak met pijlen zichtbaar hoe factoren elkaar beïnvloeden.

Verpleegkundige perspectief & Plenaire terugkoppeling (15 minuten)

Beschrijf per gezondheidsdeterminant:

• Welke taak heeft de verpleegkundige?

• Welke interventie zou passend kunnen zijn?

---

presentatie in maximaal 1 minuut:

• Het gekozen gezondheidsprobleem.

• De belangrijkste determinant.

• Eén opvallende relatie tussen determinanten.

• Een verpleegkundige interventie.