Het metrum
Module 2: poëzie
Lesplan
Metrum uitleg
Metrum oefening
Lesdoelen:
Aan het eind van deze les weet je wat metrum is, wat de soorten zijn en je kunt een metrum herkennen in een gedicht.
Het metrum
Module 2: poëzie
Lesplan
Metrum uitleg
Metrum oefening
Lesdoelen:
Aan het eind van deze les weet je wat metrum is, wat de soorten zijn en je kunt een metrum herkennen in een gedicht.
De kat krabt de krullen van de trap. Dit is een mooi voorbeeld van:
Assonantie
Enjambement
Alliteratie
Elisie
Wat is een enjambement?
Een onlogische afbreking van een versregel
Een onlogische toevoeging van een versregels
Metrum
- Metrum is een versregel waarin het aantal lettergrepen gelijk is.
- Sprake van regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen.
Beklemtoond - heffing
Onbeklemtoond v daling
Metrum
Versmaat = regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen (ritme)
Jambe (afwisselend onbeklemtoond - beklemtoond)
∪ - | ∪ -|∪ - | ∪ - | ∪ -|
Een nieu|we len|te en| een nieuw|geluid
Trochee (afwisselend beklemtoond - onbeklemtoond)
- ∪ | - ∪ | - ∪ | - ∪|
Constan|tijntje,| 't zaligh | kijntje,
Scanderen
Elk woord bevat beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen.
Het metrum is het regelmatig afwisselen van heffingen en dalingen.
Scanderen is het uitschrijven van deze heffingen en dalingen.
Een heffing (klemtoon) schrijf je uit als een - en een daling (geen klemtoon) schrijf je op als een V
De vijf bekendste soorten metrum en hun versvoeten
Een - is een heffing en een V is een daling
Trochee: PAM-pam | PAM-pam | PAM-pam de versvoet is - V
Jambe: pam-PAM | pam-PAM | pam-PAM de versvoet is V -
Anapest: pam-pam-PAM | pam-pam-PAM | pam-pam-PAM versvoet is VV-
Dactylus: PAM-pam-pam | PAM-pam-pam | PAM-pam-pam versvoet is -VV
Amfibrachus: pam-PAM-pam | pam-PAM-pam | pam-PAM-pam versvoet is V-V
Trochee (-v)
Had hij Holland dan gedragen,
Onder 't hart,
Tot zijn afgeleefde dagen,
Met veel smart,
Vondel
Paar tips
Het draait bij het metrum om lettergrepen, niet om woorden.
Je blijft binnen de regel met het metrum en begint elke regel opnieuw.
Een versvoet hoeft niet afgemaakt te worden, elke nieuwe regel begint met het begin van de versvoet.
Begin met de langere woorden om daarin de klemtoon te bepalen.
Zelfstandige naamwoorden van één lettergreep zijn beklemtoond.
Op een 'e' die klinkt als 'u' valt nooit een klemtoon.
Onbeklemtoonde lettergrepen kunnen wegvallen: d'ogen. --> elisie
Kijk ook naar...
Waar ligt de meeste betekenis? Zelfstandige naamwoorden. Daar zit vaak ook de klemtoom.
Voorzetsels en lidwoorden zijn minder belangrijk.
Zoek - en <— voor- en achtervoegsels hebben amper klemtoon.
Spreek woorden vragend uit om binnen een woord klemtoon te vinden.
Zonne stervend zonk in zee, en een wijde wade spreidde op de brede kimme neer 't wolkenheer.
Een nieuwe lente en een nieuw geluid
Constantijntje, 't zaligh kijntje,
Voorbeelden
Ik zie de zee. Zij denkt gedwee. Zij lacht maar mee. Ik zie de zee.
Metrum -> jambe
Geen geld. Geen vuur. Geen speed. Geen krant. Geen wonder. Geen weed. Metrum -> jambe (Jules Deelder)
voorbeelden
Pakje sigaretten, mama ziet het niet, ik ben al weg, ze slapen straks.
Metrum -> trochee
Geen brood. Geen tijd. Geen weet. Geen klote. Geen donder. Geen reet.
Metrum -> jambe (Jules Deelder, deel II van Blues on Tuesday)
voorbeelden
Ik neem je mee. Ik neem je mee op reis. (Gers Pardoel)
Metrum -> jambe
Negentig minuten lang. Voor onze club uit Amsterdam.
Metrum -> trochee