1.04 Zuurstof en inhalatietherapie
Vermeulen Inge
1
1.04 Zuurstof en inhalatietherapie
Vermeulen Inge
1
Les 2
Leerdoelen
Je gebruikt vakterminologie met betrekking tot het ademhalingsstelsel
beschrijft het belang en de normale fysiologie van het AH stelsel in eigen woorden
Lesdoelen
Je beschrijft het belang en de normale fysiologie van het AH stelsel in eigen woorden
Je beschrijft in eigen woorden het doel van AH
Je legt diffusie uit
2
Fysiologie bovenste en onderste luchtwegen
3
4
Inademen van zuurstof uit de omgeving
uitademen van koolstofdioxide naar buiten toe
5
O2
CO2
Normale ademhaling
Bestaat uit:
Diffusie
Ventilatie
perfusie
6
7
Diffusie
= De gaswisseling van O2 en CO2
diffusie: uitwisseling van stoffen van een plaats met een hoge concentratie (alveoli) naar een plaats met een lagere concentratie(bloed in de capillairen) door een semipermeabel membraan tot er homeostase is bereikt.
8
Waarom ademen we O2 (zuurstof) in?
O2 energie aan de cellen
Onderhoud, groei, afweer, celdeling
Aeroob proces (zuurstofafhankelijk)
9
Waarom ademen we CO2 (koolstofdioxide) uit?
CO2 afvalgas
Signaal voor zuurstoftekort in het lichaam
10
Wat als er geen O2 in de weefsel komt?
11
Hoe ademen we?
Adembewegingen
12
Ventilatie
13
Normale ademhaling
Bestaat uit
Diffusie
Ventilatie
perfusie
14
Perfusie
O2 in het bloed (doorbloeding)
O2 wordt gebonden aan hemoglobine (Hb)
Hb. is een deeltje van een RBC (erythrocyt) waardoor meer O2 kan vervoerd worden.
O2 wordt gebonden aan ijzer.
verzadiging/saturatie 95%
15
16
De neus - Nasi
Functie:
Filteren,
bevochtigen,
verwarmen,
ruiken,
slijm afvoeren,
afweer,
medeklinkers vormen
17
De keelholte – farynx/ pharynx
Afweer
slikreflex
18
Het strottenhoofd - Larynx
Afsluiten luchtpijp
Stem + verandering stem bij jongens
Toon in de stem
Onderaan ligt de schildklier - thyroid
19
Luchtpijp - trachea
Verbinding tussen larynx en pulmones
Oesophagus achter trachea
Splitsing ter hoogte van mediastinum
Scherpe hoek naar linker hoofdbronchus
Minder scherpe naar rechter hoofdbronchus
Aan splitsing lymfeklieren, hoofdbronchus met grote bloedvaten die in en uit de pulmo gaan = longhilus.
Lymfeklieren op die plaats = hilusklieren
Hoefijzervormig kraakbeen, open aan oesophaguszijde
trilhaartjes
20
Longen - Pulmones
2 longen – longkwabben – lobi
Rechter 3 lobi
Linker 2 lobi
Bronchoconstrictie/ bronchodilatatie door spiercellen
WAAROM IS DE LINKER LONG KLEINER DAN DE RECHTER LONG?
21
RE
Li
Rechts = dexter links = sinister
Perfusie door diffusie
22
Bekleding
Alveoli
Haarvaten
Elastische vezels
Surfactant
macrofagen
Pulmones
Pleura visceralis
pleurabladen
Pleura pariëtalis
pleuravocht
opentrekken longen
23
Ademhaling
= verse lucht opnemen in het lichaam
Diffusie in de alveoli
ADEMBEWEGINGEN
Inspiratie (inademing)
Expiratie (uitademing)
24
Inspiratie
Samenwerking tussen
Diafragma en tussenribspieren
Middenrif spant trekt long omlaag borstholte vergroot buikorganen omlaag
buikademhaling
Bij inademen extra lucht uitzetten borstholte nog meer opentrekken longen
borstademhaling
25
Expiratie
Ontspannen diafragma, tussenribspieren
Borstholte verkleint
Passief!! Lucht wordt uit longen geduwd.
Kan door spieren bespoedigd worden
26
Ademregulatie
27
Frequentie
Regelmaat
diepte
Behoefte van het bloed
Hoe?
Prikkel van chemoreceptoren in aorta en halsslagader
Beinvloed door limbisch systeem (emoties)
AH kan bewust geregeld worden
bij spreken, zingen
Reflexen onwillekeurig
Braken, niezen, hoesten,…
28
Hoest…
100 à 150 km/ u
Sluiten van stemspleet en strotklepje na diepe aspiratie
Aanspannen uitademingsspieren verhoging druk in longen
Plots openen stemspleet en strotklepje
29
Remember…
30
31
Formatieve Toets
Open vakken
VEI
Oefeningen
Formatieve toets
Gaat open om 10.30 uur tot 12 uur.
32
Les3
Leerdoelen
Je beoordeelt/ interpreteert gemaakte observaties, vertrekkende vanuit de normale werking van het AH stelsel
Je somt observaties en aandachtspunten op bij problemen aan het AH stelsel
Je beargumenteert je keuze en aandachtspunten van een interventie bij de afwijkende observaties mbt het AH stelsel
Lesdoelen
Je beoordeelt/ interpreteert gemaakte observaties, vertrekkende vanuit de normale werking van het AH stelsel
Je somt observaties en aandachtspunten op bij problemen aan het AH stelsel
Je toont waarop te letten bij het observeren van de AH
Je toont waarop te letten bij het nemen van de arteriële saturatie
Je interpreteert de meetresultaten en rapporteert afwijkingen in vakterminologie
Je beargumenteert je keuze en aandachtspunten van een interventie bij de afwijkende observaties mbt het AH stelsel
33
Observeren van de ademhaling
Types
Frequentie
Ritme
Diepte
Symmetrie
Ademgeluid
Geur
adembeweging
34
Observeren van de ademhaling
Costale ademhaling
Abdominale ademhaling ADEMHALINGSTYPES
Costo-abdominale ademhaling
35
Observeren van de ademhaling
Frequentie
Aantal ademhalingen in een bepaalde tijd.
Per minuut is de standaard
1 minuut = 60 seconden
36
Observeren van de ademhaling
Ritme
Tempo
Inspiratie – expiratie – pauze
Regelmatig / onregelmatig
37
Observeren van de ademhaling
Diepte
Oppervlakkig
Diep
Normaal : rustige oppervlakkige ademhaling
38
Observeren van de ademhaling
Symmetrie
Pulmones sinister en dexter zetten gelijkmatig uit
39
Observeren van de ademhaling
Ademgeluid
Normaal: niet hoorbaar
Wheezing = fluitend/ piepend
Crepitaties = krakend
Reutelend
Snurkend
Hikken
40
Observeren van de ademhaling
Geur:
Normaal geen geur
aceton
41
Observeren van de ademhaling
Adembeweging
Neusvleugelen
Keelspieren samentrekken
Borst- en buikspierbewegingen
Blazen
= Ademhalingsmoeilijkheden
42
Fysiologische schommelingen
AH
Mobiliteit en arbeid
Pijn
Leeftijd 0 jaar > 20 jaar
43
Pathologische schommelingen
POLYpneu : koorts
BRADYpneu: cerebrale aandoeningen
Apneu: slaapapneu
DYSpneu: astma
TACHYpneu: longaandoening
Hyperventilatie
44
Pathologische schommelingen
AH volgens BIOT
45
Pathologische schommelingen
Küssmaulademhaling
46
Pathologische schommelingen
Cheyne-stokes
47
Meten van AH
1 minuut
Zonder medeweten van patient
In rust
1 AH = inspiratie, expiratie en rust
Frequentie:
12-18 AH/min volwassenen
20 – 30 AH/ min jonge kinderen
12 – 20 AH/min pubers
48
Rapporteren
Onmiddellijk mondeling indien afwijkend
HIX (schriftelijk)
49
Oxymetrie
50
Arteriële zuurstofsaturatie
O2 in het bloed (doorbloeding)
O2 wordt gebonden aan hemoglobine (Hb)
Hb. is een deeltje van een RBC (erythrocyt) waardoor meer O2 kan vervoerd worden.
O2 wordt gebonden aan ijzer.
verzadiging/saturatie 95%
51
Arteriële Zuurstofsaturatie
SpO2 = graadmeter voor hoeveelheid O2 in RBC
Saturatie = % > 95%
52
Transcutane SpO2 meting (saturatiemeter of pulse oxymetrie)
53
Lichtbron met infrarood en fotosensor
Hb absorbeert licht
Meting Hb met EN zonder O2
Berekening door lichtverschil de saturatie (O2 gebonden Hb SpO2
Afwijkingen
Desaturatie <90%
Cyanose blauwe lippen, wangen, nagels
Hypoxemie O2 tekort in bloed
Hypoxie O2 tekort in weefsels
54
Oxymeter gebruik
Werkt niet bij…
Onderkoeling
Felle lichtbron in buurt
Bewegingsartefacten
Elektronische interferenties
Ernstige hypotensie
Te laag Hb
Ernstig bloedverlies
Vaatconstrictie
dyshemoglobine
tips
Warme en schone handen
Geen optische storingen -> licht
Houd hand stil
Goede plaatsing
Niet bij elektronische apparaten
Geen nagellak
Wijsvinger
Dezelfde vinger
55
56
Les3
Leerdoelen
Je beoordeelt/ interpreteert gemaakte observaties, vertrekkende vanuit de normale werking van het AH stelsel
Je somt observaties en aandachtspunten op bij problemen aan het AH stelsel
Je beargumenteert je keuze en aandachtspunten van een interventie bij de afwijkende observaties mbt het AH stelsel
Lesdoelen
Je somt de symptomen van zuurstof op
Je geeft de doelen van zuurstoftherapie weer
Je kan de meest geschikte zuurstofmethode aanbevelen aangepast aan je zorgvrager
Je benoemt de specifieke verpleegkundige aandachtspunten voor het aanbevolen systeem
57
Zuurstoftherapie
B1 handeling
Tot 2l O2/min. zonder voorschrift van de arts
58
WGO
Longlijden
Morbiditeit en mortaliteit
59
Zuurstof als therapie
O2 in het ZH
O2 in acute situaties
O2 thuis
Cardiale en pneumologische aandoeningen meer O2 toedieningen
60
O2 ….
Gas
Reuk, smaak, kleurloos
3 minuten zonder = schade!!
Ingeademde lucht = 21% O2, de rest stikstof
Uitgeademde lucht = afvalgas (koolstofdioxide)
61
COPD
O2 tekort druk in longen neemt toe minder in staat O2 op te nemen
orgaanproblemen
Zuurstoftherapie
62
O2
Vasodillaterend
&
bronchodillaterend
63
Indicaties
COPD
Longcarcinoom
hartinsufficiëntie (cor lijden) of hartfalen
Astma
Beroepsziekten ( asbestose, mijnwerkerslong,…)
palliatief
64
Symptomen bij zuurstoftekort
Dyspnoe
Benauwdheid
Onrust, angst
Slaapstoornissen
Tachycardie ( palpitaties)
Verwardheid
Suf, duizelig
Hoofdpijn
Cyanose
bewusteloosheid
65
Doel
Verminderen symptomen
Verminderen hypoxemie
Symptomen van weefselhypoxie stoppen
Betere levenskwaliteit!!
66
Hoe dien je zuurstof toe?
Afhankelijk van hoeveelheid zuurstof toe te dienen
Haalbaarheid van patiënt ( thuis of ZH)
67
Laag debiet systeem
(weinig zuurstof toe te dienen)
O2 + kamerlucht
Neusbril
Zuurstofmasker
Rebreathing mask
Non rebreathing mask
Nasofaryngeale katheter
Zuurstof sparend masker
68
Neusbril MAX 6l/ min
69
Wij als Verpleegkundigen…
Aandacht hebben voor:
Lange termijn toediening
Positie
Drukpunten controleren
Dagelijks reinigen
Max 6l/ min
Droge neus -> bevochtiging
Verlengstuk max 15 meter
GEEN vaseline
70
Zuurstofmasker
71
Wij als verpleegkundigen
Minimum 5l O2/min
Maximum 10 l/min
juiste maat
Reinigen drukletsels voorkomen
72
Partieel rebreathing masker
O2 masker met zak 600 à 800 ml
Geen éénrichtingsklep tss masker en zuurstfreservoir
2 kleploze openingen
O2 in masker en zak door poort
Expiratie zak vult met O2 en CO2
Inspiratie inademen deels heringeademd partieel rebreathing
Debiet 8 à 12 lO2/min
73
Non-rebreathing masker
Kort te geven bij acute hypoxie (max 24 uur)
Wel eenrichtingskleppen
Zuivere zuurstof ingeademd
10à15l O2/min
Geen bevochtiging mogelijk
74
Nasofaryngeale katheter
75
Wij als verpleegkundigen
76
Voorzichtig inbrengen
Correct fixeren
Pt observeren
Zuurstof sparende systemen
Tracheostomie masker 2 tot 4 l/ min
Transtracheale sonde
Zuurstofbril reservoir 20 ml O2
77
78
Hoogdebiet systemen
Jetmasker (Venturi)
Enclosures
79
Recente systemen
Oxymask
Oxyarm
80
AANDACHT
Verlengleiding: max. 15 meter
Vervangen materiaal in ZH meer dan thuis infectierisico
GEEN vaseline
81
Zuurstofbronnen
Gasfles
Zuurstof concentrator
Vloeibare zuurstof
Centraal systeem
82
Gasfles
83
Cilinder
Samengeperst gas
Druk 150 – 200 bar
Witte fles
Debietmeter
Drukregulator (ontspanner)
Voordelen
Betrouwbaar
100% zuurstof
Hoogste debiet mogelijk
Bij apotheek
Eenvoudig in onderhoud
Geen geluidshinder
Makkelijk beschikbaar
Geen O2 verlies als kraan dicht is
nadelen
Beperkte bewegingsvrijheid
Beperkte capaciteit snel vervangen
Hoge druk
Brandgevaar bij olie of vet
Frequente levering
84
Flessen liggend vervoeren (of stabiel)
Geen hevig zonlicht
Zuurstofconcentrator
85
Haalt O2 uit de lucht electriciteit
Weegt 20 a 30 kg
Goed geventileerde ruimte en veel lucht
Zet 21% O2 (in lucht) om naar 90% à 95% O2
Voordelen
Gebruiksvriendelijk en verplaatsbaar
Veilig
1x thuis bezorgd
Continu gebruik mogelijk
Nadelen
Geluid zoemt
Hoger debiet dan 4L/min = minder concentratie
Elektriciteit gebruik
Storingen alternatief voorzien
Ventilatie
Mobiliteit niet verder dan lengte slang
onderhoud
86
Niet bij warmte bron
Niet in zon
Vrije ruimte 15 cm rondom
Niet in afgesloten ruimte
Vloeibare zuurstof
Langdurig O2 te geven
Vloeistof -183°C -> omgezet naar gas + opgewarmd tot kamertemp.
1L vloeibaar = 850L gas
Container = 30L
Draagbaar vat : 0,5 tot 1,2 liter vloeistof.
Tijd van toedienen hangt af van debiet.
87
voordelen
Gebruiksvriendelijk
Grote bewegingsvrijheid -> laag gewicht, grote capaciteit
Zuivere O2
Eenvoudig onderhoud
Geen geluidshinder
nadelen
Zwaar moedervat -> niet overal mogelijk
Regelmatig aanvullen basiseenheid
Onverwacht bijtanken niet steeds mogelijk
Verdampt in draagbare eenheid indien niet gebruikt
Bevriezingsletsels bij vullen draagvat
88
Verticaal plaatsen
Goed verluchte ruimte
Niet onder kleding dragen
Vlak voor gebruik vullen
Oppassen voor brandwonden
Centraal systeem In ziekenhuizen
O2:
Manometer heeft witte kleur, inplugsysteem is 6 hoekig
perslucht:
Manometer heeft zwarte kleur, inplugsysteem is vierkant
Mogelijkheid tot bevochtiging
89
bevochtiging
90
Patiënten educatie
GEEN vetten, warmtebronnen, alcohol
Vloeibare zuurstof:
Vervoer: vast maken.
91
92
Beslis boom zuurstof toediening
Casus: Mevrouw Jansen
Mevrouw Jansen is een 68-jarige vrouw met een voorgeschiedenis van COPD. Ze rookte vroeger, maar is vijf jaar geleden gestopt. Ze gebruikt dagelijks inhalatiemedicatie.
Mevrouw Jansen meldt zich bij de spoedgevallen met toenemende kortademigheid, vooral bij inspanning. Ze voelt zich vaak moe en heeft moeite met dagelijkse activiteiten zoals traplopen en boodschappen doen.
93
Casus: Mevrouw Jansen
Mevrouw Jansen is een 68-jarige vrouw met een voorgeschiedenis van COPD. Ze rookte vroeger, maar is vijf jaar geleden gestopt. Ze gebruikt dagelijks inhalatiemedicatie. (-> inhalatietherapie les 7)
Mevrouw Jansen meldt zich bij de spoedgevallen met toenemende kortademigheid, vooral bij inspanning. Ze voelt zich vaak moe en heeft moeite met dagelijkse activiteiten zoals traplopen en boodschappen doen.
94
Casus: Mevrouw Jansen
Bij lichamelijk onderzoek is er sprake van een verhoogde ademhalingsfrequentie en een piepende ademhaling. De zuurstofsaturatie is 88% in rust.
Bloeddruk en pols: 147/83 mmHg, 92 s/min.
Haar parameters zijn:
Bloeddruk: 147/83 mmHg medische term?
Polsslag 92s/min medische term?
verhoogde ademhalingsfrequentie medische term
95
Casus: Mevrouw Jansen
Haar parameters zijn:
Bloeddruk: 147/83 mmHg hypertensie
Polsslag 92s/min tachycardie
Je merkt een snelle ademhaling op tachypnoe
96
actie
Welke actie zal je nemen bij mevrouw Jansen?
???
Je krijgt het order van de verpleegkundige om 1 Liter O2 te geven.
Via welke weg geef je dit?
Met welk systeem geef je dit?
Wat is je volgende actie?
SpO2 blijkt 88% te zijn medische term?
97
actie
Je neemt de juiste acties
Team onmiddellijk verwittigen
SpO2 blijkt 88% te zijn hypoxemie
Je krijgt het order van de verpleegkundige om 1 Liter O2 te geven.
Via welke weg geef je dit? Langs de neus
Met welk systeem geef je dit? Via neusbril
Leg uit hoe je dit systeem gebruikt.
Wat is je volgende actie? Controle saturatie na 10 minuten
98
Je geeft je ZV een neusbril, geef de aandachtspunten voor dit gebruik.
Max 6 l O2
Geen vaseline
Wijze van aandoen
Drukpunten controleren
Bij gebruik verlengstuk Max 15 m.
99
Casus Meneer Benali
Meneer Benali is een 72-jarige man .
Hij heeft zich verslikt in yoghurt.
Meneer Benali meldt zich enkele dag later bij de spoedeisende hulp met kortademigheid,. Hij voelt zich extreem moe. Zijn familie meldt dat hij de afgelopen dagen verward is geweest.
Bij lichamelijk onderzoek is er sprake van cyanose (blauwe verkleuring van de lippen en nagels), een verhoogde ademhalingsfrequentie en gebruik van hulpademhalingsspieren. De zuurstofsaturatie is 82% in rust. Een thoraxfoto toont tekenen van een longontsteking.
100
Casus Meneer Benali
Je krijgt de opdracht om bij meneer Benali de parameters te gaan nemen.
Welke parameters neem je?
101
Casus Meneer Benali
Je krijgt de opdracht om bij meneer Benali de parameters te gaan nemen.
Welke parameters neem je?
Bloeddruk en polsslag
zuurstofsaturatie
102
Je krijgt de bijkomende opdracht van de arts om 7 liter zuurstof op te starten.
Welk materiaal verzamel je?
Waarom neem je dat materiaal?
103
Zuurstof toedienen
Maak een kort stappenplan voor het toedienen van zuurstof aan mevrouw Jansen.
Gebruik je stappenplan hiervoor en haal de belangrijke handelingen eruit.
Dit kan je doen door een demonstratie te vragen aan een klasgenoot.
104
De delen van een zuurstoffles
Zuurstoffles: kleur WIT
Manometer hoeveelheid bar
Debietmeter ( onderzijde bolletje)
Grootte van de fles Liter
Waarom zijn deze gegevens nodig?
Zuurstofberekening
105
Zuurstofberekening
106
Meebrengen
Rekenmachine
107
Meebrengen volgende les (8/11/2024)
Rekenmachine!!
108
109