SE 1 - Taalverzorging H6 + H7
SE 1 - Taalverzorging H6 + H7
6.2 Zinsdelen
Je gaat leren - grammatica:
- Zinsdelen: werkwoordelijk gezegde, naamwoordelijk gezegde, onderwerp, persoonsvorm, lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp, bijwoordelijke bepaling.
- Samengestelde zinnen en enkelvoudige zinnen.
Persoonsvorm
Vind je door de zin in een andere tijd te zetten:
VB. Mijn broertje verzamelt voetbalplaatjes.
Mijn broertje verzamelde voetbalplaatjes.
Vind je door de zin van enkv >mv of mv>enkv te zetten.
VB. Mijn broertje verzamelt voetbalplaatjes.
Mijn broertjes verzamelen voetbalplaatjes.
Werkwoordelijk gezegde
Alle werkwoorden in de zin. (pv, volt.dw)
Soms is het alleen de persoonsvorm, soms ook de persoonsvorm + infinitief (hele werkwoord)
'Het is iets wat je doet.'
VB. Mijn broertje verzamelt voetbalplaatjes.
Mijn broertje heeft voetbalplaatjes verzameld.
Sam is naar school gaan lopen.
Onderwerp
Vind je door de vraag te stellen:
wie/wat + werkwoordelijk gezegde ?
VB. Mijn broertje verzamelt voetbalplaatjes
Wie verzamelt? --> mijn broertje
Sam is naar school gaan lopen.
Wie is gaan lopen? --> Sam
Lijdend voorwerp
Vind je door de vraag te stellen:
wie/wat + werkwoordelijke gezegde + onderwerp?
VB. Mijn broertje verzamelt voetbalplaatjes
Wat verzamelt mijn broertje? --> voetbalplaatjes
Zij heeft nieuwe schoenen gekocht.
Wat heeft zij gekocht? --> nieuwe schoenen
Meewerkend voorwerp
Het meewerkend voorwerp vind je door de volgende vraag te stellen:
Aan wie + gezegde + onderwerp + lijdend voorwerp.
Let op! Het is altijd een persoon.
VB: Lucas heeft Valerie een valentijnskaart gestuurd.
Aan wie heeft Lucas een valentijnskaart gestuurd?
Meewerkend voorwerp = Valerie
Bijwoordelijke bepaling
Geeft aan wanneer, waar, hoe of waarom iets gebeurt. Geeft vaak antwoord op de volgende vragen.
Waar, wanneer, waardoor, waarmee, waarnaar, hoe, hoeveel?
Het is een apart zinsdeel. Je kan het verplaatsen in de zin.
Voorbeelden (benoem eerst de andere zinsdelen.)
Linde schrijft elke dag een bladzijde.
Met een grote boog spuugt het kind het fruithapje uit.
Maken:
Hoofdstuk 6.2
- opdracht 1
Enkelvoudige en samengestelde zinnen
Een samengestelde zin bestaat uit twee of meer enkelvoudige zinnen.
Een enkelvoudige zin = 1 persoonsvorm
Een samengestelde zin = 2 of meer persoonsvormen
VB. Hij eet een boterham. (Enkelvoudig)
Hij eet een boterham, terwijl hij een glas melk pakt. (Samengesteld)
Hoofdzin en bijzin
Hoofdzin:
Onderwerp en persoonsvorm staan naast elkaar.
Bijzin:
Onderwerp en persoonsvorm staan uit elkaar.
VB. Hij eet een boterham en zij bakt tosti's. (hoofdzin + hoofdzin)
Hij eet een boterham, terwijl zij tosti's bakt. (hoofdzin + bijzin)
Terwijl zij tosti's bakt, eet hij een boterham. (bijzin + hoofdzin)
Naamwoordelijk gezegde
Het naamwoordelijk gezegde bestaat uit 2 delen:
werkwoordelijk deel + naamwoordelijk deel
Het werkwoordelijk deel koppelt een eigenschap (naamwoordelijk deel) aan het onderwerp.
Er zijn 3 koppelwerkwoorden: zijn, worden, blijven.
VB. Hij is jong.
Hij wordt een echte man.
Hij blijft behoorlijk gespierd.
Maken:
Hoofdstuk 6.2 - blz.98
- opdracht 2
- opdracht 3
- opdracht 4
- opdracht 5
Maken:
Vanaf blz. 103
- opdracht 7
- opdracht 8
- opdracht 9
Online: 10, 11, 12, 13
7.2 Werkwoorden
Je gaat leren:
Je leert de volgende werkwoordsvormen correct te spellen:
persoonsvorm, voltooid deelwoord, onvoltooid deelwoord en het infinitief.
Je kan deze in de tegenwoordige en verleden tijd correct spellen.
Tegenwoordige tijd
Stap 1: zet het werkwoord in de ik-vorm
Stap 2: kijk of het onderwerp in de
ik-vorm = alleen ik-vorm noteren
hij-vorm = ik-vorm + t (hij-vorm= iemand anders dan ik enkv)
wij-vorm = hele werkwoord
Stap 3: kies de juiste vervoeging (zie hierboven)
Sterke en zwakke werkwoorden
Sterk ww (klankveranderende) = verandert van klank in de verleden tijd --> schrijf je zoals je het hoort.
loop/liep win/won zing/zong
Zwakke ww (klankvaste) = verandert niet van klank in de verleden tijd --> gebruik 't kofschip
praat/praatte mis/miste
Verleden tijd
Alleen gebruiken bij klankvaste/zwakke werkwoorden!
Stap 1: zet de persoonsvorm in de ik-vorm
Stap 2: kijk naar de laatste letter van de ik-vorm
Stap 3: zit die in 't kofschip? Ja: + te/ten Nee: + de/den
(v/f-wisseling en z/s-wisseling zitten niet in 't kofschip: niezen, verven)
Stap 4: zet de juiste vervoeging achter de ik-vorm
VB. verstuiken--> verstuik --> verstuikte/verstuikten
Engelse werkwoorden
Je vervoegt deze ww hetzelfde als andere Nederlandse ww.
Soms schrijf je een extra e, die je niet hoort, achter de stam. Zo voorkom je uispraakproblemen: Ik race, hij racet, ik racete, ik share, hij sharet, hij sharede. (Je letter voor 't kofschip is de letter voor de e)
Soms schrijf je 2 medeklinkers aan het einde van de ik-vorm: ik paintball - ik paintballde, ik pass - ik passte. Maar: ik stress - ik streste.
Als de stam eindigt op een sisklank, schrijf je -te en -t: ik crashte, ik relax - ik relaxte.
Herhaling
Benoem de hoofdzinnen en bijzinnen.
1. De man kocht een bos bloemen, omdat hij de verjaardag van zijn vrouw vergeten was.
2. Omdat de band van zijn fiets lek was, kwam hij later op school.
3. Het feest is vrijdag en alle spullen zijn al geregeld
Maken:
7.2 Werkwoorden - vanaf blz. 117
- opdracht 1
- opdracht 4
- opdracht 5
Online: 7.3 werkwoorden opdracht 1 t/m 4 extra
7.3 Taalverzorging
Je gaat leren:
- interpunctie toepassen: punt, uitroepteken, vraagteken, aanhalingstekens en komma.
- hoofdletters correct gebruiken.
- het meervoud van zelfstandige naamwoorden vormen.
- de leestekens apostrof, accent, koppelteken en trema gebruiken.
Interpunctie
- punt, uitroepteken of vraagteken: aan het eind van de zin
- dubbele punt: hierna volgt een voorbeeld, uitleg, opsomming of citaat. (Hij vertelde: 'Dat is gisteren gebeurd.')
- aanhalingstekens: gebruik je bij citaten, om aan te geven dat je iets op een andere manier moet lezen of omdat het om een speciaal woord gaat. ( Maaike zei: 'Lekkere 'vriendin' ben jij: je roddelt over mij!') ('Skajakken' is de nieuwste trend.)
- komma: tussen 2 gezegdes, in een opsomming, tussen 2 bijv. naamwoorden, bij woordjes als toch, ja, hoor en oké, voor de meeste voegwoorden midden in de zin.
VB. Ik heb hier 4 toetsen: Duits, Nederlands, wiskunde en biologie! Jij ook, toch? Hij gaat extra vroeg van huis, zodat hij op tijd op het adres verschijnt. Omdat hij een afspraak heeft, gaat hij vroeg weg.
Hoofdletters
- aan het begin van de zin. Begint de zin met een cijfer of getal, gebruik dan geen hoofdletter in het woord dat erna komt.
VB. 100 meter ver kwam de dief. 's Nachts droom ik altijd.
- bij een eigennaam (en afgeleide namen):
Personen: Max, Amir, Debby van der Meer
Aardrijkskunde: de Pyreneeën, Rusland, Turkse pizza
Merknamen: Adidas, Burger King
Boeken/films/tv-series: De hongerspelen, De liefdesbrief, Black mirror
- bij feestdagen en historische gebeurtenissen: Kerstmis, Suikerfeest, Tweede Wereldoorlog, Eerste Kerstdag. Let op! Bij afleidingen van feestdagen gebruik je geen hoofdletter: het paasweekend, de kerstdagen.
Maken:
7.3 Taalverzorging - vanaf blz. 121
- opdracht 1
- opdracht 3
- opdracht 4
- opdracht 6
Online: 7.3 taalverzorging opdracht 1 en 2 leestekens, opdracht 1 en 2 hoofdletters
Meervoud van zelfst. naamwoorden
Het meervoud van een zelfstandig naamwoord heeft verschillende vormen:
- meervoud op -en: hond - honden, mes - messen, been - benen
- meervoud op -s: tafel - tafels, bezem - bezems, etage - etages
- meervoud op -ën: slee - sleeën, twee - tweeën
- meervoud op -iën: bacterie - bacteriën, porie - poriën
- meervoud op -ieën: melodie - melodieën, kopie - kopieën
Let op de klemtoon: ligt de klemtoon wel op de ie dan -ieën
Maken:
Vanaf blz.125
- opdracht 7
Online: 7.3 taalverzorging, extra meervoud opdracht 13, 14, 14, 15 en 16
(opdracht 14 staat er 2x in.)
Apostrof en accent
Je gebruikt een apostrof:
- achter woorden die op een lange klinker eindigen die je met één letter schrijft:
Emma's rugzak, Hema's aanbieding, Gaby's agenda, Otto's fiets.
Let op! Daans tas, Amsterdams paaltje, Sannes fiets.
- bij woorden die op een sis-klank eindigen gebruik je alleen een apostrof:
Max' rugzak, Liz' agenda, Mitch' fiets.
- in het meervoud van zelfst.naamwoorden met een klinker:
auto's, baby's. Maar: etappes, etages, essays.
- na cijfers, afkortingen en afleidingen: vwo'ers, sms'je, mp3'tje
- als je letters weglaat: Ik hoop dat 't niet zo hard regent.
Koppelteken
Om ervoor te zorgen dat je een woord maar op één manier kunt uitspreken, plaats je een koppelteken: radio-omroep, stage-uren, na-apen, zo-even.
Je gebruikt ook een koppelteken bij:
- landen en steden met extra plaatsinformatie: Zuid-Korea
- bij afkortingen en getallen: €-teken, hbo-student, 60-plusser
- bij dubbele achternamen: Ernst Jansen-Steur
- bij een functie, rang of titel: assistent-bedrijfsleider
- bij vaste combinaties: woon-werkverkeer
- bij niet, oud en ex: niet-roker, ex-collega, oud-leerling
Trema
Een trema gebruik je:
- in het meervoud van zelfstandige naamwoorden op -ee en -ie:
reeën, categorieën, bacteriën
- als je in één woord twee klinkers niet als één klank mag elzen:
ruïne, vacuüm, beïnvloeden, havoër.
Dus geen trema op: buiig, financieel.
Let op!Je schrijft het trema op de plek waar de nieuwe lettergreep begint.
Maken:
Vanaf blz. 130
- opdracht 14
Online: 7.3 taalverzorging opdracht 31, 32, 38, 39
(koppelteken en trema)
Stijlfouten & verwijswoorden
Je gaat leren:
- pleonasme
- tautologie
- contaminatie
- incongruentie
- dat/wat
- die/wie