BS3
De evolutietheorie
BS3
De evolutietheorie
Deze les; leerdoelen
- Stappen van evolutie herhalen en verdiepen.
- Oefenen met toepassen van de stappen in een opgave.
Wat heb je, naast genetische variatie, nog meer nodig om evolutie te laten plaatsvinden? (1 woord!)
Evolutie
Voor evolutie zijn de volgende zaken nodig:
Genetische variatie
Selectie
Overerving
Wat veroorzaakt genetische variatie?
Mutaties
Mutaties in het DNA en geslachtelijke voortplanting
Geslachtelijke voortplanting
Natuurlijke selectie en adaptatie
Genetische variatie (stap 1)
Iedereen is een beetje anders:
- Langer
- Puntigere snavel
- Dikker verenpak
- Mooiere vlekken
- Kleinere voeten
- Grotere vinnen
etc.
Genetisch variatie
(door mutatie en recombinatie)
Natuurlijke Selectie (stap 2)
Niet iedereen kan zich voortplanten:
- Vroegtijdig overlijden door zware omstandigheden (bijv. klimaat, predatie, voedseltekort)
Selectiedruk/ Natuurlijke selectie
Natuurlijke selectie (stap 2)
Selectiedruk = invloed van milieufactoren op genetische variatie in een populatie.
hoog --> overleven/voortplanten is moeilijk
laag --> overleving voor iedereen makkelijker
To fit = passen, aanpassen (Engels)
Fitness = kans op nakomelingen (hoge fitness; meer kans op nakomelingen).
Fitness is afhankelijk van het milieu.
Selectiedruk, een voorbeeld: de berkenspanner
Welke berkenspanners hebben in vervuilde omstandigheden de grootste fitness?
De donkere berkenspanners
De lichte berkenspanners
Voorbeeld Berkenspanners
Door adaptatie verandert de allelfrequentie
Natuurlijke Selectie (stap 2)
Welke eigenschappen een hoge fitness hebben is afhankelijke van de selectiedruk.
Bijv.:
Koudere winter- Gunstige eigenschap = Dikker verenpak
Tekort aan partners - Gunstige eigenschap = Mooiere vlekken
Weinig voedsel - Gunstige eiegnschap = Grotere vinnen
Uitwerking
- Noteer een biotische factor die selectiedruk uitoefent ten gunste van een witte vachtkleur in de winter.
- Noteer een abiotische factor die de selectiedruk beïnvloedt ten gunste van een witte vachtkleur in de winter.
Biotische factor = iets dat leeft; wat heeft invloed dat je als haas wel of niet wordt opgegeten door je witte vachtkleur?
Wat is abiotisch dat ook wit is, waardoor je goed gecamoufleerd bent?
• predatie/coyote/vos/lynx/predatoren/roofdieren 1
• (de aanwezigheid van) sneeuw 1
Darwin gebruikte bij het opstellen van zijn evolutietheorie het begrip 'survival of the fittest'. Deze uitdrukking wordt meestal vertaald met 'het overleven van de sterksten'. Welke van de onderstaande individuen worden in deze uitdrukking bedoeld met 'de sterksten'?
De individuen die de meeste kracht kunnen leveren.
De individuen die de beste overlevingskansen hebben
De individuen die de meeste nakomelingen krijgen.
De individuen van de soorten die boven in de voedselpiramide staan.
Overerving (stap 3)
Overerving
Individuen die voortplanten geven hun genen door aan volgende generatie.
Genen van de individuen die niet overleven
of voortplanten sterven uit.
Er treedt een verandering op in de eigenschappen/genenpool van de volgende generatie.
Stappenplan evolutievraag
Door recombinatie en/of mutaties ontstaat genetische variatie in de populatie
De best aangepaste individuen met eigenschap .. X.. hebben een grotere kans om te overleven en voort te planten, door natuurlijke selectie
Hierdoor komt de gunstige eigenschap steeds vaker voor in de populatie (dus allelfrequentie wijzigt) = evolutie
Zet in de juiste volgorde: I - Dankzij zijn kleur valt een zwarte koolmees niet op bij katten. Hij leeft lang en krijgt veel nakomelingen II - Het aantal allelen voor de zwarte kleur neemt toe in de populatie III - Door natuurlijke selectie zijn er veel zwarte koolmezen ontstaan IV - Door een mutatie ontstaat een zwarte koolmees in een populatie
II - IV - II - III
I - II - IV - III
IV - I - II - III
IV - II - III - I
Oud-examenvraag
Leg in drie stappen uit dat, door veranderingen in het DNA, in deze nieuwe leefomgeving een populatie van superkreeften kon ontstaan waarvan de eigenschappen afwijken van die van de oorspronkelijke migranten uit de Atlantische Oceaan.
Uit het antwoord moet blijken dat
- binnen de populatie door mutatie nieuwe varianten ontstaan/varianten aanwezig zijn (1p)
- er selectie plaatsvindt / de aangepaste individuen overleven (1p)
- de (best) aangepaste individuen de eigenschappen doorgeven (1p)
Leg in drie stappen uit dat, door veranderingen in het DNA, in deze nieuwe leefomgeving een populatie van superkreeften kon ontstaan waarvan de eigenschappen afwijken van die van de oorspronkelijke migranten uit de Atlantische Oceaan.
Oefening
Beschrijf de drie stappen van evolutie (variatie, selectie, overerving) bij huisjesslakken aan de hand van het volgende filmpje.
Evolutie bij huisjesslakken
2p - Welke variatie zien we in de populatie? Hoe is deze ontstaan?
2p - Wat zorgt voor selectiedruk? Wie heeft de hogere fitness?
2p - Beschrijf overerving in en adaptatie van de populatie.
Voorbeeld
Peper-en-zout mot (berkenspanner)
Industriële revolutie (1819)
Oefening
Beschrijf de drie stappen van evolutie (variatie, selectie, overerving) bij de Berkenspanner.
Uitwerking vraag
Variatie (2p) - In de populatieslakken komen zowel donkere als lichtere varianten voor door mutaties is deze genetische variatie ontstaan.
Selectie (2p) - Temperatuur/de zon/klimaatverandering zorgt voor selectiedruk. Lichtgekleurde slakken hebben een hogere fitness.
Overerving (2p) - Lichtgekleurde slakken geven hun genen vaker door aan de volgende generatie, in de volgende generatie zullen meer slakken licht gekleurd zijn.
Inhoeverre heb je het onderstaande lesdoel behaald? "Ik kan de stappen van evolutie toepassen in een opgave."
Fijne vakantie!
Aan de slag
Maken: opdrachten 32 t/m 39 (HW)
Test jezelf BS1 t/m 3
BS4 lezen en begrippenlijst aanvullen