V4 Parlementaire democratie

Wat is politiek?

  • Wijze waarop het land bestuurd wordt

  • Dictatuur -> geen scheiding in de Trias Politica

  1. Beperkte individuele vrijheid

  2. Geen politieke vrijheid

  3. Overheidsgeweld

  4. Geen onafhankelijke rechtspraak

  5. Censuur

1 / 122
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4

This lesson contains 122 slides, with text slides.

Report this lesson

Items in this lesson

Wat is politiek?

  • Wijze waarop het land bestuurd wordt

  • Dictatuur -> geen scheiding in de Trias Politica

  1. Beperkte individuele vrijheid

  2. Geen politieke vrijheid

  3. Overheidsgeweld

  4. Geen onafhankelijke rechtspraak

  5. Censuur

Autocratisch en totalitair

  • Autocratisch -> één leider (+junta) -> geen ideologie wel onderdrukking (Argentinië, Suriname, Zimbabwe)

  • Totalitair ->

  1. Groep mensen of partij -> ideologisch -> politiek, economisch en sociaal gereguleerd -> indoctrinatie (Oostblok)

  2. Theocratisch -> Iran

Democratie

  • Directe democratie -> referendum

  • Indirecte democratie = representatieve democratie = het volk kiest vertegenwoordigers die de beslissingen nemen en met een zekere regelmaat bij verkiezingen aan de bevolking verantwoording af moet leggen over hun beleid.

Democratie

  • Individuele vrijheid

  • Politieke grondrechten

  • Politie en leger beperkte bevoegdheden

  • Onafhankelijke rechtspraak

  • Persvrijheid

Parlementair stelsel

  • Gekozen parlement hoogste machtsorgaan

  • Kabinet van ministers en staatssecretarissen

  • Nederland is een constitutionele monarchie -> koning is hoofd van de regering

Presidentieel stelsel

  • Bevolking kiest naast het parlement ook de president

  • Frankrijk weinig macht -> Duitsland en VS veel

  • President is hoofd van de regering

2. Politieke stromingen

Ideologie: een samenhangend geheel van ideeën over de mens en de gewenste inrichting van de samenleving

  1. Waarden en normen

  2. Sociaaleconomische verhoudingen

  3. Machtsverdeling

Vervolg

  • Progressief = vooruitstrevend -> veranderingsgezind en gericht op de toekomst

  • Conservatief = behoudend -> gericht op verleden -> houden wat je hebt -> reactionair = achteruitstrevend

  • Politieke partijen hebben vaak een mix

Links en rechts

  • Links gaat uit van gelijkwaardigheid -> gelijke kansen onderwijs, werk en inkomen. Overheid heeft actieve rol -> zwakkeren beschermen, goede uitkering, studiefinaciering etc.

  • Rechts gaat uit van vrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Burgers en bedrijven moeten zoveel mogelijk zelf regelen. Overheid heeft een passieve rol -> alleen optreden wanneer nodig (nachtwakersstaat)

  • Zie schema bladzijde 92 en 100/101

Stromingen

  • Liberalisme -> wat goed is voor het individu is goed voor de maatschappij. Iedereen is niet gelijk maar wel gelijkwaardig.

  • Vrijheid, individuele verantwoordlijkheid en tolerantie

  • Ontstaan ten tijde van Franse Revolutie -> gegoede burgerij wilden persoonlijke en economische vrijheid -> staat moet geen beperkingen opleggen

  • Nu -> vrijemarkteconomie -> meer nachtwakersstaat -> op zich niet tegen verzorgingsstaat zolang vrijemarkteconomie niet in gevaar komt

Socialisme

  • Mogelijkheden voor elk individu om zichte ontplooien zijn niet gelijk -> mensen moeten gelijke kansen hebben -> mensen moeten solidair met elkaar zijn: de sterkste schouders moeten de sterkste lasten dragen.

  • Socialisme ontstond als reactie op de slechte arbeidsomstandigheden van de arbeiders in de negentiende eeuw.

  • Het doel is om een einde te maken aan de armoede en ongelijkeheid.

  • Communisten verandering via revolutie

  • Sociaaldemocraten via parlementaire democratie.

Confessionalisme

  • Politieke opvattingen gebaseerd op geloofsovertuiging -> christelijke partijen.

  • God heeft een bedoeling met de wereld en de mens  moet zich daarnaar richten.

  • Organische staatsopvatting: samenleving is een lichaam waarin alle onderdelen van elkaar afhankelijk zijn.

  • Het hoort bij de mesnelijke natuur om gezinnen te vormen en grotere samenlevingsverbanden aan te gaan -> mensen zijn verantwoordelijk voor elkaar.

  • Christendemocraten streven naar een samenleving waarin rentmeesterschap, solidariteit (naastenliefde), harmonie en gespreide verantwoordlijkheid belangrijke waarden zijn.

  • Overheid heeft geen leidende rol maar een aanvullende rol.

Populisme

  • Meer een stijl van politiek bedrijven dan een echte ideologie -> zowel SP als PVV zijn het.

  • Zijn niet links of rechts, niet progressief of conservatief.

  • Zijn tegen immigratie, tegen inmenging van buitenland op nationale politiek en economie.

  • De stem van het volk laten horen (vox populi)

  • Komt vaak met simplistische oplossingen die voor de burger dan daadkrachtig overkomen.

Paragraaf 3 Politieke partijen

  • Politieke partij bestaat uit groep mensen met globaal dezelfde ideeën over een ideale samenleving.

  • One-issuepartij richt zich op één aspect van de samenleving -> PvdD

  • Protestpartijen ontstaan uit onvrede met de bestaande politiek -> FvD

  • Functies van politieke partijen -> 

  • 1. Integratie van ideeën; 2. Informatie; 3. Participatie; 4. Selectie van kandidaten

Partijen en hun achterban

  • Nederland lange tijd vierstromenland (verzuiling) geweest -> mensen weken niet snel af van hun standpunt en elke verkiezing wisten ze eigenlijk van tevoren al de uitslag.

  • Na de oorlog veel confessionelen namen afscheid van kerk -> ook door welvaart neemt geloof in god af.

  • Door welvaart neemt ook socialistische gedachte af.

  • Door welvaart neemt aantal zetels van liberaal toe.

  • Veel zwevende kiezers -> geen democratie maar mediacratie.



Paragraaf 4 verkiezingen

  • Actief kiesrecht = het recht om te kiezen 

  • Passief kiesrecht = recht om gekozen te worden

  • Stemmingen zijn geheim

  • Het Rijk, Provinciale Staten, Gemeenteraad, Waterschappen, Europees Parlement 

  • Iedereen mag politieke partij oprichten

  • Evenredige vertegenwoordiging -> kiesdeler

  • Sommige landen hebben kiesdrempel

  • VS en VK districten/meerderheidsstelsel

Verkiezingsstrijd

  • Spindoctor

  • Opiniepeilingen

  • tv- en internetdemocratie

  • (mediacratie)

Hoe bepaal iemand de keus?

  • Standpunten verkiezingsprogramma partij

  • Je eigen belangen (student, ondernemer...)

  • Strategisch, principieel

  • Aantrekkingskracht lijsttrekker 

  • Je kiest partij, maar stemt op persoon

  • Zie ook bron 12 blz. 104

  • Laag op de lijst kan door voorkeursstemmen toch in Tweede Kamer komen

Na de verkiezingen

  • Dag na verkiezingen begint formatie nieuw kabinet

  • Kabinet wil meerderheid in Tweede Kamer

  • Nog nooit één partij geweest met 76 zetels

  • Daarom coalitie nodig

  • Informateur onderzoekt welke partijen een meerderheid kunnen vormen

  • Partijen moeten onderhandelen over hoofdlijnen

  • Afspraken komen in regeerakkoord

De formatie

  • Wanneer informateur klaar is vormt de formateur het kabinet van mininster en staatssecretarissen (meestal lijsttrekker grootste partij)

  • De partij met de meeste zetels krijgt de belangrijkste posities

  • De koning benoemt iedereen in zijn/haar functie

Regeerakkoord

  • Regeerakkoord = raamwerk voor beleid dat kabinet wil voeren (veiligheid, school etc.)

  • Elk jaar bijgesteld/aangevuld in troonrede

  • Koning leest deze voor op Prinsjesdag tijdens speciale zitting van de Staten-Generaal (Eerste- en Tweede Kamer)

  • Miljoenennota = samenvatting rijksbegroting

  • Na afloop debatteert T.K. tijdens de Algemene Beschouwingen

  • Voorjaarsnota = 'gehaktdag'

Val van een kabinet

  • Kabinet regeert in principe vier jaar -> dan nieuwe verkiezingen

  • Veel kabinetten halen dit niet ->

  • Ministers worden het niet eens over één of meer kwesties; besluiten dan dat het niet verder gaat

  • Meerderheid van Tweede Kamer verwerpt beleid van kabinet en ministers zijn niet bereid om beleid aan te passen

  • Kabinet dient dan ontslag in -> tot nieuwe kabinet -> demissionair kabinet

Hoofdstuk 5 Regering en parlement

  • Kabinet bestaat uit ministers en staatssecretarissen

  • Regering wordt gevormd door koning en ministers

  • Regering verantwoordelijk voor dagelijks bestuur van ons land; koning bemoeit zich niet actief met beleid, maar wordt wekelijks op de hoogte gehouden door minister-president

  • Iedere minister heeft eigen beleidsterrein/departement

  • Beleidsvoornemens worden besproken in de ministerraad (voorzitter is m.p. = premier)

  • Onderministers zijn staatssecretarissen (onderdelen van een bepaald departement)

  • Worden ondersteund door ambtenaren van een ministerie

  • Sommige ministers geen eigen ministerie = minister zonder portefeuille

Het staatshoofd

  • Vanaf 1814 erfelijke opvolging koning

  • Ceremoniële taken (boom planten etc.)

  • Ondertekenen van alle wetten

  • Voorlezen troonrede

  • Benoemen ministers

  • Overleg met minister-president (premier)

  • Troonrede = terugkijken op vorig jaar en schetsen hoofdlijnen beleid komend jaar

  • Koning is niet verantwoordelijk

  • Ministeriële verantwoordelijkheid

  • Koning is onschendbaar (ook familie)

Parlement

  • Parlement = Eerste en Tweede Kamer -> Staten-Generaal

  • Tweede Kamer heeft medewetgeving

  • Tweede Kamer controleert de regering

Medewetgeving T.K.

  • Stemrecht -> wetsvoorstellen aannemen of verwerpen

  • Recht van amendement -> wetsvoorstellen wijzigen

  • Recht van initiatief -> zelf wetsvoorstellen indienen

  • Budgetrecht -> recht om begroting goed te keuren of af te wijzen

Controle ministers T.K.

  • Recht van motie -> treurnis, afkeuring en wantrouwen = aftreden

  • Vragenrecht -> schriftelijk en mondeling

  • Recht van interpellatie -> spoeddebat over zorgelijk onderwerp

  • Recht van enquête -> recht om zelf onderzoek te doen naar rol regering in bepaalde kwestie

Eerste Kamer

  • Eerste Kamer = Senaat -> 75 leden

  • Vergadert één dag per week

  • Worden niet rechtstreeks verkozen

  • Geen recht van initiatief en amendement

  • Wel recht van interpellatie en enquête

  • Wetsvoorstellen alleen in geheel aannemen of verwerpen

  • Wetten toetsen aan staatsrechtelijke normen en regels behoorlijke wetgeving

  • Rol van 'laatste controle'

Regering en parlement

  • Ministers zitten niet in het parlement

  • In het dualistisch systeem niet gewenst

  • Duidelijke taakverdeling tussen regering en parlement -> vloeit voort uit de Trias politica

  • Nederland niet totaal gescheiden -> ministers hebben zowel uitvoerende als wetgevende macht

  • Nederland is traditie van consensus- politiek = poldermodel

Politiek in de praktijk

  • Fase 1 = invoer of input -> samenleving stelt eisen (files, verhoging pensioenleeftijd) -> komt op politieke agenda

  • Spoeddebat met minister (gebeurt bij onderwerpen van grote maatschappelijke onrust)

  • Gevolg is meestal dat minister maatregelen aankondigt

  • Poortwachters van de democratie = politieke partijen + massamedia + pressiegroepen

  • Wensen uit de samenleving vertalen in concrete politieke eisen

Vervolg

  • Fase 2: omzetting -> bestuurders moeten eis van onderwerp vertalen naar beleid -> ambtenaren onderzoeken onderwerp en schrijven advies: beleidsvoorbereiding

  • Samen met ambtenaren kiest minister hoe hij kwestie gaat verwerken tot concrete maatregel/wetsvoorstel = beleidsbepaling

  • Fase 3: uitvoer -> Als besluit is genomen dan moet het worden uitgevoerd; ook financiering wordt door ambtenaren geregeld = beleidsuitvoering

  • Fase 4: terugkoppeling -> wetten, plannen etc. hebben feedback nodig om, als het nodig is, te kunnen bijsturen -> kan door middel van moties

Politieke en maatschappelijke actoren

  • Ambtenaren -> ondersteuners van bestuurders -> houden zich bezig met beleidsvoorbereiding -> hebben veel invloed; worden de vierde macht genoemd 

  • Adviseurs -> zijn 4 adviesorganen die in de volgende slides worden uitgelegd

Raad van State

  • Belangrijkste adviesorgaan, voorzitter is de koning -> koning is er bijna nooit, daarom wordt RvS meestal voorgezeten door vice-voorzitter (Piet Hein Donner)

  • Leden beoordelen alle wetsvoorstellen e.a.

  • Hoogste rechtscollege van Nederland

Sociaal Economische Raad

  • SER -> 33 leden

  • 11 leden van werknemersorganistaties

  • 11 leden van werkgeversorganisaties

  • 11 leden zijn onafhankelijke deskundigen die door regering worden benoemd -> 'Kroonleden'

  • SER adviseert regering op hoofdlijnen van het sociaaleconomische beleid

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid

  • Raad van 5 tot 11 leden

  • Wetenschappers (divers) die door regering worden benoemd

  • Taak is om toekomstige ontwikkelingen te beschrijven om beleid op langere termijn in de gaten te houden

Centraal Plan Bureau

  • CPB maakt analyses van economisch  beleid van regering

  • Onderdeel van Ministerie van Economische Zaken, maar functioneert ook als onafhankelijk adviesorgaan

  • Politieke partijen kunnen verkiezingsprogramma laten doorrekenen

Wat kunnen wij (burgers) doen?

  • Gemeenteraadsleden benaderen

  • Woord voeren op gemeenteraads- vergaderingen

  • Deelnemen aan inspraakprocedures

  • Schrijven in de plaatselijke krant

  • Gebruik maken van wettelijke bezwaar- en beroepsprocedures

  • Bovenstaande geldt op elk niveau

  • Burgerinitiatief = (wets)voorstel van individuele burger

  • Burgerlijke ongehoorzaamheid

Pressiegroepen

  • Groepen die druk uitoefenen op politici om ze voor hun standpunten te winnen

  • Belangrijke manieren = lobbyen en actievoeren

  • 1. Belangenorganisaties -> komen op voor belangen van bepaalde groep in de samenleving (vakbonden & werkgeversorganisaties = sociale partners) ANWB, LAKS etc.

Actieorganisaties

  • Zetten zich in voor één bepaald thema

  • Amnesty voor mensenrechten

  • Greenpeace voor behoud milieu

  • etc.

5 politieke functies

  • Informatieve functie

  • Onderzoekende functie

  • Commentaarfunctie

  • Spreekbuisfunctie

  • Controlerende functie   (Wet openbaarheid van bestuur WOB)

Omgevingsfactoren

  • Demografische

  • Ecologische

  • Culturele

  • Economische

  • Technologische

  • Sociale

  • Internationale