Examentraining HAVO 5 - Algemene vaardigheden en alle domeinen

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

Examentraining

 HAVO 5 

alle onderdelen

Wat hoop je aan het einde van de dag geleerd te hebben?

Tekst

Welke onderdelen / wat vind je moeilijk?

ekst

Tijd op het examen

3 uren de tijd

vorige examen: 

68 punten te verdienen

33 vragen

180/68 = 2.64 minuut per punt

180/33 = 5.45 minuut per vraag 

33

Opbouw examen

8 'grote' opgaven

1 en 2 over globalisering

3 en 4 over systeem aarde

5 en 6 over Brazilië

7 en 8 over leefomgeving

Hoe te leren?

- PowerPoints bekijken (it's learning)

- oefenexamen maken + nakijken (examenblad.nl)

- filmpjes kijken (YouTube)

Stel jezelf de volgende vragen:

1] Waar gebeurt het?

2] Wat gebeurt er?

3] Waarom gebeurt het?

4] Komt het nog ergens anders voor?

Geografische Problemen & Schaalniveaus

1. mondiaal = wereldwijd,
   bijv. klimaatverandering

2. continentaal = continent, 

3. fluviaal = over het stroomgebied van een rivier

4. nationaal = landelijk, bijv. rivierbeleid ruimte voor rivier

5. regionaal = streek / gebied,
   bijv. aanwijzen noodoverloopgebied

6. lokaal = plaatselijk,
   bijv. welk dijkvak moet sterker  worden?
   

Leg uit "vraagstellig"

Verwoestijning in Spanje is een groot probleem en leidt vaak tot bodemerosie. 

[2p] Leg uit dat verwoestijning vaak leidt tot bodemerosie. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. 

Antwoord leg uit "vraag" 

Een juiste uitleg is:

Door verwoestijning verdwijnt de vegetatie (oorzaak) [1p],

waardoor de bovenste laag van de bodem (bij stortbuien) makkelijk kan wegspoelen / makkelijk kan wegwaaien (gevolg) [1p]

Geef "vraagstelling"

Jaarlijks varen zo’n 17.000 schepen door het Suezkanaal. Een groot deel hiervan zijn containerschepen zoals de Ever Given. 

Geef aan dat 

- de aanleg van het Suezkanaal geleid heeft tot tijdruimtecompressie; 

- het gebruik van containers geleid heeft tot tijdruimtecompressie.  

Antwoord geef "vraag"

- Uit het antwoord moet blijken dat door de aanleg van het Suezkanaal de scheepvaarroute tussen Azië en Europa korter is geworden (dan de scheepvaarroute om Afrika heen). • 

- Uit het antwoord moet blijken dat containers eenvoudiger / sneller overgeladen kunnen worden van het ene op het andere transportmiddel (dan losse goederen). 

Veel gemaakte fouten

Oefenen met domein Wereld

Hoofdvraag

Waarom zijn rijke landen rijk en arme landen arm?

Hoe kun je landen (d.m.v. dimensies) met elkaar vergelijken?

Hoe kun je de wereld opdelen in het wereldsysteem?

Wereld als systeem: centrum-periferiemodel 

Wereldsysteem: Centrum-periferie

Wereldsysteem

centrum-semiperiferie-periferie

Hebben samen een afhankelijkheidsrelatie. 

Centrum-periferie model

Periferie

- leverancier grondstoffen

Semi-periferie

- laagwaardige industrie (zonder veel kennis)

Centrum

- kennis, geld en macht

- hoogwaardige dienstverlening en industrie

Wereldsysteem

Regionale ongelijkheid

Hoe kan je het wereldsysteem hier nu op toepassen?

• Donkerblauw: centrum

• Lichterblauw: semiperiferie

• Rood: periferie

Wereldsysteem: welk type land hoort bij I, en welke bij 3?

Global shift

Verschuivingen in het wereldsysteem​

 De eerste contouren van het wereldsysteem

Nieuwe arbeidsverdeling als gevolg van uitschuiving en doorschuiving

Nieuwe internationale arbeidsverdeling:

• R&D, Marketing

• Maakindustrie, lagere dienstverlening

Verandering van het wereldsysteem

Triade 

Uitschuiving

Nieuwe internationale arbeidsverdeling

Opkomende grootmachten 

Multipolaire wereld 

Tijd-ruimte compressie

Afname relatieve afstanden

door daling van reis- en vervoerstijden en -kosten

Tijd en ruimte worden in elkaar gedrukt. 

Noord-Zuid verdeling

Meten van ontwikkeling:

• BNP per inwoner

• Samenstelling beroepsbevolking

• VN-index/welzijnsindex/HDI

BNP

• BNP= alle inkomsten van een land (inwoners en bedrijven)

• BBP= alle productie van een land (zonder buitenlandse inkomsten)

• per hoofd/per inwoner

Problemen:

• verschil in koopkracht           -> koopkracht pariteit

• informele sector ontbreekt -> nationale statistieken                                                                                           verbeteren

• sociale ongelijkheid                -> inkomensverschillen tussen                                                                             klassen zichtbaar maken

• regionale ongelijkheid           -> inzoomen

VN-welzijnsindex (HDI)

koopkracht, levensverwachting en analfabestisme

Leefomgeving

Oefenen met domein Leefomgeving

1] Rivieren

2] Steden

Erosie

Veel sedimentatie 

Beetje sedimentatie 

Drie soorten rivieren 

gletsjerrivier

ABC

regenrivier

ABC

gemengde rivier

ABC

Het debiet en regiem van de Rijn

Basel

Lobith

Hoe valt het debietverloop van de Rijn te verklaren?

Verhoogde piekafvoer
als vertragingstijd afneemt.

- ontbossing

- verstening

- recht trekken rivier

Uitbreiding van de steden heeft bijgedragen aan afname van de vertragingstijd in het stroomgebied van de Rijn. Leg dit uit (oorzaak-gevolgrelatie).

Vraag:

De Watersnoodramp in 1953 veranderde het denken over waterveiligheid in Nederland en leidde tot de aanleg van de Deltawerken. Ook na 1995 veranderde het denken over waterveiligheid. 

[2p] Geef aan 

- waardoor in 1995 het denken over waterveiligheid veranderde;

-wat er toen veranderde in het denken over waterveiligheid. 

Antwoord

• Uit het antwoord moet blijken dat in 1995 sprake was van (bijna-) overstromingen in het rivierengebied / de dijken in het rivierengebied op doorbreken stonden / een grootschalige evacuatie in het rivierengebied noodzakelijk was. 

• Uit het antwoord moet blijken dat mensen zich bewuster werden van de overstromingsrisico’s in het rivierengebied (en niet alleen in het kustgebied) / na 1995 het overheidsprogramma Ruimte voor de Rivier gestart werd. 

1800

1960

1910

2017

Gevolgen:

Wijk leeft op

Voorzieningsniveau stijgt

Huizenprijzen stijgen

Oorspronkelijke bewoners: verplaatsen

Kritiek!

- Is het terecht/eerlijk dat sommigen het niet 

meer kunnen betalen?

- Waterbedeffect?

Vraag

Vanuit de Randstad verhuizen steeds meer mensen naar Ede. In tegenstelling tot veel inwoners van Ede vinden ondernemers dit vaak een positieve ontwikkeling. 

[2p] Geef een argument dat 

- ondernemers hebben die dit als positieve ontwikkeling zien; 

- de inwoners van Ede hebben die dit als negatieve ontwikkeling zien.  

Juiste argumenten die ondernemers hebben, zijn: 

1  Meer inwoners betekent een grotere afzetmarkt. 

 Meer inwoners betekent een ruimere arbeidsmarkt. 

• Juiste argumenten die bewoners van Ede hebben, zijn: 

1  Door de komst van nieuwe inwoners zal de druk op de huizenmarkt toenemen / zullen de huizenprijzen stijgen. 

 Door de komst van nieuwe inwoners kan de lokale cultuur / de lokale normen en waarden onder druk komen te staan.  

Oefenen met domein Systeem Aarde

Hoofdvraag

Endogene en exogene krachten kunnen verklaren en toepassen

Verschillende klimaten op aarde kunnen verklaren en beschrijven

Landdegradatie op aarde kunnen verklaren en oplossen

Gebruik de atlas. Behalve het tropisch regenwoudklimaat (Af) komen in Indonesië nog twee klimaten voor. Geef aan - welke twee klimaten dat zijn; - wat voor elk van deze twee klimaten de oorzaak is van de aanwezigheid van dat klimaat in Indonesië.

De volgende vragen komen uit het examen 2014, 2e tijdvak

Gebruik de bron. In de vulkanische zone op het Noordereiland stijgt magma op richting het aardoppervlak. Ten oosten van de vulkanische zone gebeurt dit niet. Leg uit dat ten oosten van de vulkanische zone geen magma opstijgt richting het aardoppervlak. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Gebruik de bron. Zowel het Noordereiland als het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland worden regelmatig getroffen door aardbevingen. Leg uit op welk van deze twee eilanden alleen ondiepe aardbevingen voorkomen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

De volgende vragen komen uit het examen 2014, 2e tijdvak

Brazilië

Domein C: Brazilië

De examenkandidaat kan:

Kennis over:

- Sociaalgeografische- en fysisch-geografische kenmerken van Brazilië

- Sociaaleconomische positie van Brazilië in de regio en in de wereld.

Het beeld van Brazilië

Rond 1900 groeide de export van onder andere suiker, koffie en rubber in Brazilië. 2p Beredeneer dat door de groei van deze export de sociale ongelijkheid in Brazilië toenam

Brazilië in kaart

Figuur 1.17: Klimaatgebieden in Brazilië

W9: Vier klimaatdiagrammen, Brazilië

Welke klimaat grafieken horen waar. teken een paar letters op de kaart. klassikaal bespreken.

Exportpakket Brazilië

Demografische transitie van Brazilië

De kans is groot dat de oorspronkelijke vegetatie in de cerrado en de selva de komende tien jaar nog sneller zal verdwijnen dan in de afgelopen tien jaar. 2p Geef - een oorzaak waardoor de oorspronkelijke vegetatie de komende tien jaar nog sneller zal verdwijnen dan nu het geval is; - een manier waarop het verdwijnen van de oorspronkelijke vegetatie kan worden vertraagd.

Examentrucjes

Neerslag

1] lage- en hoge drukgebieden

2] loef- en lijzijde

3] aanlandige- en aflandige wind

Temperatuur

1] breedteligging

2] hoogteligging

3] ligging t.o.v. zeestromen

4] albedo effect 

Examentrucje 

1. Er subductie plaatsvindt / de ... plaat wegduikt onder de ... plaat

2. waarbij de wegduikende plaat smelt / omhooggerichte magmastromen ontstaan

3. Bij het smelten van de plaat komt er gas en SIO2 in het magma

4. Deze stoffen zorgen dat het lava taai wordt

5. De taaie lava de kraterpijp(en) verstopt

6. waardoor de druk in de vulkaan zeer hoog wordt (en er een explosie volgt)

7. of taaie lava veel gas bevat

8. waardoor veel opwaartse druk ontstaat

Voorbeeld examentrucje

Het eiland Krakatau maakt deel uit van een lange keten van vulkanen, waar ook de vulkanen op Java en Sumatra toe behoren.

[2p] Beschrijf de wijze waarop deze vulkanen zijn ontstaan.

stap 1 + 2

Voorbeeld examentrucje

Het explosieve karakter van de Vesuvius heeft veel te maken met de taaie lava die deze vulkaan produceert. 

Leg uit hoe de taaie lava een explosieve uitbarsting veroorzaakt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten. 

stap 5 + 6 OF stap 7 + 8

Voorbeeld goed lezen

Gebruik de atlas.
Niet ver van de Aleoeten ligt de Emperorketen. Deze keten van onderzeese bergen in de Grote Oceaan vormt een geheel met de Hawaiirug.
2p   Beschrijf het ontstaan van de Emperorketen.

Voorbeeld goed lezen

Gebruik de atlas.
Niet ver van de Aleoeten ligt de Emperorketen. Deze keten van onderzeese bergen in de Grote Oceaan vormt een geheel met de Hawaiirug.
2p   Beschrijf het ontstaan van de Emperorketen.

Wat vond je fijn aan de examentraining?

Wat heb je gemist in de examentraining?

Wat zou ik kunnen verbeteren aan de examentraining?