VWO, geschiedenis van het racisme, sprint 3

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

VWO, geschiedenis van het racisme, sprint 3

Geschiedenis klas 4 

Racistische geschiedenis

Voorbereiding:

nvt

In de les: 

- binnen = beginnen: 

- komende periode:

- Racisme; betekenis en begrip

- Aan het werk: 

- Afsluiting

Huiswerk volgende les: 

6

Deelvragen:

- Hoe het rassendenken in de totalitaire systemen van het fascisme en het nationaalsocialisme kon leiden tot de genocide.

- Hoe de Verlichting en de erfenis van de Tweede Wereldoorlog en holocaust doorwerkt in het opstellen van het Universele Verdrag van de rechten van de mens.

- Een interpretatie formuleren m.b.t. de geschiedenis van het racisme op basis van historische argumenten en kennis van de tijdvakken en kenmerkende aspecten.

Racisme

Geschiedenis klas 4 

Racistische geschiedenis

Voorbereiding:

nvt

In de les: 

- binnen = beginnen: 

- komende periode:

- Racisme; betekenis en begrip

- Aan het werk: 

- Afsluiting

Huiswerk volgende les: 

7

Deelvragen:

- Hoe de Verlichting en de erfenis van de Tweede Wereldoorlog en holocaust doorwerkt in de dekolonisatie en de pluriforme samenlevingen van na de Tweede Wereldoorlog.

- Hoe de sociaal-culturele veranderingsprocessen van de jaren 60 zorgde voor nieuwe perspectieven op rassendenken, ongelijkheid en discriminatie.

- Een interpretatie formuleren m.b.t. de geschiedenis van het racisme op basis van historische argumenten en kennis van de tijdvakken en kenmerkende aspecten.

Racisme

Herhaling & voorkennis: 

werk in je team: 

Gebruik het overzicht met kenmerkend aspecten op blz. 272-273 HB: 

Welke kenmerkende aspecten uit tijdvak 9  zie je terug in video? Schrijf ze op een post-it en leg ze uit. 

Na WOII: De erfenis van de Verlichting & De Holocaust...

- Verlichting: vrijheid, gelijkheid → morele basis dekolonisatie van de wereld. 

- Holocaust: afkeer van racisme & einde van Europese superioriteit→ steun voor onafhankelijkheid in Azië, Afrika, stichting Israel 

- Koude oorlog en Europese eenwording (EGKS) 

- Verenigde Naties (Europees verdrag van de rechten van de mens)

EVRM

Iedere discriminatie, met name op grond van geslacht, ras, kleur, etnische of sociale afkomst, genetische kenmerken, taal, godsdienst of overtuiging, politieke of andere denkbeelden, het behoren tot een nationale minderheid, vermogen, geboorte, een handicap, leeftijd of seksuele gerichtheid, is verboden. 

KA42: Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering

Eerste wereldoorlog

Voor het eerst tanks, granaten, kanonnen, gifgas etc. zorgt voor massavernietiging. Legers bestaande uit dienstplichtigen en nationalisten. Burgers leven vaak in bezetting en zijn de dupe van blokkades = veel hongersnood.

Tweede wereldoorlog

veel bombardementen en hongersnood. Genocide op joden, communisten etc. En SU ook veel werkkampen etc.

Tijd van Wereldoorlogen 1900 - 1950

KA43: Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden

Holocaust is genocide op Joden. 

Racisme en discriminatie staan hierin centraal. 

Hitler heeft antisemitisme en behandelden de Joden slecht (eerst regels tegen Joden, later concentratiekampen en genocide). 

Kristallnacht worden Joden geplunderd en beroofd.

Ook andere groeperingen behoorden tot de genocide.

Tijd van Wereldoorlogen 1900 - 1950

Na WOII:  Jaren 60 & Pluriforme Samenlevingen 

- Jaren ’60: Economische groei en meer welvaart 

- Emancipatiebewegingen, gelijkheidsdenken & politieke stromingen (socialisme/feminisme) 

 - Arbeidsmigratie & postkoloniale migratie → diversiteit in de samenleving

- Ontstaan van angstbeelden & racistische retoriek : 'omvolkingstheorie' (Grant, Stoddard, Enoch Powell - angst voor omvolking)

- Verlichting onder druk door populistisch racisme?

Hedendaags Racisme?

- Politici: PVV, Le Pen → angst voor islamisering en omvolking (Bosma)

- Omvolking als complot: Breivik 

 

- Racisme richt zich op Joden, zwarten, moslims

- Gelijkheid als bedreiging voor dominante groep?

- Palestina protest = antisemitisch? 

Geschiedenis klas 4 

Racistische geschiedenis

Voorbereiding:

nvt

In de les: 

- herhaling & voorkennis

- Oefenvragen tv 8,9 & 10

- Nakijken/feedback

- Instructie

- Afsluiting

Huiswerk volgende les: 

7

Wat ga je (o.a.) leren? 

- herhalen tijdvakken & kenmerkende aspecten tijdvak 8, 9 & 10. 

- Oefenen met historische vaardigheden. 

Racisme

Herhaling & voorkennis: 

werk in je team: 

Gebruik het overzicht met kenmerkend aspecten op blz. 272-273 HB: 

Welke kenmerkende aspecten uit tijdvak 9 /10 zie je terug in video? Schrijf ze op een post-it en leg ze uit. 

Oefenvragen VWO 4 - tijdvak 8, 9 & 10

1. Gebruik bron 1. 

Twee interpretaties:

1 Uit het dagboek van Bella Fromm blijkt dat Duitsland in 1936 een racistische staat is.

2 Uit het dagboek van Bella Fromm blijkt dat Duitsland in 1936 een totalitaire staat is.

Leg uit dat de bron beide interpretaties ondersteunt, waarbij je je antwoord ondersteunt met een bronelement. (4)

Bron 1:

Bella Fromm, een Amerikaanse journaliste van joodse afkomst, houdt voor haar krant in de Verenigde Staten een dagboek bij van haar verblijf in Duitsland. Op 20 april 1936 schrijft zij

Ik koop mijn bloemen en boter al jarenlang van een joods boertje op het platteland. Sinds de ‘nationale verbetering’, zoals Goebbels de periode vanaf Hitlers machtsovername noemt, kan ik alleen nog maar fruit en bloemen bij hem kopen. De mensen van het platteland moeten hun eieren en boter aan groothandelaren verkopen. Vandaag was mijn boertje slecht geluimd. ”Wat is er aan de hand Beer?” vroeg ik. “De koe moet naar de stier, maar dat kan niet meer.” “Hoe bedoelt u?” Hij krabde zich op zijn achterhoofd en legde het me uit. “Kijk, zoals in alle kleine gemeenschappen verzamelen we geld om één stier te kunnen kopen. Iedere boer betaalt zijn deel, en kan daarvoor zijn koeien laten bevruchten. Maar nu hebben de nazi’s verboden dat een Arische stier joodse koeien bevrucht.” Ik kon geen woord meer uitbrengen. Ik wist niet eens dat er joodse koeien bestonden.

1. CV:

Duitsland is in 1936 een racistische staat, omdat er in de wetgeving onderscheid wordt

gemaakt tussen joodse boeren en ‘Arische’ boeren (2)

Duitsland is in 1936 een totalitaire staat, omdat de overheid doordringt op alle gebieden van

het leven, omdat de staat samenwerking met de joodse boer verbiedt (2)

Totalitaire gelijkschakeling (KA)

Totaal = één geheel

- Alle onderdelen van de samenleving in dienst van het nationaal-socialisme: pers, onderwijs, jeugdbeweging, muziek, kunst, etc...

Oefenvragen VWO 4 - tijdvak 8, 9 & 10

De volgende twee vragen gaan over de diamant van Banjarmasin, die werd meegenomen van het Indonesische eiland Borneo naar Nederland:

In 1859 veroverden Nederlandse troepen het vorstendom Banjarmasin op het Indonesische eiland Borneo. Ze namen een grote diamant van de voormalige sultan van Banjarmasin mee. De Nederlandse regering liet deze diamant in het Rijksmuseum tentoonstellen, als 'een geschiedkundig gedenkteken van de onderwerping van Banjarmasin'.

2. Licht het tentoonstellen van de diamant toe door:

- met een kenmerkend aspect uit de negentiende eeuw een verklaring te geven voor de beslissing om de diamant tentoon te stellen, en

- de politieke boodschap te noemen die de regering met het tentoonstellen wilde overbrengen.

Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven. (2 punten)

2. CV:

- Door 'de moderne vorm van imperialisme' / 'de opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen zoals nationalisme' bestond er in Nederland een gevoel van trots / de behoefte het belang van de koloniale macht te benadrukken, (1)

- waarbij het ministerie de boodschap wilde overbrengen dat Nederland succesvol was geweest in de onderwerping van Banjarmasin / dat Banjarmasin bij het Nederlandse koloniale rijk hoorde. 1

Opmerking Als het antwoord alleen een juist kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

Modern Imperialisme

Kenmerkend aspect

De politiek-maatschappelijke stromingen (denkrichtingen). 

• Liberalisme.

• Nationalisme.

• Socialisme.

• Confessionalisme.

• Feminisme.

Oorsprong

Groeiend nationalisme door Verlichting (Rousseau), Napoleon & culturele stroming Romantiek.

De Romantiek zet zich af tegen het wetenschappelijke en universele karakter van de Verlichting (Cultuurpessimisme).

De emotie en het innerlijke speelt een grote rol volgens Romantici. Nadruk op mythische verleden in plaats van hedendaagse realiteit. 

Oefenvragen VWO 4 - tijdvak 8, 9 & 10

In 2017 plaatste het Rijksmuseum bij de diamant van Banjarmasin (zie vraag 25) de tekst: "Deze diamant is oorlogsbuit. Ooit was hij eigendom van Panembahan Adam, de sultan van Banjarmasin".

3. Licht het plaatsen van de tekst toe door: (2 punten)

- met een kenmerkend aspect uit de twintigste eeuw een verklaring te geven voor het besluit deze tekst te plaatsen, en

- aan te geven wat het Rijksmuseum met de tekst wilde bereiken.

Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven.

3. CV

- Door ‘de ontwikkeling van de multiculturele en pluriforme samenlevingen’ / ‘de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld’ kwam steeds meer kritiek op het koloniale verleden / werd ingezien dat de verovering van Banjarmasin een onrechtmatige daad was. 1

- Door de diamant ‘oorlogsbuit’ te noemen wilde het Rijksmuseum ervoor zorgen dat het publiek zou nadenken over/bewust zou worden van de rol van Nederland in de Indonesische geschiedenis / ervoor zorgen dat er geen protest kwam vanwege het tentoonstellen van de diamant. 1

Opmerking Als het antwoord alleen een juist kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

Kenmerkend aspect

• De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.

• Multiculturele samenleving: letterlijk meerdere verschillende culturen die naast elkaar leven

• Pluriforme samenleving: veelzijdige samenleving, vaak verwijzend naar jeugdculturen

Dekolonisatie

Kenmerkend aspect

47. De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren '60 van de 20e eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen

49. De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen

Verloop dekolonisatie: 

Het verloop in 3 fases:

Fase 1: (1945-1953): dekolonisatie Midden-Oosten en Zuidoost-Azië);

- 1947: Moederland Engeland verlaat vrijwillig Brits-Indië, gevolg: ontstaan India voor de Hindoes en Pakistan voor de moslims;

- 1945-1954: Moederland Frankrijk voert een koloniale oorlog om kolonie Indochina te behouden, maar verliest. Gevolg: oprichting van nieuwe landen Vietnam, Laos en Cambodja.

- 1949: Nederlands-Indië wordt ook na een koloniale oorlog. onafhankelijk van moederland Nederland en krijgt een nieuwe naam: Indonesië.  

Verloop dekolonisatie:

Fase 2: (1951-1980): dekolonisatie Afrika;

- 1960: 'het jaar van Afrika': het jaar waarin 17 landen (!!!) onafhankelijk worden.

Sommige landen worden zonder geweld onafhankelijk (bv Congo en Marokko), maar ook enkelen na een oorlog (bv Algerije, Angola en Mozambique)

Tijdsvolgorde dekolonisatie in Afrika.

Oefenvragen VWO 4 - tijdvak 8, 9 & 10

4. Gebruik bron 10 :

Deze bron laat zien dat de PVV diens ideeën baseert op een belangrijke politieke stroming die zijn oorsprong vindt in de negentiende eeuw en verlichtingsidealen. Noem en verklaar deze stroming en licht dit toe met een bronelement. (2)

Bron 10

Twee citaten uit het partijprogramma van de PVV (2023):

“…Ons land is na Malta het dichtstbevolkte land van de hele EU. Het is onbegrijpelijk dat vrijwel alle politieke partijen ons hebben opgezadeld met een krankzinnig open-grenzen beleid.”

“…Er is geen onderdeel van onze samenleving dat niet wordt aangetast door de toelating van zoveel gelukszoekers. Onze cultuur, en westerse manier van leven wordt bedreigd door het binnenlaten van grote aantallen mensen, vaak uit niet-westerse, islamitische landen.”

4. Voorbeeld van een goed antwoord is:

De stroming die terugkomt in het partijprogramma van de PVV is het nationalisme (1). Deze stroming is gebaseerd op een gevoel van trots op het eigen volk, eigen cultuur, taal en geschiedenis. Dit zie je terug in de bron: ‘Onze cultuur, en westers manier van leven wordt bedreigd…’ (1)

1. Er is één leider (de Duce).

2. Sterk nationalisme (Romeins Rijk) en tegen 'vreemde' andere culturen.

3. Sterk militarisme (verheerlijking van het leger)

4. Anti-democratisch > één partijstaat (de Fascistische partij) en dictatuur.

5. Gebruik maken van terreur (= geweld) tegen politieke vijanden en andersdenkenden, knokploegen.

           ZOEK HET VERSCHIL

1. Er is één leider (de Führer).

2. Sterk nationalisme (1000-jarig Arisch Rijk) en tegen 'vreemde' andere culturen én rassen > rassenleer en antisemitisme (= jodenhaat).

3. Sterk militarisme (verheerlijking van het leger).

4. Anti-democratisch > één partijstaat (NSDAP / nazi's) en dictatuur.

5. Gebruik maken van terreur (= geweld) tegen politieke vijanden en andersdenkenden, knokploegen.

Nationaalsocialisme (DU)

Fascisme (IT)

Verzet tegen het imperialisme

• Gevolg: groei van nationalisme in de koloniën 

• Gevolg: verzet tegen de kolonisator

• Doel: onafhankelijk worden