Relaties en arbeidsvoorwaarden

• New lesson editor

Hoofdstuk 6 - Relaties en arbeidsvoorwaarden

Deze les verbindt twee burgerschapsthema’s: hoe mensen zich tot elkaar verhouden en hoe belangen op het werk geregeld worden.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe relaties tussen individuen en groepen werken en hoe belangen en afspraken op het werk daarbij een rol spelen.

De gebruiker gaf meerdere leerdoelen. Deze slide bundelt de hoofdlijn van beide onderdelen in één leerlingvriendelijk doel.

Welke woorden passen volgens jou bij relaties en werk?

Gebruik de uitkomsten om voorkennis op te halen. Vraag door op woorden als vertrouwen, regels, loon, groep, conflict of samenwerking.

6.1 Relaties: wat betekent dat?

Een relatie is een band tussen twee of meer personen.

Relaties gaan over contact, verwachtingen en invloed op elkaar.

In burgerschap kijk je naar relaties tussen mensen én tussen mensen en groepen.

Individu en groep

• Een individu is een uniek persoon

• Een groep bestaat uit meerdere individuen

• In een groep is er iets gemeenschappelijks

• Mensen horen vaak bij meerdere groepen tegelijk

Noem voorbeelden zoals klas, team, familie, vriendengroep of collega’s.

Wat hebben individuen en groepen met elkaar te maken?

Individuen vormen samen een groep, maar een groep beïnvloedt ook het gedrag van individuen.

Groepen hebben vaak regels, gewoonten of verwachtingen. Daardoor pas je je soms aan, ook als je zelf iets anders wilt.

Benadruk de wederkerigheid: zonder individuen geen groep, maar groepen sturen wel keuzes en gedrag.

Doelen in relaties

• Een doel is iets waarnaar je streeft

• Individuen hebben persoonlijke doelen

• Groepen hebben gezamenlijke doelen

• Die doelen kunnen elkaar steunen of botsen

Spanning tussen individu en groep

Soms wil een individu iets anders dan de groep. Dan ontstaat spanning.

Voorbeelden:

• jij wilt rust, de groep wil feest

• jij wilt eerlijk delen, de groep kiest voor snelheid

• jij wilt je mening geven, de groep wil geen discussie

Maak duidelijk dat spanning niet meteen ruzie betekent; het kan ook een verschil in belang of prioriteit zijn.

Voorbeeld: liefdesrelatie

Een liefdesrelatie is een bijzondere relatie tussen twee mensen.

Ook daarin is er spanning mogelijk tussen persoonlijke wensen en wat je samen belangrijk vindt, zoals tijd, vertrouwen of toekomstplannen.

Gebruik dit voorbeeld om te laten zien dat ook een kleine groep van twee personen gezamenlijke doelen kan hebben.

Wanneer ontstaat spanning tussen individu en groep?

A

Als doelen botsen

B

Als iedereen gelijk denkt

C

Als er geen groep is

D

Als niemand iets wil

Toetst het kernidee van slides 2-7: spanning ontstaat wanneer persoonlijke en gezamenlijke doelen of verwachtingen verschillen.

Begrippen over relaties

Een relatie is een band tussen twee of meer personen. Een individu is een uniek persoon. In een groep hebben mensen iets gemeenschappelijks. Een doel is iets waarnaar je streeft.

relatie

individu

groep

doel

vakbond

staking

werkgever

cao

Alle vier begrippen komen letterlijk terug in het eerste subtopic. Laat leerlingen de samenhang tussen de termen benoemen.

Noem een situatie waarin jouw doel botste met dat van een groep.

Verwachte elementen: een concrete situatie waarin de leerling iets anders wilde dan de groep; benoeming van persoonlijk doel en groepsdoel; eventueel hoe de spanning werd opgelost.

6.2 Arbeidsvoorwaarden: wat zijn dat?

Arbeidsvoorwaarden zijn vastgelegde afspraken over werk.

Denk aan:

• betaling

• werktijden

• vakantiedagen

• rechten en plichten

Deze afspraken bepalen onder welke voorwaarden iemand werkt.

Werkgevers en werknemers

• Een werkgever biedt werk aan

• Een werknemer voert werk uit

• Samen maken zij afspraken over het werk

• Arbeidsvoorwaarden horen bij die afspraken

Leg uit dat beide partijen belangen hebben: de werkgever wil continuïteit en kosten beheersen, de werknemer wil zekerheid en eerlijke behandeling.

Arbeidscontract en cao

Een arbeidscontract is de overeenkomst tussen werkgever en werknemer.

Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst binnen een bedrijf of sector. Daarin staan afspraken over rechten en plichten van werkgevers en werknemers.

Benadruk het verschil: contract = afspraak met één werknemer, cao = afspraken voor een grotere groep werknemers.

Wie komt op voor belangen?

Een vakbond is een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers.

Als werknemers vinden dat arbeidsvoorwaarden niet goed zijn, kan een vakbond helpen bij overleg en acties.

Spanning op het werk

Op het werk kunnen belangen botsen.

Voorbeelden:

• werknemers willen hoger loon

• werkgevers willen kosten laag houden

• werknemers willen meer vrije tijd

• werkgevers willen dat het werk doorgaat

Dat zijn spanningen rond arbeid en arbeidsvoorwaarden.

Koppel dit terug aan onderdeel 6.1: ook hier zie je spanning tussen individuen, groepen en gezamenlijke doelen.

Staking als protest

• Een staking is een actie van werknemers uit protest

• Werknemers leggen tijdelijk het werk neer

• Vaak gaat het om loon, werktijden of veiligheid

• Een staking laat zien dat arbeid ook over macht en belangen gaat

Noem dat een staking meestal een middel is als overleg onvoldoende resultaat oplevert.

Verschillende vormen van werk

Niet iedereen werkt op dezelfde manier.

Een zzp'er is een zelfstandige zonder personeel. Die werkt niet als werknemer met een arbeidscontract, maar maakt zelf afspraken met opdrachtgevers.

Daardoor verschillen rechten en zekerheden van werknemers.

Houd het eenvoudig: focus op het verschil tussen werken in loondienst en zelfstandig werken.

Einde van een arbeidscontract

Ontslag betekent dat een arbeidscontract wordt beëindigd.

Ontslag op staande voet is direct ontslag vanwege een dringende reden.

Dit laat zien dat rechten en plichten op het werk gevolgen hebben voor beide kanten.

Vermijd juridische details; het doel is begrip van de begrippen en de betekenis binnen arbeidsrelaties.

Wat is het verschil tussen een arbeidscontract en een cao?

A

Contract is mondeling, cao schriftelijk

B

Contract voor één werknemer, cao voor een groep

C

Contract voor werkgevers, cao voor zzp'ers

D

Contract gaat over loon, cao over vakantie

De afleiders sluiten aan bij veelvoorkomende misverstanden: vorm, doelgroep en inhoud worden door elkaar gehaald.

Begrippen over werk en afspraken

Een vakbond komt op voor belangen van werknemers. In een cao staan afspraken over rechten en plichten. Een zzp'er werkt zonder werkgever als vaste baas. Bij een staking leggen werknemers tijdelijk het werk neer.

vakbond

cao

zzp'er

staking

ontslag

arbeidscontract

groep

doel

Controleert of leerlingen de belangrijkste begrippen uit het tweede subtopic kunnen plaatsen in de juiste context.

Waarom kunnen werknemers en werkgevers verschillende doelen hebben?

Verwachte elementen: werknemers willen bijvoorbeeld hoger loon, meer vrije tijd of veiligheid; werkgevers letten op kosten en continuïteit; de spanning zit in botsende belangen.

Begrippenlijst

relatie - band tussen twee of meer personen

individu - een uniek persoon

groep - meerdere individuen die iets gemeenschappelijks hebben of samen ergens aan werken

doel - datgene waarnaar wordt gestreefd, dat behaald zou moeten worden

liefdesrelatie - bijzondere relatie tussen twee mensen op basis van liefde

arbeidsvoorwaarden - vastgelegde afspraken over zaken als betaling, werktijden en vakantiedagen

staking - actie waarbij werknemers uit protest het werk neerleggen

Begrippenlijst

vakbond - organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers

cao - collectieve arbeidsovereenkomst met afspraken over rechten en plichten binnen een bedrijf of sector

arbeidscontract - overeenkomst tussen een werkgever en werknemer

zzp'er - zelfstandige zonder personeel

ontslag - beëindigen van een arbeidscontract

ontslag op staande voet - ontslag met onmiddellijke ingang vanwege dringende redenen