Energie les 2: natuurlijke energie bronnen Energie vóór machines

• New lesson editor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo, mavo
• Leerjaar 1,2

Startopdracht

Lees deze tekst:

In de middeleeuwen kwam energie vooral uit de natuur. Mensen gebruikten spierkracht van mensen en dieren, hout als brandstof, en water- en windkracht om arbeid te verrichten. In de late middeleeuwen werd turf een belangrijke brandstof voor warmte en ambachten. Fossiele brandstoffen zoals steenkool of elektriciteit bestonden toen nog niet.

Belangrijke energiebronnen

• Spierkracht: Mensen en werkdieren zoals paarden en ossen deden het zware werk op het land en in de bouw.

• Hout: Hout uit bossen was de belangrijkste bron voor warmte en om op te koken.

• Water en wind: Watermolens kwamen op in de vroege en hoge middeleeuwen; windmolens verschenen later om graan te malen en water te verzetten.

• Turf: Gedroogd veen werd in de late middeleeuwen op grote schaal gestoken als brandstof.

Toepassing en gebruik

• Warmte en licht: Open vuur in huizen zorgde voor verlichting en warmte, vaak met veel rook en brandgevaar.

• Ambacht en industrie: Water- en windkracht dreven molens aan voor het bewerken van wol, leer en graan.

• Transport: Zeilboten en karren met paardenkracht waren de enige manieren om goederen te verplaatsen.

Energie vóór machines

Open met het idee dat er vroeger nog geen motoren of fabrieksmachines waren. Alle arbeid hing af van mensen, dieren, water en wind.

Leerdoel

Ik kan uitleggen welke energiebronnen mensen vóór de uitvinding van machines gebruikten en hoe die zorgden voor meer productie, handel en groei van steden.

Menskracht

Duizenden jaren lang deden mensen bijna al het werk zelf.

• ploegen

• bouwen

• tillen

• oogsten

Benadruk dat menskracht de oudste en meest directe energiebron was: je lichaam leverde de kracht voor het werk.

Menskracht heeft grenzen

• mensen werden snel moe

• zwaar werk kostte veel tijd

• er kon maar beperkt werk tegelijk worden gedaan

Leg het verband met productie: als arbeid langzaam en zwaar is, kun je minder maken en vervoeren.

Dierkracht

Mensen gebruikten ook dieren als energiebron.

• paarden

• ossen

• ezels

Maak duidelijk dat dierkracht geen vervanging van mensen was, maar een uitbreiding van wat mensen konden doen.

Waterkracht

Watermolens gebruikten stromend water als krachtbron. Zo hoefden mensen en dieren minder zwaar werk zelf te doen.

Benadruk dat dit een belangrijke stap was: energie kwam nu niet alleen uit levende spierkracht, maar ook uit de natuur.

Wat watermolens deden

• graan malen

• hout zagen

• machines aandrijven

Als nodig: leg kort uit dat 'machines' hier eenvoudige werktuigen en installaties zijn, nog geen moderne fabrieksmachines.

Windkracht

Windmolens gebruikten energie van de wind. In het verleden werden ze voor veel verschillende werkzaamheden ingezet

• graan malen

• water wegpompen

• hout zagen.

Koppel dit aan het Nederlandse landschap en de bekende rol van molens in de geschiedenis.

Engels landschap

Nederlands landschap

Welk landschap is geschikt voor waterkracht en welke voor windkracht?

Waarvoor werden windmolens in Nederland gebruikt?

A

IJzer smelten

B

Water wegpompen

C

Steen bakken

D

Wol verven

De juiste optie komt letterlijk uit slide 10; de andere opties zijn historisch voorstelbaar maar niet genoemd.

Water en wind

Een watermolen gebruikte stromend water als krachtbron. Daarmee kon men graan malen en hout zagen. Een windmolen werkte op wind en werd in Nederland ook gebruikt om water weg te pompen.

watermolen

windmolen

wind

paard

handel

stad

waterkracht

Controleert of leerlingen watermolen, windmolen en wind goed uit elkaar houden.

Op welke manieren zorgden water en wind voor meer productie?

Bespreek dat water- en windkracht werk overnamen van mensen en dieren, waardoor productie sneller of in grotere hoeveelheden kon plaatsvinden.

Invloed op handel en steden

Door menskracht, dierkracht, waterkracht en windkracht konden mensen meer produceren. Dat veranderde niet alleen het werk, maar ook de samenleving.

Deze slide maakt de overstap van energiebronnen naar historische gevolgen: economie en verstedelijking.

Meer productie, meer groei

Gevolgen voor steden

• steden groeiden

• er kwam meer werk

• meer mensen gingen samen wonen en werken

• handel groeide

• markten ontstonden

• producten werden goedkoper

Gevolgen voor handel

Leg uit dat grotere productie overschotten mogelijk maakte. Daardoor werd ruilen en verkopen belangrijker.

wat heb je nog niet begrepen?

Wat wil jij vooral onthouden uit deze les?

Begrippen

menskracht - arbeid die mensen met hun eigen lichaam doen

dierkracht - kracht van dieren die mensen gebruiken voor werk

waterkracht - energie uit stromend water

windkracht - energie uit de wind

watermolen - molen die werkt op stromend water

windmolen - molen die werkt op wind

handel - het kopen, verkopen en vervoeren van goederen

Neem de begrippen over in je schrift

werken

Ga naar Teams>opdrachten en klik op de link

Kijk voor extra hulpteksten in het: hoofdkanaal>gedeeld> bestand met de teksten

Ben je klaar? Lever de vragen in.

Ben je aan het einde nog niet klaar klik dan alleen het formulier weg (niet opslaan) dan kun je deze later nog bewerken en afronden.

Ga naar het hoofdkanaal en bekijk de filmpjes