Beenderenstelsel
Beenderenstelsel
Lesdoelen
Je kunt beschrijven hoe een bot is opgebouwd.
Je kunt uitleggen dat botweefsel continu afgebroken en opgebouwd wordt.
Diverse namen van botten benoemen
Opbouw van een gewricht beschrijven.
Botvlies – periost
Taai vlies van straf bindweefsel
Voorziet het bot van bloed
Compact botweefsel– substantia compacta
Vrij massief
Botbuis – osteon
Lange zuil met in het midden een holte (haverskanaal)
Sponsachtig botweefsel – substantia spongiosa
Sponsachtig uiterlijk
Netwerk van beenbalkjes die worden gescheiden door holten
In holten zit rood beenmerg
Opbouw botweefsel
Botvretende cellen – osteoclasten
grote bindweefselcellen die zuren en enzymen afscheiden
breken het botweefsel van een botbuis af
Botvormende cellen – osteoblasten
bindweefselcellen die de tussencelstof voor een nieuwe botbuis vormen
Tegen de tijd dat de nieuwe botbuis gevormd is, zijn osteoclasten uitgewerkt
Deze veranderen dan in botcellen – osteocyten
Doel: zorgen voor het onderhoud van botweefsel
Botafbraak en botopbouw
Pijnbeenderen
Platte beenderen
Korte beenderen
Onregelmatige beenderen
Indeling van de botten
Pijpbeenderen
Pijpvormig
Slanke botten
Altijd langer dan breed
Middengedeelte heet de schacht (diafyse) die is verder hol van binnen (mergholte)
In de mergholte zit geel beenmerg (vetweefsel)
Epifsye – brede uiteinde van een pijnbeen
Doel:
Grote steun aan (delen van) het lichaam
Fungeren als hefboom
Komen in ledematen voor
Voorbeelden:
Ellepijp
Spaakbeen
dijbeen
Platte beenderen
Zijn altijd plat
Grote oppervlakt
Zeer geschikt voor de aanhechting van spieren
Sommige ter bescherming van onderliggende organen
Voorbeelden:
Schedelbeenderen
Ribben
Borstbeen
schouderbladen
Korte beenderen
Klein
Even lang als breed
Kleine bijna massieve botjes
Heel geschikt om de krachten te verdelen bij mechanische belasting
Voorbeelden:
Handwortelbeentjes
Voetwortelbeentjes
Knieschijven
Onregelmatige beenderen
Uiteenlopende vormen en functies
Niet in een van voorgaande groepen in te delen
Voorbeelden:
Bovenkaak
Onderkaak
Wervels
Gebitselementen
Tongbeen
Botten aan de basis van de schedel
Botverbindingen
Botverbindingen daar waar twee botten contact maken met elkaar
Bouw en structuur bepaalt bewegelijkheid
Daar waar beweging gevaarlijk is, zijn botverbinding sterk (naden schedel)
Veel beweging nodig, verbinding d.m.v. gewricht
Drie soorten verbindingen;
bindweefselverbindingen
kraakbeenverbindingen
gewrichten
10
Bindweefselverbindingen:
Botten met elkaar verbonden door stevige collagene en elastische vezels
Beweging nauwelijks mogelijk, geeft stevigheid en stabiliteit
Bijv. kaken, schedel
11
Kraakbeenverbindingen
Botten met elkaar verbonden d.m.v. kraakbeen
Druk vast, vervormbaar
Hyalien verbinding: verbinding vrij soepel en bewegelijk → ribben aan borstbeen
Vezelige verbinding: beweging nauwelijks mogelijk→ verbinding tussen schaambeenderen, borstbeen
12
Gewrichten
Gewricht = articulatio
Is een botverbinding die grote beweeglijkheid geeft
De twee op elkaar aansluitende botuiteinden maken deel uit van het gewricht, gewrichtsvlakken
Vaak één gewrichtsvlak bol, de andere hol
Dit noemen we de kop en de kom
13
Bouw van het gewricht
Gewrichtsspleet: ruimte tussen kop en kom
Deze is smal en gevuld met gewrichtssmeer
(smeerolie)
Gewrichtsvlakken: twee aansluitende botuiteinden
bekleed met hyalien kraakbeen (bescherming stoten)
Gewrichtskapsel: omhulsel van bindweefsel om het gewricht heen. Houdt beide boteinden bij elkaar. De binnenbekleding van het vlies is het synoviaal vlies→
produceert gewrichtssmeer
14
Bouw van het gewricht
Gewrichtsbanden: vliezen van bindweefsel die beide botuiteinden verbinden. Stabiliteit, verhindering verkeerde beweging
Kraakbeenschijf: in sommige gewrichten zit een kraakbeenschijfje; meniscus, kaakgewricht, tussen sleutelbeen/borstbeen. Zorgen voor betere pasvorm
Slijmbeurs: plat zakje, gevuld met gewrichtssmeer, zit op plaatsen waar wrijving is, knie, schouder, pols
15
16
Indeling gewrichten
1 Kogelgewricht:
Diepe kom en bolle kop
beweging in vele richtingen mogelijk
(schouder en heup)
17
Indeling gewrichten
2 Ellipsvormig gewricht:
Eén uiteinde eivormig, de andere ovaal eierdopje
Beweging in twee richtingen mogelijk; (polsgewricht)
18
Indeling gewrichten
3 Zadelgewricht:
Beide gewrichtsvlakken zijn breed en zadelvormig
Rond twee loodrecht op elkaar staande assen bewegen
(Duim)
19
Indeling gewrichten
4 Scharniergewricht:
Strekken en buigen in één richting
Vergelijkbaar scharnier van deur
(Ellebooggewricht, kniegewrichten, tussen vingerkootjes en teenkootjes)
20
Indeling gewrichten
5 Rolgewricht:
De kop heeft de vorm van een ronde schijf
Gewricht kan “rollen”
(Spaakbeen en ellepijp)
21
Indeling gewrichten
6 Vlak gewricht:
Beide botten vlakke gewrichtsvlakken
Enig schuifbewegingen mogelijk
(Handwortelbeentjes, voetwortelbeentjes)
22
Indeling gewrichten
7 Straf gewricht
Gewrichtsvlakken passen op elkaar, kunnen niet heen en weer bewegen.
(heiligbeen en darmbeen)
23
24
Lesdoelen behaald?
Je kunt beschrijven hoe een bot is opgebouwd.
Je kunt uitleggen dat botweefsel continu afgebroken en opgebouwd wordt.
Diverse namen van botten benoemen
Opbouw van een gewricht beschrijven.