§3.1 Het nationaalsocialisme

Hoofdstuk 3 · De Tweede Wereldoorlog

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Hoe kreeg Hitler in een paar jaar alle macht in Duitsland, en waarom volgden zoveel mensen hem?

Gemaakt bij Memo 3 havo, 5e editie

1 / 25
next
Slide 1: Slide
New lesson editorGeschiedenisMiddelbare schoolhavo

This lesson contains 25 slides, with interactive quizzes and text slides.

Report this lesson

Introduction

Hoe kon Hitler in Duitsland aan de macht komen en er een totalitaire staat bouwen? Leerlingen leren de kernideeën van het nationaalsocialisme, de weg naar de macht van 1929 tot 1933 en waarom veel Duitsers tevreden waren. Instructie van ongeveer 20 minuten met controlevragen.

Items in this lesson

Hoofdstuk 3 · De Tweede Wereldoorlog

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Hoe kreeg Hitler in een paar jaar alle macht in Duitsland, en waarom volgden zoveel mensen hem?

Gemaakt bij Memo 3 havo, 5e editie

Open met de foto: Hindenburg en Hitler in maart 1933. Vraag wat de klas ziet en wie de man rechts is. ± 1 min. Image credit: Bundesarchiv, Bild 102-16082, CC BY-SA 3.0 de, via Wikimedia Commons

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Dit leer je

Je kunt de kernideeën van het nationaalsocialisme noemen.

Je kunt beschrijven hoe Hitler tussen 1929 en 1933 aan de macht kwam.

Je kunt uitleggen hoe Duitsland een totalitaire staat werd en waarom veel Duitsers toch tevreden waren.

Hier zijn we: tijdvak 9, de Tijd van de wereldoorlogen (1900 – 1950)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

9

Lees de drie doelen voor. Het derde doel komt terug in de laatste vraag. De rail laat zien dat we in tijdvak 9 zitten. ± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

A C T I V E R E N

Wat weet je al over Hitler en de nazi's?

Laat de klas vrij woorden invullen. Noteer wat opvalt: veel leerlingen noemen de Tweede Wereldoorlog of de Holocaust. Zeg dat we eerst kijken hoe het zover kwam. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

T E R U G B L I K

Uit: §1.4 Europa na de Eerste Wereldoorlog

Wat kenmerkte het fascisme van Mussolini in Italië?

A

Vrije verkiezingen met meerdere partijen

B

Eén leider, één partij en een sterk nationalisme

C

Macht voor de arbeiders

D

Een koning met beperkte macht

Goed is B. Het fascisme was het voorbeeld voor de nazi's. A en D horen bij een democratie of constitutionele monarchie, C bij het communisme. ± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Een nieuwe, radicale stroming

In de jaren '20 en '30 ontstond in Duitsland het nationaalsocialisme. Het was een mix van fascisme, zoals in Italië, en een sterke vorm van racisme en antisemitisme.

Antisemitisme is de sterke haat tegen Joodse mensen. De aanhangers heten nazi's. Hun leider was Adolf Hitler.

Leg het woord uit: nationaal (de natie voorop) en socialisme (in de naam, maar het was geen communisme). Benoem dat antisemitisme hier voor het eerst in de les staat; ga voorzichtig en feitelijk om met dit onderwerp. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Vier kernideeën van de nazi's

Één leider: één partij, één leider met alle macht. Hitler was de Führer (leider): zijn wil was wet.

Nationalisme: alle Duitsers, ook in andere landen, in één groot rijk.

Militarisme: geweld was normaal, het soldatenleven werd verheerlijkt.

Anticommunisme: het communisme was volgens de nazi's een gevaar voor de eenheid van het volk.

Nationalisme (eerder geleerd) en militarisme (§1.2) zijn bekend: laat leerlingen zelf uitleggen wat die woorden betekenen. Nieuw zijn Führer en anticommunisme: de nazi's zagen klassenstrijd als iets dat het volk verdeelt. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Racisme en antisemitisme

Racisme is het idee dat sommige groepen mensen beter zijn dan andere. De nazi's zagen zichzelf als Germanen, een zogenaamd superieur ras met blond haar en blauwe ogen.

Ze waren tegen vermenging met mensen die zij minderwaardig noemden: Joden en de volken van de Roma en Sinti.

Zorg voor een veilige sfeer: dit zijn mensen die vervolgd zijn, geen 'groepen' in het abstract. 'Ras' is een nazi-idee; er bestaan geen menselijke rassen die beter of slechter zijn. Zeg dat expliciet. Roma en Sinti werden vaak 'reizend volk' of 'zigeuners' genoemd; de meesten woonden gewoon vast, en de nazi's vervolgden hen om hun afkomst. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

K E R N P U N T

De nazi's wilden één leider, één groot Duits rijk, een sterk leger en geen communisme, en ze haatten Joden, Roma en Sinti.

Laat de klas de vier ideeën plus het racisme zelf opnoemen voor je de zin laat zien. ± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

V R A A G 1

Wat was een kernidee van de nazi's?

A

Democratie en vrijheid van meningsuiting

B

Het afschaffen van het leger

C

Alle Duitsers verenigen in één groot rijk

D

Steun aan de klassenstrijd

Goed is C. A, B en D zijn het tegenovergestelde van wat de nazi's wilden: ze waren tegen democratie, voor militarisme en tegen het communisme (klassenstrijd). ± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

V R A A G 2

Zijn de stellingen juist?

1 Het nationaalsocialisme combineerde racisme met antisemitisme.

2 De nazi's wilden meerdere leiders met gedeelde macht.

A

Alleen stelling 1 is juist

B

Alleen stelling 2 is juist

C

Stelling 1 en 2 zijn beide juist

D

Stelling 1 en 2 zijn beide onjuist

Goed is A. De nazi's wilden juist één leider met alle macht. ± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

T E R U G B L I K

Uit: §2.4 De economische wereldcrisis

Wat was een gevolg van de economische wereldcrisis in veel landen?

A

Veel mensen werden werkloos

B

De lonen stegen overal

C

Er kwam meer handel tussen landen

D

Er waren geen schulden meer

Goed is A. De crisis begon in 1929 en gaf Hitler zijn kans. ± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Een kleine partij groeit

De NSDAP, de partij van de nazi's, was eerst klein. Na de wereldcrisis van 1929 beloofde Hitler een einde aan de crisis, de werkloosheid en de 'schande van Versailles'.

Met radio, propaganda en marsen op straat won de partij veel stemmen.

Hitler op de radio · foto, 1 februari 1933

NSDAP staat voor Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei. Propaganda en werkloosheid zijn eerder geleerd: vraag de klas wat het doel van propaganda is. De foto is van twee dagen na zijn benoeming. ± 2 min. Image credit: Bundesarchiv, Bild 183-1987-0703-506, CC BY-SA 3.0 de, via Wikimedia Commons

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Van crisis naar alle macht

1929

De wereldcrisis begint.

Juli 1932

De NSDAP wordt de grootste partij.

30 januari 1933

Hitler wordt rijkskanselier.

Februari 1933

De Rijksdag brandt.

Maart 1933

De machtigingswet wordt ingevoerd.

Een rijkskanselier is de leider van de regering, vergelijkbaar met een minister-president. Hitler kreeg die functie dus via een benoeming, niet door een staatsgreep. Datum van de Rijksdagbrand: 27 februari 1933. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Brand en machtigingswet

De Rijksdagbrand: het Duitse parlement werd in brand gestoken. Hitler beschuldigde de communisten. Zo kon hij de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid stopzetten.

Daarna dwong hij de machtigingswet af: hij mocht wetten maken zonder het parlement.

De Rijksdag · foto, de ochtend na de brand, 1933

Parlementsleden werden deels bedreigd voor de stemming. Met de machtigingswet was Hitler vanaf maart 1933 de onbetwiste leider. Wie de brand stichtte, wordt hier niet behandeld: het gaat om wat Hitler ermee deed. ± 2 min. Image credit: Bundesarchiv, Bild 146-1977-148-19A, CC BY-SA 3.0 de, via Wikimedia Commons

1

De Rijksdag brandt

2

Hitler wordt rijkskanselier

3

De NSDAP wordt de grootste partij

4

De wereldcrisis begint

5

De machtigingswet wordt ingevoerd

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

V R A A G 3

Zet in de goede volgorde, van eerst naar laatst.

1929, juli 1932, 30 januari 1933, februari 1933 en maart 1933. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

V R A A G 4

Zijn de stellingen juist?

1 De Rijksdagbrand gaf Hitler een reden om de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid te stoppen.

2 De machtigingswet gaf Hitler beperkte macht.

A

Alleen stelling 1 is juist

B

Alleen stelling 2 is juist

C

Stelling 1 en 2 zijn beide juist

D

Stelling 1 en 2 zijn beide onjuist

Goed is A. De machtigingswet gaf Hitler juist onbeperkte macht. ± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Duitsland wordt een totalitaire staat

Na 1933 werden alle andere partijen verboden. Tegenstanders kwamen in concentratiekampen: kampen waar mensen zonder rechtszaak werden opgesloten.

Knokploegen, politie en een geheime dienst hielden de bevolking klein. Kranten, films en radio verspreidden propaganda; verenigingen en vakbonden kwamen onder controle van de nazi's.

Kunstenaars mochten alleen werken als ze lid waren van een nationaalsocialistische organisatie.

Totalitaire staat is eerder geleerd (§2.2): laat de klas de kenmerken zelf herkennen in deze opsomming. Het kader gaat over de Rijkskultuurkamer. Let op: noem het niet 'democratisch'. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Jong geleerd

Jongeren mochten alleen nog lid worden van de Hitlerjugend.

Daar kregen ze indoctrinatie: ze leerden dat de nazi-ideeën de enige juiste waren.

Jongens werden voorbereid op het leger. Meisjes leerden koken, verplegen en kinderen verzorgen.

Hitlerjugend · foto, Berlijn, 10 juni 1934

Indoctrinatie: iemand een mening opleggen zonder ruimte voor andere ideeën. Vraag: waarom richt een dictator zich juist op jongeren? ± 2 min. Image credit: Bundesarchiv, Bild 102-03588A, CC BY-SA 3.0 de, via Wikimedia Commons

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Toch veel steun

Veel Duitsers waren tevreden met Hitler. De economie herstelde: Duitsland stopte met herstelbetalingen en het leger groeide.

Er kwamen nieuwe machines. Alle mannen boven de 18 werkten een half jaar in een arbeidskamp. Werkende vrouwen werden ontslagen.

De werkloosheid daalde van 30% in 1933 naar 7% in 1936.

Gebruik deze dia om het verschil te laten zien tussen wat mensen kregen (werk) en wat ze verloren (vrijheid). Niet alle Duitsers waren tevreden: wie vervolgd werd, merkte hier niets van. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

K E R N P U N T

Hitler maakte van Duitsland een totalitaire staat met dwang en propaganda, maar veel Duitsers steunden hem omdat er weer werk was.

± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

V R A A G 5

Welke rol had indoctrinatie in de totalitaire staat?

A

Het bevorderde vrije meningsuiting

B

Het ondersteunde de klassenstrijd

C

Het presenteerde nazi-ideeën als de enige juiste

D

Het verminderde militair geweld

Goed is C. De andere antwoorden zijn het tegendeel van wat de nazi's deden. ± 1 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

V R A A G 6

Waarom waren veel Duitsers na 1933 tevreden met Hitler?

Model: de economie herstelde, de werkloosheid daalde sterk (van 30% naar 7%), herstelbetalingen stopten en het leger werd opgebouwd. Veel mensen kregen weer werk, ondanks de dwang. ± 2 min.

Kernidee van de nazi's of niet?

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

E X I T 1

Kernidee van de nazi's

Geen kernidee

Één leider

Democratie

Anticommunisme

Persvrijheid

Eén groot Duits rijk

Gedeelde macht

Kernideeën: één leider, anticommunisme, één groot Duits rijk (ook nationalisme en militarisme). Democratie, persvrijheid en gedeelde macht verdwenen onder Hitler. Doel 1. ± 2 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

E X I T 2

Beschrijf hoe Hitler tussen 1929 en 1933 aan de macht kwam.

Model: de wereldcrisis zorgde voor werkloosheid; Hitler beloofde een oplossing en de NSDAP won stemmen (grootste partij in juli 1932). In januari 1933 werd hij rijkskanselier. Na de Rijksdagbrand schafte hij vrijheden af en met de machtigingswet kreeg hij onbeperkte macht. Goed is: crisis, verkiezingen, kanselier, machtigingswet. Doelen 2 en 3. ± 3 min.

§ 3 . 1

Het nationaalsocialisme

Begrippen

Nationaalsocialisme

Duitse beweging met één leider, racisme en antisemitisme

NSDAP

De partij van de nazi's

Führer

De leider: Hitler, wiens wil wet was

Antisemitisme

Sterke haat tegen Joodse mensen

Racisme

Idee dat sommige groepen beter zijn dan andere

Roma en Sinti

Volken die de nazi's vervolgden

Anticommunisme

Verzet tegen het communisme

Rijkskanselier

Leider van de Duitse regering

Rijksdagbrand

Brand in het parlement, 1933

Machtigingswet

Wet: Hitler maakt wetten zonder parlement

Concentratiekamp

Kamp voor tegenstanders, zonder rechtszaak

Hitlerjugend

Nazi-jeugdorganisatie

Indoctrinatie

Ideeën opleggen als enige juiste

Loop de begrippen langs en laat leerlingen een eigen zin maken met twee ervan. ± 2 min.