10.5 + 10.6
10.5 + 10.6
Eiwitten zijn:
Voedingsmiddelen
Voedingsstoffen
Welke functie van voedingsstoffen zorgt voor het leveren van energie?
Bouwstof
Brandstof
Reservestof
Beschermende stof
Bij welke eetstoornis braakt iemand na het eten?
Anorexia nervosa
Boulimia nervosa
Eetbuistoornis
Welke voedingsstof hoef je niet te verteren?
Vet
Glucose
Eiwit
Koolhydraat
Wat is geen verteringsklier?
Speekselklier
Maagsapklier
Lever
Slokdarmklier
Door welk orgaan gaat het voedsel niet?
Lever
Twaalfvingerige darm
Maag
Endeldarm
Leerdoelen 10.5
10.5.1 Je kunt de delen van het verteringsstelsel noemen met hun functies.
10.5.2 Je kent de functies van speeksel en maagsap.
Mondholte
Vertering begint in de mondholte
Door kauwen wordt voedsel kleiner gemaakt (tanden + kiezen).
Speekselklieren produceren speeksel
Slikken gaat gemakkelijker
Enzym in speeksel verteert zetmeel
Speeksel doodt bacteriën
Speeksel bestaat uit:
Water
Slijm --> verhoogt glijbaarheid
Enzym --> verteert zetmeel
Keelholte
Met je tong duw je het voedsel vanuit de mondholte in de keelholte.
Slikreflex zorgt ervoor dat voedsel alleen de slokdarm in kan.
Neusholte wordt afgesloten door huig.
Luchtpijp wordt afgesloten door strotklepje.
Slokdarm
Door de darmperistaltiek wordt het voedsel door de slokdarm richting de maag vervoert
Maag
Is een tijdelijke opslagplaats van je voedsel (2 tot 4 uur)
In de maag wordt het voedsel gekneed en vermengd met maagsap
Maagsapklieren produceren maagsap
Maagsap bestaat uit:
Water
Maagzuur --> bacteriën doden
Enzymen --> vertering eiwitten
Afgesloten met maagportier, deze kringspier laat kleine hoeveelheden voedsel door.
Alvleesklier
Produceert alvleessap
Alvleessap bestaat uit:
Water
Enzymen --> vertering van eiwitten, koolhydraten en vetten
Lever en galblaas
De lever produceert gal.
Gal wordt tijdelijk opgeslagen in de galblaas.
Via de galbuis komt het gal in de twaalfvingerige darm.
Gal emulgeert vetten (grote vetdruppels worden klein).
Gal is dus geen verteringssap en verteert de vetten niet!
Gal heeft geen enzymen.
Twaalfvingerige darm
Stuk darm tussen maag en dunne darm.
Buizen van de lever en de alvleesklier komen uit in de twaalfvingerige darm.
Gal en alvleessap worden gemengd met voedselbrij.
Via darmperistaltiek wordt voedselbrij naar dunne darm verplaatst.
Dunne darm
Ongeveer 6 meter lang
In de wand liggen darmsapklieren, die produceren darmsap.
Darmsap bestaat uit:
Water
Enzymen --> vertering van eiwitten en koolhydraten
Sterk geplooide darmwand (darmplooien) vergroot de oppervlakte.
Dunne darm
Op de darmplooien zitten uitstulpingen --> de darmvlokken
In de darmvlokken zitten bloedvaten
De wand van de darmvlokken en de bloedvaten is 1 cellaag dik --> stoffen makkelijk uitwisselen
Blinde darm – wormvormig aanhangsel
Blinde darm = de plaats waar de dunne darm overloopt in de dikke darm.
Wormvormig aanhangsel is ontstoken bij een blindedarmontsteking en kan verwijderd worden.
Dikke darm
Ongeveer 1,5 meter lang.
Door alle verteringssappen die erbij komen bevat de brij veel water.
Water moet terug gehaald worden: doet de dikke darm.
Voedselbrij wordt dikker.
Endeldarm
Verzamelen en tijdelijk opslaan van onverteerbare voedselresten (= ontlasting)
Endeldarm is afgesloten met een kringspier: de anus.
Als de endeldarm vol is, moet je poepen,
Leerdoelen 10.6
10.6.1 Je kunt de delen van een tand of kies noemen.
10.6.2 Je kunt omschrijven wat tandplak en tanderosie zijn.
10.6.3 Je kunt uitleggen waarom planteneters een langere darm hebben dan vleeseters.
10.6.4 Je kunt uitleggen wat de functie is van plooikiezen, knipkiezen en knobbelkiezen.
Tanden en kiezen
2 soorten tanden:
Snijtanden
Hoektanden
Tanden: voedsel afbijten
Kiezen: voedsel fijn kauwen
Kroon = deel dat boven de kaak uitsteekt
bedekt met glazuur (harde laag voor bescherming)
tandbeen
Wortel = deel in de kaak
tandbeen bedekt met cement (zet tand/kies vast)
In tandbeen liggen bloedvaten en zenuwen
Verzorging van het gebit
Tandplak = een laagje etensresten en bacteriën op je tanden.
Bacteriën vormen zure stoffen -> tast je tanden/kiezen aan.
Kan een gaatje ontstaan.
Tandbederf = aantasting van het gebit.
Tandpasta met fluoride (maakt glazuur steviger).
Fluoridebehandeling krijgen kinderen vaak bij tandarts.
Veel suiker tast tandglazuur aan -> snoep/koek.
Tanderosie = zuur uit voeding tast het glazuur van tanden/kiezen aan.
Het glazuur kan hierdoor helemaal oplossen.
Planteneters
Dieren die alleen planten eten.
Bijv. koeien, paarden, olifanten.
Plooikiezen: voedsel fijn malen
Geen hoektanden
Van voor naar achter of van links naar rechts kauwen
Lang verteringskanaal: planten verteren (cellulose)
Vleeseters
Dieren die alleen vlees eten.
Bijv. honden, katten, tijgers.
Knipkiezen: vlees in stukken knippen
Grote hoektanden (prooi vastpakken/doden)
Kort verteringskanaal: vlees verteert snel
Alleseters
Dieren die zowel planten als vlees eten.
Bijv. mensen, varkens, ratten.
Knobbelkiezen: voedsel kauwen/fijn malen
Hoektanden (groot of niet groter dan snijtanden)
Middellang verteringskanaal
Welke route neemt je hap kroket?
mond- maag-dunne darm
mond-maag-dikke darm
maag-mond-dikke darm
dikke darm-maag-dunne darm
Waar worden eiwitten verteerd?
Mond, maag, dunne darm
Mond, 12-v. darm, dunne darm
Maag, 12-v. darm, dunne darm
Maag, dunne darm
In de maag gaan de meeste bacteriën dood. Hoe komt dat?
Door de kneedbewegingen in de maag
Door de temperatuur van de maag
Door het zoutzuur in de maag
Het pijtje geeft weer
Maag
Galblaas
Alvleesklier
Lever
Waar wordt gal gemaakt?
Galblaas
Twaalfvingerige darm
Lever
Gal emulgeert vet. Wat houdt dat in ?
Gal breekt vet af tot vetzuren
Gal maakt van grote vetdruppels kleine vetdruppels
Gal breekt zetmeel af tot glucose
Gal maakt kleine bolletjes van zetmeel.
Wat is tandplak?
Een gaatje in het glazuur
Een laagje op je tanden door het eten van plakkerig voedsel
Een laagje voedsel, speeksel en bacteriën op je tanden
Een zure laag op de tanden door zure voedingsmiddelen
Hoektanden
Snijtanden
Kiezen
hoektand
snijtand
kies
wortel
kroon
Wat is moeilijker te verteren?
Plantaardig voedsel
Dierlijk voedsel
Vleeseter
Alleseter
Planteneter
Knipkies
Knobbelkies
Plooikies
alleseter
vleeseter
planteneter
Dit kaakbot van een oerwalvis is gevonden. Was dit een:
Vleeseter
Planteneter
Alleseter
Aan de slag
Maken 10.5, opdracht 1, 4, 5, 7.
Maken 10.6, opdracht 1, 2, 5, 6.