Social skills 1.2: Communicatie.
Social skills 1.2: Communicatie.
null
Lesdoel
Ik kan herkennen en uitleggen welke rol non-verbale communicatie speelt in interacties in de klas en in de zorgsituatie.
This item has no instructions
Welke non-verbale signalen vallen jou vaak als eerste op?
Gebruik de woordwolk als start: laat leerlingen noemen wat zij al herkennen, zoals houding, blik, mimiek, stem of afstand.
Inhoud van deze les
Wat is non-verbale communicatie?
Houding en lichaamstaal in een groep
Non-verbale communicatie in klas en zorg
Observeren met een observatielijst
Afsluiting
This item has no instructions
30 seconds
Doel: Omschrijf zoveel mogelijk woorden zonder het woord zelf te noemen!
Spelregels:
Maak teams van 2–4 studenten.
Eén student krijgt een kaartje met begrippen.
Je hebt 30 seconden om de begrippen te omschrijven.
Je mag het woord zelf of delen van het woord niet noemen.
Je team probeert zoveel mogelijk woorden te raden.
1 goed geraden woord = 1 punt.
Daarna is het volgende team aan de beurt.
🏆 Het team met de meeste punten wint!
💡 Gebruik bij het omschrijven je kennis én je communicatieve vaardigheden.
This item has no instructions
Wat is non-verbale communicatie?
Communicatie zonder woorden
Zichtbaar in houding, gebaren en mimiek
Ook hoorbaar in toon, tempo en stilte
Geeft vaak gevoel of bedoeling mee
Benadruk dat non-verbale communicatie niet alleen 'zien' is, maar ook te maken heeft met stemgebruik en afstand. Houd het breed, zonder meteen alles uit te leggen.
Meer dan woorden alleen
Woorden vertellen wat iemand zegt. Non-verbale signalen laten vaak zien hoe iemand het bedoelt. Daardoor kunnen dezelfde woorden vriendelijk, onzeker, boos of afstandelijk overkomen.
Gebruik een eenvoudig voorbeeld zoals 'Dat is prima' dat heel verschillend kan klinken of eruit kan zien.
Vormen van non-verbale communicatie
Gezichtsuitdrukking
Oogcontact
Lichaamshouding
Gebaren
Stemgebruik en stilte
Afstand tussen mensen
This item has no instructions
Waarom is dit belangrijk?
Mensen reageren vaak eerst op houding en uitstraling
Non-verbale signalen beïnvloeden vertrouwen
Ze helpen om gevoelens te herkennen
Ze kunnen woorden versterken of juist tegenspreken
Noem dat misverstanden vaak ontstaan wanneer woorden en lichaamstaal niet bij elkaar passen.
Wat laat non-verbale communicatie vooral zien naast woorden?
Hoe iets bedoeld is
Welke taal iemand spreekt
Hoe laat het is
Welke afspraak geldt
Sluit aan op de uitleg dat woorden vaak zeggen wat iemand zegt, terwijl non-verbale signalen laten zien hoe het bedoeld is.
Vul de juiste woorden in
Non-verbale communicatie is communicatie zonder . Je ziet dit bijvoorbeeld in en gebaren. Deze signalen kunnen woorden of juist tegenspreken.
Correcte invulling: woorden, houding, versterken.
Houding beïnvloedt de sfeer
Open houding nodigt uit tot contact
Gesloten houding kan afstand geven
Onrustig bewegen werkt vaak onrust in de hand
Rustige uitstraling kan veiligheid geven
This item has no instructions
Open en gesloten lichaamstaal
Open lichaamstaal past bij meedoen, luisteren en benaderbaar zijn.
Gesloten lichaamstaal zie je vaker bij spanning, onzekerheid, afweer of geen contact willen. De betekenis hangt altijd af van de situatie.
Waarschuw voor te snelle conclusies: armen over elkaar betekenen niet altijd boosheid; iemand kan ook kou hebben of zich onzeker voelen.
Sfeer in een groep
Veel oogcontact en gericht luisteren → betrokken sfeer
Wegkijken en afwenden → minder contact
Lachen en ontspannen houding → toegankelijke sfeer
Spanning in gezicht en lijf → onveilige sfeer
Gebruik de pijlen hier echt als samenvatting van zichtbaar gedrag naar groepssfeer.
Je kijkt altijd naar het geheel
Eén signaal zegt nog niet alles. Bij observeren let je op combinaties: houding, blik, stem, beweging en reactie van anderen. Zo kun je beter beschrijven hoe de sfeer in een groep ontstaat.
This item has no instructions
Waarom kijk je bij observeren naar het geheel?
Omdat één signaal genoeg zegt
Omdat alleen stemgebruik telt
Omdat houding altijd alles verraadt
Omdat één signaal niet alles zegt
Toetst het belangrijke inzicht van slide 10: betekenis hangt af van combinaties en context.
Noem één houding die de sfeer in een groep beïnvloedt.
Bespreek antwoorden zoals: open houding nodigt uit, gesloten houding geeft afstand, onrust werkt onrust in de hand, rustige uitstraling geeft veiligheid. Laat leerlingen steeds gedrag koppelen aan sfeer.
In de klas
Leerlingen laten betrokkenheid zien door houding en blik
Een docent straalt rust of spanning uit
Oogcontact kan aandacht sturen
Afgewende houding kan wijzen op afhaken of onzekerheid
Koppel dit aan herkenbare lessituaties zoals samenwerken, instructie krijgen of klassengesprekken.
In de zorgsituatie
Een open houding kan vertrouwen ondersteunen
Rustige bewegingen kunnen veiligheid geven
Gezichtsuitdrukking laat betrokkenheid zien
Afstand en nabijheid moeten passend zijn
Houd het algemeen en passend bij de opdracht. Noem dat zorg vraagt om bewust omgaan met lichaamstaal, omdat cliënten extra gevoelig kunnen zijn voor signalen.
Verschil tussen klas en zorg
In de klas draait het vaak om aandacht en groepsdynamiek
In de zorg draait het sterk om vertrouwen en veiligheid
In beide situaties beïnvloedt non-verbale communicatie het contact
Laat zien dat de context verandert, maar dat de basis van observeren hetzelfde blijft.
Als woorden en signalen botsen
Soms zegt iemand iets vriendelijks, maar laat de lichaamstaal spanning of afstand zien. Dan merk je dat de boodschap dubbel wordt. Juist in klas en zorg is het belangrijk om dat verschil op te merken.
Geef eventueel een voorbeeld: iemand zegt 'het gaat goed', maar kijkt weg en spreekt zacht.
Wat is in een zorgsituatie extra belangrijk?
Snelle discussie
Vertrouwen en veiligheid
Strakke planning
Weinig oogcontact
Gebaseerd op het verschil tussen klas en zorg: in de zorg ligt de nadruk sterk op vertrouwen en veiligheid.
Vul de juiste woorden in
In de klas draait non-verbale communicatie vaak om en groepsdynamiek. In de zorg draait het sterker om en veiligheid. In beide situaties beïnvloedt non-verbale communicatie het .
Correcte invulling: aandacht, vertrouwen, contact.
Observeren is gericht kijken
Je kijkt bewust naar zichtbaar gedrag
Je noteert wat je echt waarneemt
Je beschrijft zonder direct te oordelen
Je let op situatie, persoon en reactie
This item has no instructions
Wat noteer je in een observatielijst?
Wie of welke groep je observeert
In welke situatie dit gebeurt
Welke non-verbale signalen je ziet
Welk effect dit lijkt te hebben op contact of sfeer
Eventuele veranderingen tijdens het moment
Benadruk verschil tussen waarnemen en interpreteren. 'Kijkt naar de grond' is observatie; 'is ongemotiveerd' is interpretatie.
Objectief beschrijven
Schrijf eerst op wat je ziet of hoort. Trek daarna pas een voorzichtige conclusie. Zo wordt een observatie duidelijker en betrouwbaarder.
Voorbeeld voor de docent: niet 'zij is boos', maar 'zij fronst, spreekt harder en draait zich weg'.
Van signaal naar bevinding
Signaal: weinig oogcontact
Situatie: tijdens uitleg in de klas
Mogelijke invloed: minder contact of onzekerheid
Bevinding: lichaamstaal kan betrokkenheid verlagen
Maak duidelijk dat 'mogelijke invloed' voorzichtig geformuleerd blijft. Niet doen alsof je zeker weet wat iemand voelt.
Werkvorm en opdracht
Werkvorm: Kijk en vergelijk
In tweetallen observeer je kort dezelfde situatie, bijvoorbeeld een klassengesprek of een fragment uit een zorgsituatie ( youtube). Daarna vergelijk je jullie aantekeningen. Zo ontdek je welke signalen jullie allebei zagen en waar interpretaties verschilden.
Opdracht: vul een observatielijst in met situatie, signalen en invloed op de sfeer.
De gebruiker vroeg om een werkvorm en opdracht. Er mogen geen interactieve slides of vragen worden ontworpen, dus deze slide beschrijft alleen de inhoud van de werkvorm en opdracht.
Afsluiting
Non-verbale communicatie speelt een grote rol in hoe mensen elkaar begrijpen. Houding, blik, mimiek en stemgebruik beïnvloeden de sfeer in een groep en het contact in klas en zorg. Door goed te observeren en objectief te noteren, kun je deze signalen beter herkennen en benoemen.
This item has no instructions
Welke notitie is het meest objectief?
Hij is ongemotiveerd
Zij vindt het saai
Hij kijkt naar de grond
Zij is boos
Toetst het verschil tussen waarnemen en interpreteren. Alleen 'Hij kijkt naar de grond' is direct observeerbaar.
Vul de juiste woorden in
Bij een observatie noteer je eerst wat je echt of hoort. Daarna beschrijf je de en de non-verbale signalen. Een conclusie formuleer je pas .
Correcte invulling: ziet, situatie, voorzichtig.
Wat neem jij mee uit deze les?
This item has no instructions
Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?
This item has no instructions
Begrippenlijst
non-verbale communicatie - communicatie zonder woorden, via bijvoorbeeld houding, mimiek en stemgebruik
lichaamstaal - wat het lichaam laat zien in houding, beweging en gebaren
mimiek - gezichtsuitdrukking waarmee gevoelens of reacties zichtbaar worden
oogcontact - elkaar aankijken tijdens contact of communicatie
houding - de manier waarop iemand zijn of haar lichaam houdt
groepssfeer - de algemene stemming en het gevoel binnen een groep
observatie - het bewust en gericht waarnemen van gedrag
This item has no instructions
Begrippenlijst
observatielijst - schema waarin je waarnemingen overzichtelijk noteert
objectief beschrijven - opschrijven wat je waarneemt zonder meteen te oordelen
interactie - contact of wisselwerking tussen mensen
open lichaamstaal - signalen die contact en benaderbaarheid ondersteunen
gesloten lichaamstaal - signalen die afstand, spanning of terughoudendheid kunnen laten zien
zorgsituatie - situatie waarin contact plaatsvindt tussen zorgverlener en cliënt
This item has no instructions