ISAAC 3: Module 1 - De aarde biedt kansen

• New lesson editor
• Aardrijkskunde
• Secundair onderwijs

Module 1: De aarde biedt kansen

2e graad Aardrijkskunde/ D&A finaliteit

1. De aarde:
   een ideale planeet voor de mens

Herhaling broeikaseffect

Klik op deze link om de presentatie te raadplegen:
https://www.lessonup.com/nl/lesson/7kp6ywTF7mZLD72do?utm_source=app&utm_campaign=shared-lesson-app&utm_content=1762350872347&utm_medium=shared-link

1.1 Atmosfeer

p.5

p.5

p.6

Systeemdenken

Wat is systeemdenken?

Systeemdenken betekent dat je kijkt naar verbanden tussen dingen in de wereld — niet enkel naar losse feiten.

Je kijkt dus naar oorzaken en gevolgen, en hoe die elkaar weer beïnvloeden.

Voorbeeld: Ontbossing amazonewoud

1. Wat gebeurt er?
   Bomen worden gekapt om plaats te maken voor landbouw.
   

2. Wat is het gevolg?
   

Voorbeeld: Ontbossing amazonewoud

1. Wat gebeurt er?
   Bomen worden gekapt om plaats te maken voor landbouw.
   

2. Wat is het gevolg?
   → Minder bomen → minder zuurstof en meer CO₂ in de lucht.

   → Bodem spoelt sneller weg → landbouw wordt moeilijker.

   → Minder dieren → ecosystemen raken verstoord.

Voorbeeld: Ontbossing amazonewoud

3. Wat is het gevolg van het gevolg?

Voorbeeld: Ontbossing amazonewoud

3. Wat is het gevolg van dat gevolg?
   → Slechtere oogsten → boeren kappen nóg meer bos → nog meer schade.

p.6

Opdrachten rond actualiteit

Slide tekst

Artikel A: vulkaanuitbarstingen zijn goed voor het klimaat (p.7)

Artikel B: Zwitsers bedekken gletsjer om te voorkomen dat deze smelt

De aarde wordt ingedeeld in 'sferen' die als zelfstandige systemen beschouwd worden:

1. Atmosfeer: bevat alle gassen (denk aan CO2, NH4, etc...)
   

2. Hydrosfeer: Alles met water
   

3. Biosfeer: Omvat het leven op aarde
   

4. Geosfeer: alles dat de vaste aarde omslaat en de materialen die ze ons biedt.

Atmosfeer:

Hydrosfeer:

Geosfeer:

Biosfeer:

1.2 Hydrosfeer

70% van onze aarde bestaat uit water

Zelfs Mars heeft water!

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/09/29/groot-ondergronds-meer-op-mars-bevestigd-nog-drie-kleine-andere/

p.9

Wat zijn ‘aggregatietoestanden’ ?

Wat zijn ‘aggregatietoestanden’ ?

Definitie: De aggregatietoestand zegt in welke vorm een stof voorkomt, afhankelijk van temperatuur en soms druk.

Welke aggregatietoestanden zijn er?

Welke aggregatietoestanden zijn er?

1. Vast: In een vaste stof zitten de deeltjes dicht op elkaar en blijven ze op hun plaats. De stof heeft een vaste vorm en een vast volume.
   
   

2. Vloeibaar: In een vloeistof zitten de deeltjes dicht bij elkaar, maar ze kunnen langs elkaar bewegen. De stof heeft geen vaste vorm, maar wel een vast volume.
   
   

3. Gasvormig: In een gas zitten de deeltjes ver uit elkaar en bewegen ze vrij rond. De stof heeft geen vaste vorm en geen vast volume.

p.10

p.10

p.11

p.11

p.11

p.11

Dit is een Stabiliserende negatieve terugkoppeling

Wat is een
Stabiliserende negatieve terugkoppeling?

Dit is een natuurlijk remsysteem.

-> Als er te veel verandering is, dan werkt het systeem automatisch tegen om alles weer rustiger en stabiel te maken.

Wat is een
Stabiliserende negatieve terugkoppeling?

VOORBEELD

1. De temperatuur stijgt

2. Daardoor verdampt meer water

3. Er ontstaan meer wolken

4. Wolken kaatsen zonlicht terug

5. De aarde koelt weer af

6. Door de afkoeling verdampt minder water

-> De opwarming dooft zichzelf uit

-> Het systeem stabiliseert

Wat is een
Stabiliserende negatieve terugkoppeling?

Waarom heet het “negatief”?

Niet omdat het slecht is ❌

Maar omdat het de verandering tegenwerkt.

• Positieve terugkoppeling = versterkt

• Negatieve terugkoppeling = remt af

Een stabiliserende negatieve terugkoppeling zorgt ervoor dat een verandering zichzelf afremt, zodat het systeem stabiel blijft.

Systeemdenken

Opdracht systeemdenken

Systeemdenken (of een oorzaak-gevolg schema maken) is van groot belang om inzicht te krijgen op hoe alles op aarde invloed heeft op elkaar.

We maken samen de basis van een oorzaak-gevolg schema. rond het verdampen van water. En hoe dit impact heeft op onze wereld. Denk daarbij aan je eigen kennis maar ook aan wat we hebben geleerd over de atmosfeer en hydrosfeer.

p.12

p.12

Sustainable Development Goals

Waarom SDG’s?

Slide tekst

1.3 Biosfeer

Alles wat op aarde leeft, is opgebouwd uit materie. Materie is alles wat plaats inneemt en massa heeft: de grond onder onze voeten, het water in rivieren en zeeën, de lucht om ons heen, maar ook planten, dieren en mensen. Hoewel de levende wereld er heel verschillend uitziet, bestaat al het leven uit dezelfde basisingrediënten

p.12

Die ingrediënten noemen we bouwstenen

Net zoals je met een beperkt aantal Legoblokjes heel verschillende bouwwerken kan maken, gebruikt de natuur een beperkt aantal chemische elementen om al het leven op aarde te vormen.

Voor levende organismen zijn dat altijd dezelfde zes elementen: zwavel, fosfor, zuurstof, stikstof, koolstof en waterstof. Samen worden ze afgekort als.

S Zwavel
P Fosfor
O Zuurstof
N Stikstof
C Koolstof
H Waterstof

Alle bouwstenen zijn verzameld in de tabel van Mendelejev

p.12

Welke van deze bouwstenen is het belangrijkste denk je?

Welke van deze bouwstenen is het belangrijkste denk je?

Koolstof is het centrale element van al het leven. Dat komt doordat koolstof zich gemakkelijk kan verbinden met andere atomen, en ook met zichzelf.

Daardoor kan het lange ketens en ingewikkelde structuren vormen. Die structuren zijn nodig om biologische moleculen te maken, zoals suikers, vetten, eiwitten en DNA.

Koolstof beweegt dus door al vier de sferen

alle levende organismen (planten, dieren, mensen,…)

fossiele brandstoffen zoals steenkool, aardolie en aardgas. Dat is koolstof die miljoenen jaren geleden in planten en dieren zat.

CO2 (Koolstofdioxide)

Koolstof zit opgelost in water en wordt die gebruikt door waterplanten en algen.

Alles heeft koolstof in zich en doorloopt dus alle sferen. MAAR tegenwoordig is het ook één van de grootste boosdoeners in het verstoren van het evenwicht tussen die sferen.

p.12

1.4 Geosfeer

2. Is de mens ideaal voor de aarde?

2.1 Met hoeveel zijn we?

https://www.theworldcounts.com/populations/world/people

https://www.theworldcounts.com/populations/world/people

p.18

Waarom zorgt de industriële evolutie voor zo’n grote groei?

1. Technologische vooruitgang (Energie uit steenkool - machines - fabrieken)
   

2. Betere hygiëne en medische kennis
   

3. Meer voedsel, sneller en betrouwbaarder

Kijk nu eens naar de vorm van deze grafiek. Hou zouden we dit soort grafiek noemen?

Kijk nu eens naar de vorm van deze grafiek. Hou zouden we dit soort grafiek noemen?

1. Voor de industriële revolutie: hoge sterfte → lage groei
   

2. Na de industriële revolutie: lage sterfte + genoeg voedsel → snelle groei

2.2 Demografisch transitiemodel

Het demografisch transitiemodel beschrijft hoe de bevolking van een land verandert doorheen de tijd, door te kijken naar het geboortecijfer en het sterftecijfer.

In het begin hebben landen veel geboorten en veel sterfgevallen, waardoor de bevolking nauwelijks groeit. Door betere voeding, hygiëne en medische zorg daalt eerst het sterftecijfer. Omdat het geboortecijfer nog hoog blijft, groeit de bevolking dan heel snel. Pas later beginnen mensen minder kinderen te krijgen en vertraagt de groei opnieuw.

p.19

p.19

Hoe lees- en gebruik ik het demografisch transitiemodel ?

Het demografisch transitiemodel toont hoe het geboortecijfer, het sterftecijfer en de bevolkingsgroei veranderen wanneer een samenleving evolueert.

zie dit als het verhaal van onze evolutie !

Het grote verhaal

Vroeger stierven veel mensen jong en kregen gezinnen veel kinderen.
Later stierven minder mensen door betere voeding, hygiëne en geneeskunde. Nog later begonnen mensen minder kinderen te krijgen

Pre-transitie

Wat kan je zeggen over het geboortecijfer, sterftecijfer en de groei?

Pre-transitie

Wat kan je zeggen over het geboortecijfer, sterftecijfer en de groei?

"Er worden veel kinderen geboren, maar veel mensen sterven jong.
De bevolking blijft ongeveer even groot."

Fase 1

Wat kan je zeggen over het geboortecijfer, sterftecijfer en de groei?

Fase 1

Wat kan je zeggen over het geboortecijfer, sterftecijfer en de groei?

Mensen leven langer, maar blijven nog evenveel kinderen krijgen.

= Sterfte daalt – geboorten blijven hoog – snelle groei

Fase 2

Wat kan je zeggen over het geboortecijfer, sterftecijfer en de groei?

Mensen krijgen minder kinderen door onderwijs, werk, anticonceptie en urbanisatie.
= Geboortecijfer daalt – sterfte blijft laag – groei vertraagt

Post-transitie

Wat kan je zeggen over het geboortecijfer, sterftecijfer en de groei?

Er worden weinig kinderen geboren en mensen worden oud.
De bevolking groeit nauwelijks nog.

Het demografisch transitiemodel toont geen aantallen mensen,
maar veranderingen in geboorten en sterften door de tijd.

?

In de volgende les bekijken we hoe deze veranderingen zichtbaar worden in een bevolkingspiramide.

Het demografisch transitiemodel toont het proces, en de bevolkingspiramide toont het resultaat op één moment.

p.20

p.20