Dagelijkse idiomen begrijpen

• New lesson editor
• NT2
• Middelbare school

Dagelijkse idiomen begrijpen

Open met het idee dat idiomen vaak niet letterlijk te begrijpen zijn. Leg uit dat leerlingen vandaag veelgebruikte uitdrukkingen leren herkennen, begrijpen en in een zin zien.

Lesdoel

Ik kan 20 veelgebruikte Nederlandse idiomen begrijpen en in een zin gebruiken.

Welk Nederlands idioom ken jij al?

Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Vraag eventueel naar de betekenis of in welke situatie leerlingen het idioom hebben gehoord.

Wat is een idioom?

Een idioom is een vaste uitdrukking met een figuurlijke betekenis.

De woorden samen betekenen iets anders dan de losse woorden.

Bijvoorbeeld: het regent pijpenstelen betekent niet dat er echte pijpen vallen, maar dat het heel hard regent.

Dit subtopic opent de les: eerst betekenis van idiomen, daarna voorbeelden. Houd het verschil tussen letterlijk en figuurlijk centraal.

Letterlijk of figuurlijk

Bij idiomen moet je letten op de betekenis in de situatie.

• letterlijk: de woorden betekenen precies wat er staat

• figuurlijk: de woorden hebben samen een andere betekenis

• idiomen gebruik je vaak in gesprekken, op school en op het werk

Benadruk dat context helpt om de juiste betekenis te begrijpen. Dat past bij NT2 op B1-niveau.

Een praatje maken

Betekenis: kort en gezellig praten.

Zin: In de pauze maak ik altijd een praatje met mijn klasgenoten.

De draad kwijt zijn

Betekenis: niet meer weten waar je mee bezig was.

Zin: Tijdens de lange uitleg was ik even de draad kwijt.

Met de deur in huis vallen

Betekenis: direct over het belangrijkste beginnen.

Zin: Hij viel met de deur in huis en vroeg meteen om geld.

Leg uit dat dit soms als onbeleefd of onverwacht kan voelen.

Een oogje in het zeil houden

Betekenis: goed opletten of alles goed gaat.

Zin: De docent hield een oogje in het zeil tijdens het groepswerk.

De handen uit de mouwen steken

Betekenis: actief aan het werk gaan.

Zin: Voor het schoolfeest staken we allemaal de handen uit de mouwen.

Idiomen in alledaagse situaties

Deze idiomen passen goed bij school, werk en contact met anderen.

• praten: een praatje maken

• concentratie verliezen: de draad kwijt zijn

• direct beginnen: met de deur in huis vallen

• opletten: een oogje in het zeil houden

• hard werken: de handen uit de mouwen steken

Deze samenvattende slide sluit het eerste cluster af en maakt het gebruik per situatie duidelijk.

Wat betekent een idioom?

A

Een figuurlijke uitdrukking

B

Een moeilijke spellingregel

C

Een kort verhaal

D

Een losse woordgroep

Toetst het verschil tussen losse woorden en een vaste uitdrukking met een andere betekenis.

Vul de idiomen in

In de pauze maak ik vaak een praatje met klasgenoten. Tijdens een lange uitleg was ik even de draad kwijt. Bij het schoolfeest moesten we allemaal de handen uit de mouwen steken en de docent hield een oogje in het zeil.

een praatje

de draad kwijt

de handen uit de mouwen steken

een oogje in het zeil

het druk hebben

door de mand vallen

het ijs breken

in de knoop zitten

Alle antwoorden komen uit het eerste cluster over school, werk en contact.

Wanneer val je met de deur in huis?

Goede antwoorden noemen dat de spreker meteen over het belangrijkste begint, zonder inleiding. Eventueel kan de leerling ook noemen dat dit direct of soms onbeleefd overkomt.

Iets onder de knie hebben

Betekenis: iets goed kunnen.

Zin: Na veel oefenen heb ik fietsen in Nederland onder de knie.

Het druk hebben

Betekenis: veel te doen hebben.

Zin: Deze week heb ik het druk met school en stage.

Hoewel dit dichter bij een vaste uitdrukking ligt dan bij een beeldend idioom, is het zeer frequent en bruikbaar voor NT2-leerders.

Door de mand vallen

Betekenis: laten zien dat je iets verbergt of liegt.

Zin: Hij viel door de mand toen de docent naar zijn huiswerk vroeg.

In de knoop zitten

Betekenis: problemen hebben of in verwarring zijn.

Zin: Sinds haar verhuizing zit zij een beetje in de knoop.

Op dezelfde golflengte zitten

Betekenis: elkaar goed begrijpen.

Zin: Mijn stagebegeleider en ik zitten gelukkig op dezelfde golflengte.

Idiomen voor kunnen en contact

Deze idiomen gebruik je vaak als je praat over vaardigheid, drukte en contact.

• iets goed kunnen: iets onder de knie hebben

• veel taken hebben: het druk hebben

• betrapt worden: door de mand vallen

• problemen hebben: in de knoop zitten

• elkaar begrijpen: op dezelfde golflengte zitten

Welk idioom past bij: je begrijpt elkaar goed?

A

Door de mand vallen

B

Het druk hebben

C

In de knoop zitten

D

Op dezelfde golflengte zitten

De afleiders komen uit hetzelfde subtopic: vaardigheid, drukte en contact.

Kies het juiste idioom

Na veel oefenen heb ik autorijden onder de knie. Deze maand heb ik het erg druk met school. Toen de docent doorvroeg, viel hij door de mand. Gelukkig zitten mijn begeleider en ik op dezelfde golflengte.

onder de knie

druk

door de mand

golflengte

mist

schouders

praatje

brand

De woorden zijn zo gekozen dat elke plek maar één logisch antwoord heeft.

Geen woord uitbrengen

Betekenis: helemaal niets zeggen.

Zin: Tijdens het gesprek bracht hij eerst geen woord uit.

Ergens mee zitten

Betekenis: een probleem of zorg hebben.

Zin: Ik zit al dagen met die moeilijke brief van de gemeente.

De mist ingaan

Betekenis: een fout maken of mislukken.

Zin: Bij de eerste presentatie ging ik even de mist in.

Een punt zetten achter iets

Betekenis: ergens mee stoppen of iets afsluiten.

Zin: Na veel nadenken zette hij een punt achter zijn oude baan.

Een last van je schouders voelen vallen

Betekenis: je opgelucht voelen nadat een probleem voorbij is.

Zin: Na het examen voelde ik een last van mijn schouders vallen.

Idiomen bij gevoel en problemen

Deze idiomen passen bij gevoel, spanning en fouten.

• stil blijven: geen woord uitbrengen

• zorgen hebben: ergens mee zitten

• een fout maken: de mist ingaan

• stoppen: een punt zetten achter iets

• opluchting voelen: een last van je schouders voelen vallen

Welk idioom betekent: een fout maken?

A

Geen woord uitbrengen

B

De mist ingaan

C

Ergens mee zitten

D

Een punt zetten achter iets

Controleert begrip van idiomen rond gevoel, spanning en problemen.

Wanneer zit iemand ergens mee?

Verwachte elementen: je hebt een zorg, probleem of moeilijke gedachte waar je mee rondloopt. Een kort eigen voorbeeld is ook goed.

Het ijs breken

Betekenis: een spannend of stil moment makkelijker maken.

Zin: Met een grapje probeerde zij het ijs te breken.

Alsof je neus bloedt

Betekenis: doen alsof je nergens iets van weet.

Zin: Hij deed alsof zijn neus bloedde toen ik naar het geld vroeg.

Iemand uit de brand helpen

Betekenis: iemand helpen bij een probleem.

Zin: Mijn buurvrouw hielp mij uit de brand met het invullen van het formulier.

Op één lijn zitten

Betekenis: hetzelfde denken of hetzelfde willen.

Zin: Voor het project moeten we eerst op één lijn zitten.

Wat is een idioom?

A

Een vast woord

B

Een figuurlijke uitdrukking

C

Een moeilijke zin

D

Een los spreekwoord

Wat betekent: de draad kwijt zijn?

A

Niet meer weten

B

Iets snel afmaken

C

Heel boos worden

D

Goed opletten

Welke uitdrukking betekent: iemand helpen bij een probleem?

A

Door de mand vallen

B

In de knoop zitten

C

Uit de brand helpen

D

Geen woord uitbrengen

Over koetjes en kalfjes praten

Betekenis: praten over gewone, niet zo belangrijke dingen.

Zin: Voor de les praatten we even over koetjes en kalfjes.

Idiomen in gesprekken

Deze idiomen helpen bij sociale situaties en samenwerking.

• een gesprek starten: het ijs breken

• doen alsof je niets weet: alsof je neus bloedt

• iemand helpen: iemand uit de brand helpen

• dezelfde mening hebben: op één lijn zitten

• luchtig praten: over koetjes en kalfjes praten

Sluit af met het idee dat idiomen vaak veel voorkomen in dagelijkse gesprekken.

Welk idioom gebruik je als iemand je helpt?

A

Het ijs breken

B

Op één lijn zitten

C

Iemand uit de brand helpen

D

Alsof je neus bloedt

Alle opties horen bij gesprekken en sociale situaties, dus leerlingen moeten echt de betekenis kiezen.

Maak de zinnen compleet

Bij een eerste ontmoeting kan een grapje het ijs breken. Als iemand doet alsof hij niets weet, gedraagt hij zich alsof zijn neus bloedt. Voor goede samenwerking moet een groep eerst op één lijn zitten. Voor de les praatten we soms over koetjes en kalfjes.

het ijs breken

alsof zijn neus bloedt

op één lijn zitten

koetjes en kalfjes

de mist ingaan

de draad kwijt

het druk hebben

in de knoop

Deze oefening laat leerlingen de idiomen toepassen in herkenbare sociale situaties.

Welk idioom onthoud jij het best?

Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen één concreet idioom of inzicht noemen dat is blijven hangen.

Wat hielp jou vandaag het meest?

Reflectie zonder fout antwoord. Mogelijke elementen: afbeelding, voorbeeldzin, uitleg, herhaling, eigen ervaring.

Welk idioom vind jij nog moeilijk?

Reflectie zonder fout antwoord. Gebruik dit om te zien welke idiomen extra herhaling nodig hebben.

Begrippenlijst

idioom - vaste uitdrukking met een figuurlijke betekenis

letterlijk - precies zoals de woorden zeggen

figuurlijk - met een andere, niet-letterlijke betekenis

de draad kwijt zijn - niet meer weten waar je mee bezig was

met de deur in huis vallen - direct over het belangrijkste beginnen

een oogje in het zeil houden - opletten of alles goed gaat

de handen uit de mouwen steken - actief aan het werk gaan

Begrippenlijst

iets onder de knie hebben - iets goed kunnen

door de mand vallen - betrapt worden terwijl je iets verbergt

in de knoop zitten - problemen hebben of verward zijn

op dezelfde golflengte zitten - elkaar goed begrijpen

ergens mee zitten - een zorg of probleem hebben

de mist ingaan - een fout maken of mislukken

het ijs breken - een spannend moment makkelijker maken

Begrippenlijst

alsof je neus bloedt - doen alsof je nergens iets van weet

iemand uit de brand helpen - iemand helpen bij een probleem

op één lijn zitten - hetzelfde denken of willen

over koetjes en kalfjes praten - praten over gewone, onbelangrijke dingen

geen woord uitbrengen - helemaal niets zeggen

een punt zetten achter iets - stoppen of iets afsluiten

een last van je schouders voelen vallen - opluchting voelen