Middeleeuwen
Middeleeuwen
Vandaag - les 1
Overzicht periode 4
Indeling groepen + kiezen thema/boeken
Waar werken we naartoe?
Met je groepje verzorg je een presentatie + leesclubgesprek over een Middeleeuws verhaal en de moderne boeken die jullie gelezen hebben
In week 22/23 (vanaf 25 mei)
Literatuurdossier inleveren: 29 mei 17.00 uur
Waar denk jij aan/wat weet jij van de Middeleeuwen?
Boek kiezen
Je kiest 1 Middeleeuws werk/thema en daarbij 2 moderne werken met je groep
Kijk op p. 9-11 van je werkwijzer voor de thema's en de boeken
Ieder thema kan maar 1 keer gekozen worden
Geef aan mij door welk thema en welke boeken jullie kiezen
Groepsindeling presentatie + leesclub
Sophie, Imme, Tom, Marijne, Luuk
Ruben, Celeste, Rithu, Josephine, Julian
Kiki, Leonoor, Mark, Keira, Rutger
Sterre, Arjen, Storm, Julia, Eline
Jente, Sam V., Lara, Julius, Meike
Lotte, Sam K., Stacy, Koen, Maira
Kies uit:
Ferguut (thema: coming of age/opgroeien)
Karel ende Elegast (thema: trouw/vriendschap/bedrog)
Beatrijs (thema: geloof)
Mariken van Nieumeghen (thema: vrouwenleven)
Floris ende Blancefloer (thema: andere culturen)
Lanseloet van Denemarken (thema: machtsmisbruik)
Kijk in je werkwijzer voor aanbevelingen van moderne boeken en kies er 2. Eigen keuze in overleg.
Middeleeuwen
Memento Mori
Schilderij: Benjamin Vierling, 2008
Slide tekst
Vanitas ou Allegory of human life, Philippe de Champaigne, 1646
Memento mori
'Gedenk te sterven'
Gebruikte symbolen: zandloper, (verwelkte) bloemen, schedels, uitgedoofde kaarsen, uurwerken, gekruiste beenderen
Toverwoord: vergankelijkheid
Waarom was de Middeleeuwer zoveel bezig met de dood?
Memento mori, Frans van Everbroeck (1654)
De zwarte dood (en meer...)
De dag des oordeels
Laatste Oordeel. 15e eeuw. Uit: Très Riches Heures du duc de Berry.
Afbeelding: ca. 1656
Theocentrisch wereldbeeld
Alles draait om God
Alleen geestelijken kunnen lezen & schrijven
Wil je in de hemel komen? Hard werken, veel bidden!
Geestelijken hebben een hoge positie in de maatschappij
Maria en Jezus in de Basiliek van Santa Maria Trastevere, Rome, ca. 1300
Kerk in de samenleving
Geestelijken
Seculier: paus, bisschoppen, pastoors, leven 'in de wereld'
Regulier: monniken en nonnen, leven in kloosters
Ongelovige = ketter
Brandstapel
Triniteitsleer
Vader, Zoon, Heilige Geest
Adoration of the Trinity (Landauer Altar), Albrecht Dürer (1511)
Opdrachten 'Memento mori'
Lees eerst: HB: 18 Gedenk te sterven (p. 186 t/m 193)
Maak daarna: opdracht 1, 4 en 7 uit OB p. 174-175
Klaar? Aftekenen in werkwijzer + beginnen met mindmap in groep
'Memento mori', Simon de Passe, 1612
Middeleeuwen
Nederland in de vroege Middeleeuwen 400-1000
476: val Romeinse Rijk
Germaanse stammen vestigen zich
Introductie christendom
Willibrord laat beeld Wodan verbrijzelen, Utrecht 695 n. Chr.
Opkomst steden
Grootste deel bevolking = boer
Einde: iedereen lid van de kerk
Nederland in de hoge Middeleeuwen 1000-1300
Officieel: Duitse keizer de macht -> Heilige Roomse Rijk
MAAR: feodaliteit
Machtssysteem in lagen
Leenstelsel: leenheer (koning) 'leent' land aan leenmannen (edelen), die boeren het werk lieten doen in ruil voor bescherming
Kruistochten om Heilige Land te bevrijden
Huidige Israël > Jeruzalem
Feodaal stelsel
1e stand: zij die bidden - Geestelijken
2e stand: zij die strijden - Adel en ridders
3e stand: zij die werken - boeren en horigen
Wat is een horige?
Halfvrije boer
Een zoon van een boer, werd zelf ook boer
Enige stand waar je zelf in kon komen: geestelijken. Hoe kan dat?
Nederland in de late Middeleeuwen 1300-1500
Verstedelijking
Geld i.p.v. ruilhandel
Culturele bloei
Afbrokkelen feodaal systeem
Boekdrukkunst (rond 1445)
Verspreiding boeken = makkelijker
Hiervoor werd dus alles met de hand overgeschreven en geïllustreerd!
Foto: museum Plantin-Moretus, Antwerpen. Letterbakken en drukpersen
Middeleeuws handschrift, Zwolle, ca. 1450
Mindmap
Werk met je groep aan de mindmap
Deze onderwerpen moeten er uiteindelijk in zitten:
Geloof (+ memento mori)
Hoofsheid
Standenmaatschappij
Literaire genres
En natuurlijk: algemene informatie over de Middeleeuwen
Middeleeuwen
Hoofsheid
Hoofse liefde
Vanaf 12e eeuw: meer ruimte voor vrije tijd
Welvaart en bevolking nemen toe
Door kruistochten: kennismaking Franse en Arabische cultuur
Zij konden beter levensgenieten
Hoofsheid: wellevend, galant en je beheerst je driften en impulsen
Hoofse liefde
Traditionele rollenpatroon omgedraaid: man moet dienstbaar zijn aan vrouw
Hoofse liefde is zwaar, maar lonend;
Man moet beproevingen doorstaan, om als beter mens te zegevieren;
Hoofse liefde = trouw dienen als 'vazal' (feodale dienstbaarheid)
Vanaf de 12e eeuw is die hoofse liefde een belangrijk onderwerp in hoofse romans en liederen;
Hoofse cultuur is onafhankelijk van de kerkelijke, christelijke cultuur
Hoofse liefde
Een ridder is niet alleen een geweldige vechter, maar ook een geweldige liefde
Voorbeelden: etiquetteboekjes
Middeleeuwen
Literatuur en literaire genres
Literatuur in de Middeleeuwen
Veel Middeleeuwse verhalen zijn gebaseerd op Franse/Latijnse bronnen
Een schrijver hoefde niet origineel te zijn
Schrijven, kopiëren of voordragen was geen persoonlijke daad
Voorleescultuur
Troubadour
Ridderroman (Karel, Floris)
Ridders, moed, trouw en liefde
Karelromans: massagevechten en oorlog
Arthurromans: individuele avonturen, toernooien en tweegevechten, en de hoofse liefde
Zowel ter vermaak, als voorbeeldfunctie
Oosterse ridderroman (Floris): ridders in oosterse wereld
Mystiek (Beatrijs)
Verhalen gaan over pogingen om één te worden met God
Kan niet verdiend worden door alleen te bidden
Personage ervaart de aanwezigheid van God
Poging te omvatten wat eigenlijk niet verteld kan worden
Hierdoor: (extra) poëtisch taalgebruik
Mirakelspel (Mariken)
Specifiek bedoeld als straattheater
Doel: overbrengen geloofswaarheden
Door een dramatisch alledaags leven te laten zien, waarin Maria/een heilige een wonder verricht
Kerk vond theater te uitbundig om binnen uit te voeren
Verplaatsing naar de straat
Verstedelijking: stedelingen op zoek naar een uiting van hun geloof
Abele spelen (Lanceloet)
Geromantiseerde ridderwereld
Verfrissend: publiek kende religieus toneel
Liefde overwint alles
Voor het eerst sociale mobiliteit mogelijk: burgerij werd rijk i.p.v. rijkgeborenen
Simpele taal
Acteurs moesten veel teksten kennen
Bij elk abel spel hoorde een klucht om het publiek op te vrolijken na een serieus stuk
Dierdicht (Reynaert)
Satirisch
Samenleving weergegeven als dieren
Spiegel voor de mensen
Personificatie: dieren krijgen menselijke eigenschappen
Dieren hebben een symbolische status
Bijv.: pauw=onsterfelijkheid en trots
Slide tekst
In aanloop naar de meivakantie...
De presentaties zijn niet zo lang na de meivakantie
Lees dus je moderne boek in de vakantie uit!
Probeer deze week zoveel mogelijk van het Middeleeuwse verhaal te lezen
Donderdag begin van de les: inleveren mindmap eindversie
Morgen in de les: neem knutselspullen/kleurtjes/etc. mee om je mindmap mooi af te ronden
Welkom terug!
Vandaag: (uit)lezen Middeleeuws verhaal, koppeling Middeleeuws verhaal naar deze tijd
Stand van zaken
Middeleeuws verhaal moet uit zijn deze week
Cijfer mindmap telt 10% mee voor je eindcijfer
Proefpresentaties zijn in week 21: dat is over 2 weken!
In week 22 (uiterlijk 29 mei) lever je je literatuurdossier in! Eerder klaar? Opdracht staat al open op SOM
Als je nog leesautobiografie moet schrijven: na de les bij mij komen
Eerste week juni: toets literaire presentatie
Dit is dus over 4 weken
Vragen voor tijdens presentatie
Welke elementen uit je Middeleeuwse verhaal zie je nu ook nog in de wereld?
Bijvoorbeeld concrete dingen, zoals paarden als primair vervoersmiddel (gebruiken ze in andere werelddelen nog steeds)
Bijvoorbeeld thema's/grotere elementen, zoals verraad, familiebanden, liefde, etc.
Hoe zijn je Middeleeuwse boek en je moderne boek aan elkaar te koppelen? Wat is er vergelijkbaar, wat verschilt juist?
Schrijfopdracht 'Tijdloze transformatie'
Kies een scene uit je Middeleeuwse verhaal om te herschrijven (denk aan het thema zoals dat in je werkwijzer staat!)
Herschrijf die scene naar 2026. Denk na over hoe moderne situaties, personages, technologie, eigentijdse elementen enz. dit thema kunnen belichten. Hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld taal (afko’s, straattaal), sociale media (TikTok, Snapchat), vervoer (deelscooters, fatbikes), kleding (Zara), liefde (hoe zijn wij 'hoofs' nu?) enz. Je bent vrij in het woordenaantal en de vorm, maar zorg wel dat je de hele scene goed uitwerkt.
Na 20 minuten vergelijk je met je groep de verhalen. In welke herschreven versie komt het thema het beste naar voren? Welke elementen blijven goed herkenbaar, wat is er heel erg veranderd?
Het beste verhaal mag je voorlezen voor de rest van de klas.
Klaar met schrijven? Verder lezen in Middeleeuws verhaal/moderne boek
Of maak de vragen uit je werkwijzer over je boek
Let op: iedereen levert zijn verhaal in aan het einde van de les
Schrijven!
Kies een scene uit je Middeleeuwse verhaal om te herschrijven (denk aan het thema zoals dat in je werkwijzer staat!)
Herschrijf die scene naar 2026. Denk na over hoe moderne situaties, personages, technologie, eigentijdse elementen enz. dit thema kunnen belichten. Hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld taal (afko’s, straattaal), sociale media (TikTok, Snapchat), vervoer (deelscooters, fatbikes), kleding (Zara), liefde (hoe zijn wij 'hoofs' nu?) enz. enz. Je bent vrij in het woordenaantal en de vorm, maar zorg wel dat je de hele scene goed uitwerkt.
Klaar met schrijven? Verder lezen in Middeleeuws verhaal/moderne boek.
Of maak de vragen uit je werkwijzer over je Middeleeuwse boek.
Let op: iedereen levert zijn verhaal in aan het einde van de les
minute
second
Bespreken 'Tijdloze transformatie'
Je hebt max. 10 minuten om in je groepje het beste verhaal te verkiezen
Moderne elementen?
Scene herkenbaar?
Wat is er overeind gebleven van het Middeleeuwse verhaal, wat komt te vervallen?
Hoe is het thema zichtbaar/uitgewerkt in dit verhaal?
Laatste 10 minuten les: uitwisselen beste verhalen
Iedereen levert zijn verhaal in aan het einde van de les!
Volgende les
Beide boeken Kern mee!!!!
Als je je Middeleeuwse verhaal uit hebt gelezen: je moderne leesboek meenemen
Volgende les: presentatievaardigheden + verder met koppeling Middeleeuwen - moderne tijd
Welkom!
Lees eerst in je middeleeuwse verhaal (laatste mogelijkheid in de les!) of je moderne boek.
Lichaamstaal - wat neem je mee?
Je wilt tijdens je presentatie een pauw zijn, geen schildpad
Handen: wat moet je daarmee?
Basishouding
Spreekkaart
'Gewoon' langs je lijf
Denk na over hoe je wilt overkomen en vraag eens aan mensen om je heen of je ook zo overkomt
Aan de slag!
Lees: 16 Lichaamstaal (p. 86-87)
Maak: 16 Lichaamstaal (p. 88) opdr. 1 t/m 4
Klaar? Kies wat je gaat doen:
Beginnen met begeleidingsvragen maken (zie werkwijzer per ME-verhaal)
Verder lezen in modern boek/middeleeuws verhaal
minute
second
Proefpresentaties
18 en 19 mei: kijk wanneer je aan de beurt bent in Som
5 minuten per groep, 1 minuut p.p.
Onderwerp: een onderdeel uit de mindmap over Middeleeuwen
DINSDAG 26 MEI INLEVEREN IN DE LES
Doel van vandaag
Leren over lichaamstaal
Goede houding voor presentatie aanleren